سم مهلكي به نام «مدركگرايي»!
مدرک فروشی دردی است که درمانش سخت است؛ پدیدهای که چند دههای میشودگریبانگیر قشر دانشگاهی شده و رهایی از آن آسان نیست. فروش مدرک درد کهنه نظام آموزشی عالی کشور است که سالهای طولانی میشود دانشگاههای کشور با آن درگیر هستند، با وجود اینکه وزارت علوم، پلیس فتا، قوه قضائیه، شورای عالی انقلاب فرهنگی و مجلس شورای اسلامی همگی پای کار آمدند تا بتوانند به رفع این چالش اقدام کنند، اما همچنان چرخ پر رونق کاسبی دلالی مدرک جعلی میچرخد؛ همچنان مسئولان اندرخم یک کوچه ماندهاند و دانشجویان هم به علت تب بالای مدرک گرایی در دانشگاهها برای شان فرقی نمیکند که در کدام دانشگاه تحصیل کنند، بلکه تنها دریافت مدرک برایشان کافی است.
بدون هیچ شبههای با بالارفتن سطح علم طی قرن اخیر به این نتیجه دست مییابیم که بیشتر کشورهای جهان به پیشرفتهای زیادی دست یافتهاند و توسعه علم همه به نوبه خود توانسته نظام قشر بندی را تحت تاثیر قرار داده و به این صورت رشد فزاینده نماد علم آموزی، یعنی مدرک گرایی را ممکن سازد. پدیده مدرک گرایی در ایران هم روز به روز گستردهتر و بغرنجتر شده و با نوعی رابطه متقابل میان مدرک و منزلت و پرستیژ اجتماعی، حقوق اقتصادی و اجتماعی و وضعیت و شغل و... موجب شده که داشتن مدرک عاملی مهم و حیاتی در زندگی اجتماعی اکثر هموطنان باشد.
در همين رابطه، يكي از پژوهشگران اجتماعي معتقد است: یکی از علل ظهور و بروز پدیده مدرک گراییگریز متقاضیاناشتغال از فعالیتهای دستی و گرایش به پشت میزنشینی و فقدان سرمایه کافی به منظور پیشه نمودن مشاغل آزاد و کاهش حجم ادارات دولتی و به تبع آن توجه به متولیان امر گزینش به مدارک بالاتر است.
وی افزود: بخش دیگری از شیوع چنین پدیدهای برمی گردد به مطالبات کارمندان اداری، که با توجه به حقوق و مزایای بیشتر مدارک بالاتر، به سمت اخذ مدرک با سطوح بالاتر سوق پیدا میکنند و عدهای از افراد جامعه نیز به منظور مشغول ساختن خود به یک امر مشخص و رهایی از بیکاری به منظور ایجاد مشغله برای خود در جهت گذراندن روزمره خود اقدام به کسب مدارک بالاتر میکنند.
نامبرده گفت: این پدیده در خانمها، تا حدودی مصادیقی متفاوت از آقایان دارد بخشی از این قشر، به دلیل فرار از فشارهای خانوادگی و شرایط موجودی که در آن به سر میبرند و برای آنها آزاردهنده است، راه ورود به دانشگاه را انتخاب میکنند، چرا که امنترین محیط را برای خود، در محیط دانشگاه رصد میکنند.
این پژوهشگر تصریح کرد: از سوی دیگر مدرک با خود یک منزلت اجتماعی به همراه میآورد و گروهی این امر را به عنوان منزلهای از کمال برای خود تلقی میکنند که بر وزن و اقتدار اجتماعی آنها میافزاید، البته نباید این موضوع نادیده گرفته شود که بخشی هم با علاقهمندی به علم و دانش و به دلیل برخورداری از ذائقههای فرهنگی به سمت تحصیلات گرایش پیدا میکنند که در چنین حالتی، اخذ مدرک تبعات منفی به دنبال نخواهد داشت چرا که نتیجه حاصل از آن، از جنس دیگری خواهد بود و متفاوت با انگیزههای سطحی و ظاهری است.
اين فعال اجتماعي و آموزشي در ادامه با بیان اینکه یکی دیگر از علل ظهور و بروز چنین پدیدهای بحث الگوبرداریهای صرف است اظهار کرد: در واقع امر، عدهای در پی کسب این مدارک به حقوق و مزایای بالا و مطلوبی دست پیدا نموده اند، از این جهت برخی از افراد در جامعه، با امید به دستیابی به موقعیتهای آنچنانی و برخورداری از یک زندگی مرفه، اقدام به کسب مدرک مینمایند.
وی در واکاوی تبعات حاصل از ناهنجاری مدرک گرایی در جامعه عنوان داشت: بالا رفتن سطح توقعات یکی از پیامدهای چنین عارضه اجتماعی است، در واقع ممکن است فردی با تحصیلات پایین ظرفیت پذیرش بیشتری بهاشتغال به مشاغل سطوح پایینتر داشته باشد، اما با اخذ مدرک به نوعی دچار خودفریبی شود و به صورت صرف در ذهن خود،اشتغال به مشاغل سطوح بالا و مدیریتی را میپروراند که این ذهنیت به نوعی بیکاری پنهان را نیز افزایش میدهد چراکه باعث میشود در برخی مشاغل با کمبود نیروی انسانی مواجه شویم.
نامبرده افزود: از دیگر تبعات منفی چنین پدیدهای ورود برخی از افراد به عنوان کارشناس و متخصص به مشاغل و مناسبی است که بدلیل فاقد بودن از علوم تخصصی کافی و گاه فارغالتحصیل شدن با معدل و بار علمی پایین، به خرابکاریهایی منتهی شود و هزینههایی را برای جامعه ایجاد نماید، به تعبیری مدارک بالاتر کثرت پیدا میکند اما میزان افراد با ظرفیت و داشتههای علمی بالا به نسبت کاهش مییابد.
این محقق عرصه اجتماعی در ذکر اقدامات بازدارنده موثر به منظور پیشگیری و کنترل چنین عارضه ای، با تأکید بر پیچیدن نسخه فرهنگی برای این نارسایی تصریح کرد: با فرهنگسازی و تقویت این طرز تفکر که راه برخورداری از یک زندگی مطلوب به کسب مدرک و دانشگاه خلاصه نمیشود و از سوی دیگر رونق و بهبود هرچه بیشتر فضای کسب و کار، در مشاغل آزاد، باعث کاهش تمایلات اینچنینی در میان گروههای اجتماعی میشود زیرا بخشی از این انگیزهها و گرایشها در جهت ورود به دانشگاه، به منظورگریز از بیکاری است.
به نقل از باشگاه خبرنگاران؛ بسیاری از نسل امروزیها از کار و سختی کشیدن فراری شده و میخواهند همه چیز را مفت و بیزحمت به دست آورند. عنوان «جیب بابا» دیگر موجب شرمساری کسی نمیشود و در حال تبدیل شدن به مایه فخر بسیاری شده است. مسئولیت اصلی مقابله با این راهکارها بر دوش دستگاههای دولتی است که با فرهنگسازی مناسب و عزمی راسخ میتوانند در تغییر اوضاع کشور موثر باشند.
اگر پدیده مدرک گرایی در کشور حل شود به تبع آن مشکلات بسیاری از خانوادهها و فرزندانشان هم در حوزه آموزش و پژوهش کاهش مییابد و به نوعی رفع میشود، حتی مسئولان دانشگاهی هم مدعی هستند که با رفع پدیده مدرک گرایی در کشور میتوان مشکل اشتغالزایی را کمرنگ کرد و بسیاری از جوانان را به داشتن شغلی مناسب رهسپار نمود.
البته بهتر است آموزش و پرورش و وزارت علوم با تلاش و هم فکری یکدیگر قبل از ورود افراد به دانشگاهها و شرکت در کنکور سراسری استعداد آنها را محک بزنند و متناسب با مهارت و توانایی شان اجازه تحصیل در آن رشته را به دانشآموزان و دانشجویان دهند و در صورتی که مشاهده کردند این افراد سودآوری برای درس و ادامه تحصیل ندارند حتما به فکر چارهای برای رفع معضل بیکاری فارغالتحصیلان در جامعه کنند.