برای غربی شدن سنت اضافه است!

فاطمه قاسم‌آبادی
چند سالی است که تولیدات مشترک بین شبکه اینترنتی نتفلیکس آمریکا و کشورهای دیگر، وسیع‌تر از گذشته و با تمام قدرت در حال اتفاق افتادن هستند.
در این بین، کشوری مانند هندوستان، با توجه به جمعیت زیادش و مهم‌تر از آن، سرمایه‌گذاری‌های مختلف یهودیان صهیونیست در آن، به شدت مورد توجه تهیه‌کنندگان نتفلیکس قرار گرفته است. در حال حاضر، تولیدات مشترک بین هند و نتفلیکس، بیشتر از گذشته در حال ساخت است و در این تولیدات، نه مانند فیلم‌های قدیمی هندی، که تنها علاقه به مدرن شدن و غرب‌گرایی در آنها دیده می‌شد، که دور ریختن تمام هویت شرقی و سنتی هندی‌ها، مرکز توجه است.
فیلم «پاگلات» به نویسندگی و کارگردانی «اُمِش بیست» محصول سال 2021 است که تولید مشترک بین هند و نتفلیکس است.
داستان مرگ و آشکار شدن اسرار
داستان فیلم پاگلات، در مورد زندگی دختری به نام «سانیا» است که هنوز پنج ماه از ازدواجش نگذشته، همسرش «آستیک» را از دست داده است. سانیا که به صورت کاملا سنتی با آستیک ازدواج کرده، نتوانسته در این پنج ماه شناخت درستی از همسر تازه درگذشته‌اش داشته باشد، به خاطر همین هم خیلی از مرگ آستیک ناراحت نیست. از طرف دیگر تمام فامیل برای مراسم آستیک، به خانه پدری او آمده‌اند و باید تمام سنت‌ها را در مورد مرگ او اجرا کنند...
چند روزی که از مرگ آستیک می‌گذرد، سانیا با دیدن عکس دختر جوان دیگری در بین وسایل آستیک، می‌فهمد که آستیک کس دیگری را دوست داشته است و دلیل بی‌توجهی او به خودش را متوجه می‌شود. در همین حین، خانواده آستیک می‌فهمند که پسرشان بیمه عمر گران قیمتش را تنها به همسرش بخشیده و به آنها از این مبلغ چیزی نمی‌رسد، از این رو درصدد پیدا کردن خواستگاری در فامیل خودشان برای عروس‌شان برمی‌آیند، تا پول بیمه کامل از دست‌شان نرود ولی در همین گیرودار است که سانتیا هویت دختری که همسرش به او علاقمند بود را در بین همکارانش کشف می‌کند...
روابط خانوادگی از هم گسسته
در فیلم پاگلات، مخاطبین از همان ابتدا روابط از هم گسسته خانوادگی را می‌بینند. دختری که از مرگ همسر جوانش ناراحت نیست، برادری که از همان اولین روزها به خاطر اجبار برای ادای رسم‌های خانوادگی در زمان مرگ عضوی از خانواده، بیشتر از ناراحتی مدام در حال غرزدن است و خانواده‌ای که هر یک به دنبال منفعت خود در این ماجراست...
در ادامه هم با معلوم شدن قضیه بیمه عمر و صاحبش، ماجرا به همین منوال ادامه پیدا می‌کند. با توجه به اینکه هند کشوری شرقی است که با وجود تمام مشکلات فرهنگی‌اش، خانواده هنوز به صورت یک اصل ارزشمند در آن وجود دارد و مانند کشور‌های غربی هنوز این عنصر کلیدی دچار فروپاشی نشده است، ساخت چنین فیلمی با این دیدگاه ضد خانواده، قابل توجه است. البته وقتی قرار باشد نتفلیکس تهیه‌کنندگی و پخش فیلمی را بر عهده بگیرد، کاملا منطقی است که دیگر استاندارد‌های آن فیلم یا سریال، باید بر اساس دستور العمل‌ها و ارزش‌های غربی باشد تا کشور سازنده‌اش.
در فیلم پاگلات، مخاطب زنی را می‌بیند که هیچ تصویری از زندگی زناشویی و خانوادگی ندارد و یک مرتبه بعد از مرگ همسرش گویی چشمانش رو به تمام حقایق ناگوار زندگی‌اش باز می‌شود و اینجاست که کلیشه رها کردن پول و کمک خانواده و رفتن به دنبال آرزوها، که در دهه‌های 70 و 80 هالیوود به خورد مخاطبین داده می‌شد، در پاگلات نمایان می‌شود و در یک پایان‌بندی بی‌سر و ته، دختر وابسته و به اصطلاح چشم و گوش بسته ماجرا، تمام پول بیمه‌اش را می‌بخشد و بدون هیچ سرمایه‌ای برای شروع، راهی شهری بزرگ می‌شود تا بخت خود را بیازماید و با پیدا کردن شغل، استقلال خود را پیدا کند. این نگاه آرمانی و فمنیستی بخصوص در دوره رکودی که در حال حاضر دنیا در آن گیر کرده و بیشتر این شعارها رنگ باخته و دیگر خریداری ندارد، در یک فیلم هندی، که در سال 2021 ساخته شده، قابل توجه است.
سنت‌های دست و پاگیر
در فیلم پاگلات بیشترین تمرکز بر روی اعتراض و نشان دادن بیهودگی سنت‌های مردم هند است. کارگردان که بیشتر سعی کرده سنت‌های خرافی را در فیلم نشان بدهد، تصویری از مردمی را نشان می‌دهد که علاوه‌بر منفعت محور بودن به شدت ریاکار هستند و به نوعی هر زمان که به نفع‌شان باشد، به سمت سنت‌ها می‌روند و در غیر این صورت ارزش چندانی برای همین سنت‌ها در قلب خود قائل نیستند. این نگاه با توجه به ادامه دار بودن سنت‌های مردم هند در سبک زندگی این مردم، نشان از دیدگاه‌های مدرنی دارد که سعی دارد از طریق رسانه و با تحقیر سبک زندگی مردم هند، آنها را به سمت زندگی مدرن‌تر یا همان غربی بیاورد.
با توجه به نگاه منفی فیلم به سنت‌ها و اعتقادات هندی، جالب است که این فیلم با نوای کوتاهی از اذان شروع می‌شود! گویی به صورت نامحصوص کارگردان نه تنها سنت‌های هندی، که هر گونه اعتقاد و باوری را در یک طرف ترازو می‌گذارد و چون نمی‌خواهد به بخش اعتقادی مسلمانان وارد شود، تنها با همان لحظات آغاز ماجرا،‌ اشاره خود را شروع و تمام می‌کند.
سلطه فضای مجازی
در فیلم پاگلایت مخاطبین می‌بینند که تاثیر فضای مجازی در زندگی مردم هند چقدر قدرتمند است و جنگ بین سنت‌ها و مدرنیته، از همان اول ماجرا شروع می‌شود. از طرفی سن و سال دارها هستند که به شدت روی اجرای تمام سنت‌ها که قسمتی از آن شامل خرافات می‌شود، پافشاری دارند و از طرف دیگر جوان‌ها را نشان می‌دهند که از هر فرصتی برای در رفتن از اجرای این سنت‌ها، استفاده می‌کنند و در عین احترام همراه با ترس، از درون از این سنت‌ها متنفرند.
شخصیت سانیا در فیلم پاگلایت، به عنوان دختری چشم و گوش بسته که در دانشگاه درس خوانده ولی به شیوه سنتی زندگی‌اش را زیر نظر خانواده شوهرش می‌گذراند، قابل توجه است. این دختر که هیچ‌گونه هویت مستقلی از خود ندارد و همیشه بازیچه دست مادر خودش و خانواده شوهرش بوده، طی 13 روز چنان متحول می‌شود که نمونه‌اش را در هیچ فیلم علمی تخیلی هالیوودی نمی‌شود، پیدا کرد!
این شخصیت که بیشترین میزان ارتباطش با فضای بیرون از خانه‌اش را با فضای مجازی پر می‌کند، بعد از فهمیدن قضیه علاقه همسرش به همکارش، به صورت دوستی صمیمی از دوست سابق همسرش، می‌خواهد که او را به مکان‌هایی که در آن با همسرش قرار عاشقانه می‌گذاشته، ببرد!
در فیلم به صورت کاملا غیر هنری بارها سانیا، از علاقه وافرش به نوشابه «پپسی» می‌گوید و حتی در ایامی که طبق سنت عزاداری هندی‌ها، باید غذاهای ساده بخورد، هرگز خوردن نوشابه، که به صورت قاچاقی و توسط برادر شوهرش برایش آورده می‌شود را ترک نمی‌کند. پپسی که مانند کوکا کولا نمادی از ایالات متحده آمریکا در دنیاست، در این فیلم هم به نوعی نمادی از علاقه سانیا برای پیش‌روی به سمت سبک زندگی ایده‌آل و رویایی‌اش یا همان سبک آمریکایی است. در فیلم پاگلایت مخاطبین مردمی را می‌بینند که نسل جوان‌شان هیچ هویت ریشه‌داری ندارند و تنها با تقلید از غربی‌ها می‌خواهند برای خود زندگی مورد نظرشان را بسازند.