حکمت در دفاع مقدس

مهدی امیدی
ادبیات دفاع مقدس و خود دفاع مقدس دریای بیکرانی است. هر چه درباره آن نوشته و گفته شود، به انتها نمی‌رسد و باز هم با اقیانوسی از ناگفته‌ها مواجه می‌شویم. دفاع مقدس آنقدر ظرفیت دارد که می‌شود از زوایای مختلف به آن پرداخت. احمد شاکری یکی از نویسندگان این عرصه است که در رمان هایش به جنبه‌های مختلفی از حماسه هشت سال دفاع مقدس و رزمندگان و شهدا پرداخته است؛ «عریان در برابر باد»، «سرزمین پدری»، «نفس» و... ازجمله این کتاب‌ها هستند.
«بی اسمی» جدیدترین رمان احمد شاکری است که در حوزه ادبیات دفاع مقدس منتشر شده است. شاکری که طی سال‌های اخیر بیشتر به نظریه پردازی و نقد در حوزه آسیب‌شناسی ادبیات دفاع مقدس متمرکز شده بود، این بار، بخشی از تجربیات خود در زمینه نظریه پردازی را در این رمان تجلی بخشیده است.
«بی اسمی» یک رمان کوتاه -حدود 100 صفحه- است که می‌توان آن را تلاشی برای احیای ابعاد حکمی و حقیقت جوی دفاع مقدس دانست. طی سال‌های اخیر، عمده کتاب‌هایی که در حوزه ادبیات داستانی دفاع مقدس منتشر شده‌اند یا آثاری تاریخی و مستندنگار بوده‌اند یا سیاه. کتاب‌های پراقبال و پرتیراژی چون «دا»، «پایی که جا ماند»، «وقتی مهتاب گم شد» و... بیشتر از آنکه داستان باشند، خاطره هستند و در زمینه مستندنگاری و تاریخی، آثار مکتوب مهمی در این حوزه هستند. رمان‌هایی چون «من قاتل پسرتان هستم»، «عقرب» و... نیز بیشتر متمایل به سیاه‌نمایی جنگ هستند. یعنی نویسنده با تمرکز بر استثناها، با لحنی ضد جنگ و به دور از ابعاد قدسی و عرفانی دفاع مقدس، به این بخش از تاریخ کشورمان پرداخته است.
در رمان «بی اسمی» اما سعی شده تا با زبانی منطقی و به دور از اغراق و شعارزدگی، حقایق و ارزش‌های آشکار و نهفته در جبهه‌های جنگ هشت ساله برجسته شود. این داستان با محور قرار دادن یکی از رزمندگان دوران دفاع مقدس، تحول و تعالی این شخص در متن و بطن جنگ را پدیدار می‌سازد.
شاکری خود درباره این رمان گفته است: «بی‌اسمی، داستان بلند دفاع مقدس است که در آن به نوعی دغدغه‌های معارفی دنبال می‌شود و خیلی نمی‌توانم خلاصه‌ای از آن ارایه دهم. دغدغه این کتاب دغدغه‌های معارفی است و نگاه نیز نگاه غیبی و قدسی است. یعنی همان نگاهی که جوهره ادبیات دفاع مقدس ما را شکل می‌دهد. در این رمان به اندازه‌ای که برای من مقدور بوده تلاش کردم تا داستان از جنبه‌های تاریخی فاصله بگیرد. زمان و مکان در این داستان چندان موضوعیت ندارد. آن چیزی که در خلق این رمان برای من اهمیت داشت این بود که شخصیت اصلی داستان در سیری قرار بگیرد که به بخشی از وقایع و حقایق ملکوتی دفاع مقدس دست پیدا کند.»