عدم خاموشی در اقصی نقاط کشور از حرف تا عمل

گالیا توانگر
در دفتر روزنامه نشسته و تا نیمه یک خبر مهم را که فی‌الفور باید روانه صفحه‌بندی شود، تایپ کرده‌است. به این قسمت از خبر رسیده که در تابستان 99 هیچ‌گونه خاموشی برنامه‌ریزی شده‌ای در اقصی نقاط کشور نداریم. یعنی اگر هم خاموشی رخ می‌دهد، پراکنده و صرفا به دلیل نقص در تجهیزات است. می‌رود سر خط خبر که به یکباره برق قطع می‌شود. دستش را با ناراحتی به پیشانی می‌زند و می‌گوید:
«سیوش نکرده بودم!» وقتی برق دوباره وصل شود، خبرنگار باید از اول مطلبش را تایپ کند و این بار در حین نوشتن حتما دکمه ذخیره را در سیستم رایانه‌اش فشار دهد.
روزانه موارد زیادی از گلایه شهروندان در حوزه تامین انرژی برق شهری- به ویژه در اطراف کلانشهرها- معطوف به قطعی برق در تابستان 99 می‌شود.
برای مثال به نمونه‌های زیر توجه کنید:
یک شهروند ساکن فاز یک اندیشه تهران: قطعی برق آن هم سر ظهر(مابین ساعات 11 صبح تا 16 بعد از ظهر) در اوج گرما، حقیقتا برای زن و بچه‌ها طاقت فرساست.
یک هموطن از رشت: علیرغم بارندگی‌های فراوان و حتی جاری شدن سیل در برخی استان‌ها و وضعیت خوب تولید برق در کشور و صدور آن به کشورهای مجاور، هنوز در تابستان 99 چرا باید با خاموشی دو ساعته آن هم در اوج ساعت گرما (ظهر) مواجه باشیم؟
یک هموطن از کرمانشاه: در اغلب مناطق شهر با قطعی مکرر برق روبرو هستیم و متاسفانه نظم خاصی در این قطعی‌ها وجود ندارد و همه چیز ناگهانی رخ می‌دهد و کسی هم پاسخگو نیست.
در این گزارش سعی کرده‌ایم هم پای صحبت مشترکین گلایه‌مند بنشینیم و هم در جانب انصاف انعکاس‌دهنده نظرات کارشناسان توانیر باشیم.
مصرف برق شما بالاست!
فریبا عسکری یک کارمند ساکن شرق تهران (منطقه مقداد) برایمان توضیح می‌دهد: «ساعت 2 بعد از ظهر است. از کار خسته و مانده به خانه می‌رسم و با زدن دکمه کولر آبی شاکر هستم که در اوج گرما از این نعمت بی‌بهره نمانده‌ایم. درست در همین لحظه صدای پیامک گوشی همراهم ما را به خود می‌آورد. اداره برق هشدار داده: «مصرف برق شما بالاست! در ساعات 12 تا 16 مصرف خود را کاهش دهید.»
وی در ادامه می‌گوید: «این هشدار در حالی است که یک لامپ کم مصرف وسط هال، یخچال و فریز در آشپزخانه و کولر آبی تنها وسایل ضروری روشن ما در منزل است. بی‌خیال روشن کردن تلویزیون می‌شوم و می‌روم تا برق قطع نشده یک چرت برای بعد از ظهر داشته باشم.»
مجتبی صابریان یکی از شهروندان ساکن کرج با گلایه به گزارشگر کیهان می‌گوید: «دو تا سه روز در هفته به محض رسیدن به خانه از محل کار متاسفانه با قطعی برق مواجه شده‌ام؛ آن هم درست در زمان اوج گرما و به اصطلاح عامیانه سر ظهری. لااقل در ساعات خنک‌تر اقدام به قطعی برق کنند!»
از وی سؤال می‌کنم: «دلیل قطعی برق منطقه‌تان را جویا شده اید؟ آخر مسئولان می‌گویند تابستان امسال قطعی برنامه‌ریزی شده که بخواهند از قبل اطلاع‌رسانی کنند، نداریم و اگر قطعی برق رخ می‌دهد، دلیلش خرابی تجهیزات است.»
وی با تلخندی می‌گوید: «یعنی تجهیزات برق هوشمندانه یک روز در میان خراب می‌شوند؟!»
نصب اولین توربین ملی در اطراف تهران
دکتـر مصطفی رجبی مشهدی معاون برنامه‌ریزی و امور اقتصادی توانیـر و سخنگوی صنعت برق در گفت‌و‌گو با گزارشگر کیهان در مورد دستاوردهای صنعت برق در سال جاری توضیح می‌دهد: «ظرفیت نصب شده نیروگاه‌های کشور در حال حاضر به بیش از 83 هزار مگاوات رسیده، یعنی به ازای هر ایرانی حدود یک کیلووات ظرفیت داریم و نیروگاه نصب شده است. خوشبختانـه از پارسال تا به حال حدود 2000 مگاوات نیروگاه‌های مقیاس کوچک، تجدیدپذیـر و نیروگاه‌های بزرگ حرارتی به شبکه اضافه شدند و یا اینکه نیروگاه‌های موجود را ارتقاء ظرفیت داده شده‌اند و توانایی‌شان برای تولید برق برای تابستان توسط متخصصان صنعت برق بیشتر شده‌است.»
سخنگوی صنعت برق با این نوید که به زودی در اطراف تهران اولین توربین ملی نصب خواهد شد، می‌گوید: «درتهران هم با توجه به اینکه محدوده استان‌های تهران، البـرز و قـم را مشمـول می‌شود، برنامه‌های خوبی برای احداث نیروگاه‌های جدید از جمله در شهرستان ری و محدوده بویین‌ زهرا در نظـر گرفته شده و در آن نیروگاه کلاس F را که ساخت ایران بوده و اولین توربین ملـی هست، برای اولین بار ان شاءالله در این منطقه احداث می‌کنیم.»
وی با استناد به آمار طرح‌های مدیریت، مصرف را مثبت ارزیابی کرده و می‌گوید: «سال 98 میزان اوج مصرف 57681 مگاوات بود که یک درصد نسبت به اوج بار سال 97 رشد داشت. در سال 99 هم به دلیل مشوق‌های وزارت نیـرو و مدیریت مصرفـی که مشترکین داشته‌انـد، تاکنـون رشد مصرف مهار شده و اوج بار به میزان 58245 مگاوات رسیده است.»
برنامه‌های صنعت برق
 براساس خاموشی صفـر
برخی از شهروندان با‌اشاره به بارندگی‌های خوب امسال و پر شدن سدها انتظارشان این است که تولید برق در کشور به حدی رسیده باشد که دیگر شاهد خاموشی‌ها نباشیم، اما کماکان حتی در کلانشهر تهران با برخی خاموشی‌های پراکنده –آن هم درست در ساعات اوج گرما- مواجه هستیم، دلیل چیست؟
از دکتر رجبی سخنگوی صنعت برق سؤال می‌کنم: «دلیل خاموشی‌ها در تابستان 99 چیست؟» وی پاسخ می‌دهد: «در شبکه‌های برق با ظرفیت تولید محدود و کمتـر از میزان مصرف، در زمان‌های کمبود، خاموشـی برنامه‌ریزی می‌شود در حالی که ما هیچ خاموشی برنامه‌ریزی شده‌ای برای سال 98 و 99 نداشته‌ایم. برنامه‌های صنعت برق براساس خاموشی صفـر تنظیم شده است. اگر در جاهایی خاموشی پراکنده هم وجود دارد، بیشتـر به این دلیل است که ممکن است تجهیزی از مدار خارج شده یا حادثـه‌ای رخ داده است که در این شرایط هم پرسنـل ما به سرعت ورود پیدا می‌کنند و در حداقل زمـان ممکن خاموشی‌ها را بر طرف می‌کنند. که این میزان در برابر میزان برق تأمین‌ شده در طول سال، بالاخص در تابستان بسیار بسیار ناچیـز است.»
وی در پاسخ به این سؤال که چرا خاموشی‌ها اطلاع‌رسانی نمی‌شوند، می‌گوید: «همان‌طـور که عنوان شد، امسال با توجه به برنامه‌ریزی‌هایی که انجام شد، به خصوص اقداماتی که در حوزه مدیریت مصرف انجام شد و برنامه‌های متنوعی که وزارت نیرو تدارک دیده بود خاموشی برنامه‌ریزی شده در سطح کشور اعمال نگردیـد؛ اما برای پاره‌ای از عملیات و تعمیرات، چنانچه لازم باشـد برق بخش محدودی از شبکـه به مدت کوتاهی قطع شود، شرکت‌های توزیع از طریق سایت‌هایشان به مردم اطلاع‌رسانی می‌کنند. »
وی تصریح می‌کند: «مواردی هم وجود دارد که برخی خاموشی‌های پراکنده ناشی از نقص یا‌اشکال در تجهیزات بالاخص بر اثـرگرمای شدید یا تغییرات شدید جوی اتفاق می‌اُفتد، آن هم به محض اینکه از طریق شماره تلفن 121 که در اختیار همه مردم هست، به شرکت برق اطلاع داده شود، این امکان به وجود می‌آید که همکاران ما به سرعت حضور پیدا کنند و نسبت به بازیابی شبکه و رفع خاموشی‌های احتمالی اقدام کنند. قطعـا چون این موارد به صورت پیش‌بینی نشده اتفاق می‌اُفتد، امکان اطلاع‌رسانی قبلی آنها توسط شرکت برق فراهم نیست. همکاران ما سعی می‌کنند این موارد را ضمن اینکه به حداقل برسانند، در صورت وقوع، در حداقل زمان ممکن عیب آن را برطرف کنند.»
راهکارهای ساده کاهش مصرف برق
در تابستان کرونایی
پیک یا اوج بار به طور متوسط در 10 سال قبل از سال گذشته، هر سال نسبت به تابستان سال قبل آن، حدود 5/2 درصد رشد داشته است که از دو سال پیش با همکاری مردم در بخش‌های مختلف اعم از خانگی، صنعت و کشاورزی مدیریت مصرف آغاز شد؛ به نحوی که بتوانیم این اوج بار را بدون ایجاد خدشه برای تولید انرژی و عرضه آن کاهش دهیم. در نخستین سال این تمرین، 5/2 درصد به 2/98 درصد کاهش یافت و پارسال رکورد بسیار دلچسبی داشتیم و اوج بار نسبت به سال قبل فقط یک درصد افزایش پیدا کرد.
اما تابستان امسال با شرایط شیوع کرونا مواجه شده‌ایم و خانه‌نشینی و استفاده از وسایل سرمایشی موجب مصرف بیشتر برق می‌شود.
علی نعمتیان یک کارشناس مدیریت بهینه انرژی می‌گوید: «هیچ وقت از مدیریت مصرف انرژی بی‌نیاز نیستیم و باید همه بخش‌های صنعتی و تجاری، خانگی و اداری و سازمانی کماکان در تلاش برای کاهش مصرف خود به ویژه در اوج ساعات مصرف باشند. برای مثال وقتی به یک مشترک خانگی تذکر داده می‌شود که مصرفتان بالاست، شانه بالا می‌اندازد و می‌گوید: ما که وسیله برقی اضافه، روشن نداریم. بی‌توجه به اینکه حتی خاموش کردن یک لامپ در خانه –به ویژه در طول روز و بهره‌گیری از روشنایی روز می‌تواند برای کاهش مصرف به ویژه در ساعات پیک معجزه گر باشد.»
وی تصریح می‌کند: « مصرف برق یک لامپ ال‌ای دی هشت واتی 13 درصد مصرف برق یک لامپ رشته‌ای 60 وات است در حالی که روشنایی هر دو برابر بوده و طول عمر آن تقریبا 20 برابر لامپ رشته‌ای است. تعویض لامپ‌های رشته‌ای به ال‌ای aدی و کم مصرف اثر بسیار زیادی بر کاهش مصرف برق داشته و به همان نسبت از تولید آلاینده دی اکسید کربن در نیروگاه‌ها جلوگیری می‌کند.اگر هر خانواده ایرانی یک لامپ اضافه خود را در خانه یا محل کار خاموش کند باعث کاهش 1000مگاوات برق در کشور می‌شود. استفاده حداکثری از نور طبیعی در طول روز در کاهش میزان استفاده از روشنایی الکتریکی بسیار موثر است.»
وی در ادامه در توصیه خود به مشترکین خانگی می‌گوید: « تنظیم کولرهای آبی روی دور کند و نصب سایبان بر بدنه کولر آبی می‌تواند در ساعات اوج مصرف موجب کاهش حدود 50 درصدی از مصرف برق مشترکین خانگی ‌شود. با توجه به تعداد کولرهای آبی در کشور این اقدام ساده نتایجی مشابه بند فوق‌الذکر را برای کشور به دنبال خواهد داشت.»
تنظیم ترموستات کولرهای گازی
بر روی دمای آسایش
میزان مصرف انرژی استان بوشهر طی سه ماهه ابتدایی سال جاری نسبت به دوره مشابه سال قبل رشد بیش از ۱۰ درصدی داشته که در مقایسه با متوسط کشوری بیش از دو برابر رشد را نشان می‌دهد که این موضوع، لزوم مدیریت مصرف و جدی گرفتن این مقوله را نشان می‌دهد.
غلامرضا حشمتی سخنگوی توزیع نیروی برق استان بوشهر توضیح می‌دهد: «جا‌به‌جایی زمان استفاده از لوازم خانگی ضروری مانند جارو برقی، لباسشویی، ماشین ظرفشویی، اتو و عدم به کار‌گیری این وسایل در زمان اوج مصرف است. یعنی در بازه زمانی ۱۳ الی ۱۷ از این وسایل استفاده نکنیم؛ در عوض در زمان‌های کم بار شبکه نظیر ساعات ابتدایی صبح و یا میانی شب و روزهای تعطیل از آنها استفاده کنیم که در آن ساعات تعرفه برق ارزان‌تری شامل حال ما می‌شود. در ساعت اوج مصرف تعرفه برق گران‌تر است. یکی دیگر از راه‌ها استفاده از وسایلی مثل ماشین ظرفشویی و لباسشویی با حداکثر ظرفیت است، به جای اینکه با نیمه ظرفیت چند بار در طول هفته یا روزانه چندین بار استفاده کنیم صبر کنیم ظرفیت آنها تکمیل شود تا تعداد دفعات کمتری روشن شوند.»
وی در ادامه می‌گوید: «یکی دیگر از راهکارهای تاثیرگذار خصوصا در استان گرمسیر بوشهر که کاربرد زیادی دارد، تنظیم درجه ترموستات کولرهای گازی بر روی دمای آسایش یا ۲۴ درجه که دمای مطلوبی است و باعث کاهش ۳۰ درصدی مصرف برق کولرها می‌شود. بر اساس بررسی‌هایی که صورت گرفته اگر مشترکین ما در استان بوشهر بتوانند دمای ترموستات کولرهای خود را بر روی ۲۴ درجه تنظیم کنند شاهد کاهش ۲۵۰ مگاواتی در پیک مصرف برق استان خواهیم بود و تاثیر به سزایی در کنترل پیک خواهد داشت.
یکی دیگر از مواردی که هم تاثیر خیلی خوبی در مصرف انرژی منازل دارد و حتی باعث کاهش آلودگی صوتی می‌شود استفاده از پنجره‌های دو جداره به جای پنجره‌های معمولی است که از اتلاف انرژی تا میزان ۷۵ درصد جلوگیری می‌کند.»