راهـکار احیـای اقتصـاد کشـور

 
   مسلم سلیمانی
مقاله‌ای که در پیش روی شماست به واکاوی برخی آمار از اقتصاد بیمار ایران و پیشنهاد روش جایگزین برای برون رفت از شرایط کنونی با توجه به تحریم‌ها دارد. بودجه کل کشور در سال 99 از حیث منابع بالغ بر نوزده میلیون و هشتصد و هشتاد و هفت هزار و سیصد وهفتاد میلیارد و نهصد و ده میلیون ریال1 یا حدود 142 میلیارد دلار است.
      1. وضعیت موجود
بررسی وضعیت موجود اقتصادی نشان می‌دهد که در چه جایگاهی قرار داریم. برای رونق اقتصادی در هر کشور باید یک موازنه‌ای بین تولید، رشد اقتصادی، صادرات و واردات باشد. اما در کشور‌های تک محصولی که پایه درآمدهای عمومی آن روی یک محصول متمرکز شده است قدری کار سخت است. در زیر به چند آمار توجه بفرمائید:
1-1 اقتصاد نفتی:
وابستگی 100 ساله به اقتصادی نفتی کشور را دچار فراز و فرودهای مختلف کرده است به شکلی با کاهش فروش نفت، فشار هنگفتی به مردم وارد می‌شود اگرچه با افزایش فروش، خیلی رفاه برای مردم نیز حاصل نمی‌شود! ابتدا به جدول فروش در چند سال به شکل مقایسه‌ای توجه بفرمائید:2

ردیف    سال موردنظر    فروش روزانه براساس بشکه    درآمد براساس میلیارد تومان
1    1357    3/658/000    120
2    1367    1/647/000    51
3    1377    2/413/000    1893
4    1387    2/468/000    81132
5    1396    2/543/000    184100
6    1399    حدود 500 هزار بشکه
براساس هر بشکه 17 دلار!    


بجز یکی دو سال در اوائل انقلاب و جنگ، فروش نفت تقریباً از حدود 2 میلیون بشکه در روز کمتر نشده است. اما می‌بینید که بعد از سالها، سال 99 از جهت فروش نفت با چه بحرانی مواجه هستیم و این در حالی است که نفت در اوائل سال 98 بشکه‌ای 65 دلار و در حال حاضر 17 دلار شده است و معلوم نیست در سال 99 به چه رقمی با توجه به سونامی «کرونا» باقی بماند.
حال وزارت نفت با داشتن حدود 230 هزار نفر پرسنل (90 هزار نفر رسمی) سالانه چه میزان هزینه دارد؟
روزنامه فرهیختگان نوشت: در این زمینه بررسی‌های آماری نشان می‌دهد در سال ۱۳۹۸ هر کارمند شرکت ملی نفت ایران به‌طور میانگین ۱۷ میلیون و ۸۸۸ هزار تومان حقوق و مزایا دریافت می‌کند.3 حال اگر این مبلغ درست باشد 1/4 میلیارد دلار حقوق 90 هزار نفر کارمند رسمی و 560 میلیون دلار بر اساس میانگین هر نفر 4 میلیون تومان برای 140 هزار نفر کارمند غیر رسمی در جمع می‌شود؛ یک میلیارد و 960 میلیون دلار فقط حقوق پرسنل.
برخی از هزینه‌های این وزارتخانه شامل: سنوات خدمت و مستمری، کالاهای مصرفی، آب و برق و تلفن، بیمه، کارمزد تسهیلات و... جمعاً 2/1 میلیارد دلار4 می‌شود. قطعاً هزینه‌های بسیار دیگر اعم از تشریفات حمل‌ونقل و... وجود دارد که بیشتر از این خواهد شد. از طرف دیگر: هزینه تمام شده هر بشکه نفت حدود 10 دلار می‌شود. یعنی سود ما بابت هر بشکه نفت 7 دلار خواهد بود. که عملاً سود ما از فروش نفت در سال 99 حدود 1/3 میلیارد دلار خواهد بود و در عین حال هزینه‌های وزارت طویل و عریض نفت حدود 3/5 میلیارد دلار!!!
1-2 صادرات غیر نفتی
وقتی صحبت از صادرات غیر نفتی می‌شود مخاطب فکر می‌کند که هیچگونه از مشتقات نفتی در آن نیست ولی میعانات گازی و پتروشمی را هم با آن در نظر می‌گیرند. نگاهی به روند رشد صادرات غیر نفتی در برنامه‌های اقتصادی دولت‌ها، ما را به سمتی هدایت می‌کند:5
در سال 97 مبلغ 44/3 میلیارد دلار را وقتی بین کالاهای غیر نفتی تقسیم می‌کنیم به آمار قشنگی می‌رسیم:
11درصد آن مربوط به میعانات گازی، 32 درصد پتروشیمی، 44 درصد صنعت، 1درصد فرش، 9 درصد کشاورزی و 3 درصد مربوط به معدن است. به جرات می‌توان گفت در بخش توسعه صادرات غیر نفتی هزاران برابر ظرفیت وجود دارد که بدان توجهی نشده است. و در بخش پایانی ضمن ارائه پیشنهاد توضیح خواهم داد.
1-3 وضعیت درآمد در بوجه 99
در لایحه بودجه 99 میزان درآمدهای پیش‌بینی شده دولت به شرح زیر است:
الف: واگذاری دارایی‌ها ، درآمدها و... حدود 40/3 میلیارد دلار
ب: درآمد وزارتخانه‌ها (بجز وزارت نفت) 5/2 میلیارد دلار (حال باید بررسی شود هر کدام چقدر خرج دارد!)
ج: شرکتهای دولتی، بانک‌ها و سایر مراکز اقتصادی دولت حدود 106 میلیارد دلار (که عموماً بخشی از تورم جامعه بوسیله همین‌ها اتفاق می‌افتد و از طرفی در وضعیت بد اقتصادی در زمان تحریم با مشکل مواجه هستند و باید تراز سود و زیان آنها دیده شود. همانطور که برای وزارت نفت مقایسه بین درآمد و هزینه را انجام دادم)
د: سقف منابع حاصل از فروش نفت حدود 3/3 میلیارد دلار
هـ: درآمد مالیاتی. دولت روی درآمد مالیاتی 24/3 میلیارد دلاری نیز پیش‌بینی کرده است که معلوم نیست جمع‌آوری آن تا چه میزان محقق شود.
2. راه برون رفت
با بیان وضعیت کشور که توضیحات مختصری را با توجه به وضعیت درآمد و هزینه‌ای گفتم، پیشنهاداتی می‌دهم برخی نیاز به ساختار شکنی دارد و برخی نیازمند عزمی جدی با نظام مالی شفاف و دقیق. که بدون آن به هیچ وجه توسعه و رفاه بوجود نمی‌آید.
2-1 استفاده از ظرفیت‌های بین‌المللی
عمده مشکل ما در تحریم، آمریکاست. و الا با توافق برجام، قطعنامه 1921 ملغی شد. اما چون آمریکا حریف قَدَری است کشورهای هم پیمان خود را به شکل‌های گوناگون تهدید می‌کند. پس ایران باید رگ خواب منافع آنها را بدست بگیرد و در روابط تجاری غیر نفتی نهایت ابتکار عمل خود را داشته باشد.
2-2 صادرات غیر نفتی
در صادرات غیر نفتی چند هزار قلم کالا داریم که می‌توانیم روی آن سرمایه‌گذاری کنیم. تولید انگور جهان 67/2 میلیون تن و تولید انگور ایران 3/2 میلیون تن بعنوان هفتمین کشور تولید‌کننده جهان می‌باشد.اولین تولید‌کننده جهان ایتالیا است که با مساحتی حدود 301340 کیلومتر مربع 8/5 میلیون تن تولید می‌کند و ایران با بزرگی 5/5 برابر از ایتالیا با وسعت 1میلیون 648 هزار و 195 کیلومتر 3/2 میلیون تن تولید می‌کند. پس معلوم می‌شود که ظرفیت تولید در ایران می‌تواند چندین برابر بیشتر شود. از طرفی با روش داربستی می‌توان ظرفیت تولید را پنج برابر کرد.
الف: کشورهای همسایه: با بررسی بازار هدف و نیاز کشورهای همسایه، بتوانیم آنها را بعنوان مصرف‌کننده‌های خود متحد کنیم و به آنها کالا بفروشیم و یا از طریق آنها مبادلات جهانی را داشته باشیم.
ب: خاورمیانه: در مجموع 17 کشور با حدود 400 میلیون نفر جمعیت که انواع نیازهای خوراکی، پوشاکی و غیره دارند که حتی اگر درصدی از این بازار را انحصاری در دست بگیریم عوائد خوبی بدست می‌آید.
ج: آسیا: در مجموع 49 کشور با جمعیتی حدود 4 میلیارد و 800 میلیون نفر می‌تواند بازار بسیار بزرگب بوجود بیاورد که حتی برای یکی دو قلم کالا (نه بگوئیم صدها قلم!) که فروش آن مهیا بشود به درآمد بسیار خوبی خواهیم رسید که به نفت هیچ نیازی نخواهیم داشت. حال در بین این کشورها می‌توانیم در روابط با برخی دیگر نزدیکتر به فعالیت اقتصادی بپردازیم مثل چین، هند، روسیه ، کره، ترکیه و...
الان فقط یک کشور (آمریکا) ما را تحریم کرده است و کشورهای دیگر از ترس کم شدن روابط اقتصادی آنها با آمریکا مجبور هستند که حامی ما نباشند و یا از ما خرید نکنند. اما اگر همین کشورها مجبور شوند از ما کالایی بخرند که برای آنها بصرفه باشد مطمئناً در روابط خود توجه بیشتری می‌کنند. خصوصاً اگر کالایی باشد که به هیچ وجه در لیست تحریم‌های آمریکا نباشد!
دوران بسیار سختی است که تنها مسئولان مملکتی با تدبیر و عاقبت اندیشی به حال مردم و توجه به افزایش سطح رفاه آنها می‌توانند مردم را با خود همراه کنند و در عین حال بر تحریم پیروز شوند و تحریم‌ها بر آنها اثر نکند و به تعبیر مقام معظم رهبری «جهش تولید»
اتفاق بیفتد.
منابع و زیرنویس‌ها:
1) الف- منابع بودجه عمومي دولت از لحاظ درآمدها و واگذاري دارایي‌هاي سرمایه‌اي و مالي و مصارف بودجه عمومي دولت از حیث هزینه‌ها و تملك دارایي‌هاي سرمایه‌اي و مالي، بالغ بر پنج میلیون و ششصد و سی و هشت هزار و دویست و نود و سه میلیارد چهل و نه میلیون(5/638/293/049/000/000) ریال شامل:
١- منابع عمومي بالغ بر چهار میلیون و هشتصد وچهل و پنج هزار و نهصد و شصت و هشت میلیارد و شصت و شش میلیون(4/845/968/066/000/000) ریال
٢- درآمد اختصاصي وزارتخانه‌ها و مؤسسات دولتي بالغ بر هفتصد و نود و دو هزار و سیصدو بیست و چهار میلیارد و نهصد هشتاد و سه میلیون
(792/324/983/000/000) ریال
ب- بودجه شركتهاي دولتي، بانكها و مؤسسات انتفاعي وابسته به دولت از لحاظ درآمدها و سایر منابع تأمین اعتبار بالغ بر چهارده میلیون و هشتصد و سی و نه هزار و چهارصد و پنجاه و هفت میلیارد و ششصد و هشتاد و نه میلیون (14/839/457/689/000/000) ریال و از حیث هزینه‌ها و سایر پرداختها بالغ بر چهارده میلیون و هشتصد و سی و نه هزار وچهارصد و پنجاه و هفت میلیارد و ششصد و هشتاد و نه میلیون (14/839/457/689/000/000) ریال
2) منبع: ویکی پدیا
3) 19 تیر 1398
4) مشرق، 1بهمن 1397
5) آمار از سازمان توسعه تجارت