تأملی درباره جایگاه حقیقی معلم و نگاه هایی که به آن می شود - بخش پایانی
آموزش و پرورش پیشانی آینده کشور
رضا الماسی
معلّم محترم، شریف و آبرودار است؛ باید عزّت نفْس معلّم محفوظ بماند. نوع رفتار با مسئله درآمدهای مالی معلّمین باید جوری باشد که عزّت نفْس معلم مورد تعرّض قرار نگیرد. افرادی که در مسائل گوناگون جناحی، سیاسی، گاهی [همراه با] دستهای احیاناً بیگانه حرکت میکنند و فکر میکنند، در صددند از این نقطه ضعف استفاده کنند برای مقاصد خودشان؛ آن یک مسئله است، امّا قطع نظر از آن هم که حساب بکنیم، باید جوری عمل کنید که عزّت نفْس معلّم محفوظ بماند.(رهبر معظم انقلاب 11/02/1398)
مسئله معیشت معلمان موضوعی است که در طول سالهای متمادی یکی از دغدغههای به حق این قشر شریف بوده که متاسفانه آنطور که باید مورد توجه قرار نگرفته است. هرچند در دولتهای نهم و دهم با نهایی شدن سند تحول بنیادین آموزش و پرورش امیدهایی در این زمینه ایجاد شد اما هنوز در اجرا، معلمین عزیز بهطور کامل از مزایای تعریف شده در این سند بهرهمند نشدهاند.
اگر نگاه ما به معلم و آموزگار یک نگاه انسانساز باشد نه صرفاً یک کارمند معمول دولتی، طبیعتاً با ملاحظه همه محدودیتها، شان آنها باید حفظ گردد. معلمانی که به طور عموم ثابت کردهاند بدون توجه به محدودیتها و کم توجهیها همیشه وظیفه تربیتی خود را به نحو احسن انجام دادهاند. مثلاً در همین آشفتگیهای جامعه ناشی از شیوع ویروس کرونا، یکی از مسائلی که به شدت پیشرفت تحصیلی دانشآموزان را تهدید میکرد مسئله استمرار آموزش بود که با همکاری بینظیر اکثریت کادر آموزشی تا حد بالایی از این تهدید جلوگیری شد.
نمونههایی از ایثار معلمین
در بحران کرونا
در همین خصوص در هفته گذشته عکسی از معلمی که روی تخت بیمارستان مشغول تدریس آنلاین به دانشآموزان بود، در فضای مجازی دست به دست شد. این تصویر یکی از عکسهای مورد علاقه کاربران شبکههای اجتماعی بود. بسیاری از کاربران از وظیفه شناسی و فداکاری این معلم گفتند که با داشتن بیماری همچنان به دانشآموزانش متعهد است. خانم مریم جعفری معلم زبان انگلیسی پایه دهم و یازدهم مدرسه دخترانه در منطقه چهار تهران است. او که ۲۱ سال سابقه تدریس دارد سال گذشته دچار پارگی دیسک کمر میشود و نهایتا این بیماری، نخاع خانم معلم را درگیر میکند تا جایی که پای چپش از کار میافتد. وضعیت جسمی آنقدر وخیم میشود که او تصمیم میگیرد عمل جراحی کند. این اقدام معلم فداکار تهران مورد تقدیر وزیر آموزش و پرورش هم قرار گرفت. محسن حاجی میرزایی، در اینباره میگوید: «این تصویر فوقالعاده افتخارآمیز بود که یک دبیر متعهد و مسئول تا این حد دلسوزی نسبت به دانشآموزانش دارد. معلمان به عنوان قشر فرهیخته همیشه در کنار مردم بودند و در سختیها و شادیها در کنار مردم هستند و کمک میکنند. معلمان نشان دادند در حالی که مدرسه تعطیل شده است اما آموزش را استمرار دادند و در دوران شیوع کرونا از این آزمون بزرگ سرافراز بیرون آمدند. به نمایندگی از همه معلمانی که کوشش و تلاشششان تاثیرگذار بوده از شما تشکر و قدردانی میکنم.»
یکی دیگر از این نمونهها معلم کرمانی است که مبتلا به کرونا شده اما در این شرایط هم دانشآموزانش را رها نکرد و این جلوهای از ایثار معلمین کشورمان در بحران هاست. مدیرکل آموزش و پرورش استان کرمان با تقدیر از این معلم کرمانی اظهار میدارد: «جلوههای ایثار این معلم فداکار برای همیشه تاریخ در ذهن فرزندان این مرز و بوم ماندگار خواهد بود و از طرف ادارهکل آموزش و پرورش استان کرمان نیز در مراسم ویژهای از این همکار فرهنگی تقدیر خواهد شد.» نمونههایی از این دست بسیار است اما ذکر موارد دیگر در این مقال نمیگنجد.
آموزش و پرورش
بزرگترین تولیدکننده کشور
آقای محمدرضا صلحجو، یکی از معلمین جوان نهاد آموزش و پرورش در مصاحبه با گزارشگر روزنامه کیهان میگوید: «بنده همیشه به همکارانم درباره حرفه معلمی میگویم، اگر ما بخواهیم یک جامعه را تربیت کنیم و یک تمدن را پایه گذاری کنیم چارهای نداریم جز اینکه یک محیط پاک و طیبهای را ایجاد کنیم تا در بستر این محیط امکان رشد و تربیت نفوس مستعد فراهم گردد. مطمئناً این محیط خارج از محیط مدرسه محقق نخواهد شد. قطعا در این محیط تربیتی، معلم مهمترین رکن اثرگذار خواهد بود.»
او با اشاره به برخی نگاهها به جایگاه و کار حساس معلمین، تصریح میکند: « نگاه عمومی به جایگاه معلم خصوصاً در فشارهای اقتصادی یک دهه اخیر متاسفانه نگاه درخوری نبوده است. در عین حال علیرغم این شرایط سخت به دلیل خلق و خویی که میان معلمین وجود دارد، خیلی صدای اعتراضی هم از آنها شنیده نمیشود اما باید توجه داشت این مسئله نافی تنگی معیشت آنها نبوده و نیست. معلمین همواره این سختیها را دوشادوش سایر مردم تحمل کردهاند و انتظار این است که نگاه ویژهای به این موضوع صورت بگیرد.»
صلحجو میافزاید: «یک نگاهی که برای جامعه معلمین کشور بسیار آزاردهنده بوده این است که برخی نهاد آموزش و پرورش را صرفاً یک مجموعه مصرفکننده میدانند. در حالی که آموزش و پرورش بزرگترین تولیدکننده کشور است. این بدترین نگاه برای ساخت یک کشور و آیندهنگری نسبت به آینده آن است. اینکه احساس بشود، تولید فقط شامل صنعت و کشاورزی و مواردی از این قبیل میشود، یک نگاه کوتهبینانه است. چه تولیدی بالاتر از تولید و پرورش فکر انسان وجود دارد؟ یک معلم با وقتگذاری شبانهروزی خود یک نهال را به رشد میرساند تا به مرحله خدمت رسانی برسد. لذا اینکه از دستاوردهای نهاد آموزش و پرورش با چنین نگاه پیش پا افتادهای غفلت شود اصلاً زیبنده کشور ما نیست. یقیناً مهمترین علت پیشرفت بسیاری از کشورهای توسعه یافته دنیا که شاخص پیشرفت را فقط توسعه مادی میدانند، توجه به این نهاد و معلمین است. حال در کشور ما که علاوهبر پیشرفت مادی، پیشرفت معنوی و فکری را هم مورد توجه داریم این مسئله بیشتر خودنمایی میکند.»
به ازاء هر 70 نفر یک معلم
این معلم جوان معتقد است: «یک جامعه زمانی میتواند پویا و سرحال باشد که معلمینش سرحال و پویا باشند. در کشور ما حدوداً به ازاء هر 70 نفر یک معلم وجود دارد(مجموعاً یک میلیون نفر). معلمین ما در ارتباط کامل با بدنه جامعه(از کودکان و نوجوانان گرفته تا جوانان و حتی میانسالان) دارند زندگی میکنند. این ارتباط تنگاتنگ قطعاً موجب اثرگذاری در مقیاس بزرگ جامعه خواهد شد. اگر معلمان ما دچار خستگی باشند قطعاً روی حال عمومی جامعه اثر خواهند گذاشت. یکی از دلایلی که باعث از دست دادن پویایی و نشاط معلم میشود این است که به طور مثال بسیاری از همکاران ما در سالهای پایانی عمر خدمت شان و حتی با مدارج بالای تحصیلی با کمترین مرتبه حقوقی بازنشسته میشوند. این خیلی برای معلم نگرانکننده است. درست است که شرایط کشور از لحاظ درآمد اقتصادی مناسب نیست اما نباید از این قشر خاص که نشاط و رشد جامعه به او پیوند خورده، حتی در این شرایط غفلت صورت گیرد. معلمی که در احتیاجات و نیازهای اولیهاش با مشکلات جدی روبهروست، قطعاً نمیتواند به دغدغههای فرهنگی و آموزشی دانشآموزان توجه نماید. اقشار دیگر هم با مشکلات معیشتی مواجه هستند و حرف ما این نیست که خون معلم رنگینتر است بلکه مقصود این است که این قشر اثر مستقیم روی حرکت جامعه به سمت آرمانهایش دارد و باید مورد توجه جدی قرار بگیرد.»
دغدغههای معیشتی معلمین
آقای عباس حیدری، دبیر آموزش و پرورش استان یزد در گفتوگو با گزارشگر روزنامه کیهان درخصوص دغدغههای معیشتی معلمین اظهار میدارد: «شما اگر میکروفون را جلوی هر فردی از جامعه(نه صرفا معلم) بگیرید و از دغدغه معلم بپرسید، اکثراً به حقوق پایین معلمین نسبت به سایر کارکنان دولت اشاره میکنند، اما آنچه بیشتر از پایین بودن حقوق، معلمان را رنج میدهد، استفاده ابزاری و رسانهای از حداقل امتیازاتی است که برای معلمین درنظر گرفته میشود و این امتیازات در مقابل سایر کارکنان دولت تقریبا هیچ است.»
این معلم دبیرستانهای متوسطه دوم ادامه میدهد: «به طور مثال اخیرا آقای نوبخت اعلام کرد که امتیازات فصل دهم در حقوق معلمین اضافه و افزایش حقوق تقریبا ۵۰ درصدی در اسفند ماه برای معلمین لحاظ میگردد. در حالی که آخرین قشری که این امتیاز را دریافت کردهاند معلمین و چند گروه دیگر از جمله کارکنان وزارت جهاد کشاورزی و اداره کار بودند و جالب اینکهاشارهای به دیگر ادارات نشد و فقط در اخبار منتشر شده افزایش حقوق معلمین آورده شد. این درحالی است که حتی همان ۵۰ درصد در حکم بنده کمتر از 10 درصد و از دیگر همکاران هم که پرسیدم وضعی چندان بهتر از بنده نداشتند.»
حیدری با گلایه از کم توجهی مسئولین و رسانهها به شان معلم تاکید میکند: «انتظار میرود همانگونه که به حق به تخلف معلمین در رفتارهایشان توجه و اقدام فوری صورت میگیرد، در مقابل نیز به شان و جایگاه معلم توجه کنند. به طور مثال بارها در رسانهها خبر داده شده که دانشآموزی به معلم خود با سلاح سرد حمله میکند و یا اولیا دانشآموزی وارد مدرسه شده و با معلم درگیر میشوند، در این موارد نه پای رسانهها به مدرسه باز میشود و نه حتی اداره آموزش و پرورش حمایت درخوری از معلم انجام میدهد.»
او یکی دیگر از دغدغههای معلمین را ارتقای سطح علمی آنها عنوان کرده و میافزاید: «متاسفانه در سالهای اخیر بخشنامهای به ادارات آموزش و پرورش ابلاغ گردیده که معلم حق ادامه تحصیل بیشتر از یک مقطع از مدرک زمان استخدام را ندارد! از طرفی آموزشهای ضمن خدمت نیز نه از نظر کمی و نه از نظر کیفی جوابگوی نیاز معلم نیست. همچنین هرگز متناسب با تغییراتی که نظام آموزشی دارد، آموزش ضمن خدمت برای فرهنگیان درنظر گرفته نمیشود و گاه آموزشها آنقدر فشرده میشوند که عملا بازدهای ندارند.»
حیدری در بخش پایانی سخنان خود تاکید میکند: «موضوع دیگری که میتوان به آن اشاره کرد عدم مشارکت معلمین در تصمیمگیریهاست. گاهاً مشاهده میشود تصمیماتی که از سوی مسئولین برای این قشر گرفته میشود، کاملا از اتاقهای در بسته مدیرانی بیرون آمده که حتی یک روز هم در مدرسه حضور نداشتهاند. انتظار میرود در اجرای سند تحول در لایههای پایینتر آموزش و پرورش، از مشارکت فکری و معنوی معلمین خوش فکر که در نقاط مختلف کشور حضور دارند، استفاده بیشتری بشود.»
با این حال امیدواریم این قشر زحمت کش جامعه را همیشه پویا و سرزنده ببینیم و بدون هیچگونه دغدغهای به شغل شریف معلمی خود ادامه دهند و مشکلات معیشتی نداشته باشند.