بال فروتنی بگشا

محمدمهدی رشادتی
مردسالاری یا زن‌سالاری
این پرسش مطرح است که در روابط حاکم بر خانواده کدام یک از موارد زیر صحیح است؟ مردسالاری، همچون جوامع کهن، زن‌سالاری و بچه‌سالاری، همانند برخی از جوامع عصر حاضر، همه سالاری، زن ذلیلی، مرد ذلیلی، همه ذلیلی؟
از دیدگاه اسلام همه مومنان باید نسبت به یکدیگر در هر مقام و جایگاهی که هستند، ذلیل و متواضع باشند. بنابراین همه موارد فوق، تفکرات جاهلی و باطل محسوب می‌شود و تنها مورد اخیر یعنی اندیشه همه ذلیلی و در خصوص همسران باید گفت، هر دو ذلیلی صحیح و معتبر است.
دیدگاه قرآن
آیه 54 سوره مائده در بیان ویژگی‌های واقعی مومنان به پنج نمونه مهم اشاره می‌شود. از جمله آنها، صفت ذلت و تواضع آنان نسبت به یکدیگر است.
«ای کسانی که ایمان آورده‌اید، هر کس از شما از آیین خود بازگردد، خداوند گروهی را در آینده می‌آورد که:
1- خدا آنها را دوست می‌دارد و آنان نیز خدا را دوست دارند.
2- در برابر مومنان متواضع هستند. (اذلهًْ علی‌المومنین)
3- در برابر کافران سرسخت هستند. (اعزهًْ علی الکافرین)
4- در راه خدا جهاد می‌کنند.
5- از سرزنش هیچ ملامت‌گری هراس ندارند.»
وقتی همه افراد جامعه اسلامی مزین به چنین صفت ارزشمندی باشند، به طور قطع همسران مسلمان و مومن لازم و شایسته است، نسبت به هم مهربان‌تر و باگذشت‌تر و متواضع‌تر باشند.
واژه «اذلهًْ» جمع ذلت به معنای فروتنی، خاکساری و شدت تواضع است. و در مقابل واژه «اعزهًْ» جمع عزت به معنای سرسختی، غلبه، توانایی و قدرت، مروت، غیرت، حریت، کرامت، نفاست است. (قاموس قرآن، سیدعلی‌اکبر قرشی، ج 4 ص 338 و تعلیم و تربیت در اسلام، شهید مطهری(ره)، ص 141)
تعبیر «اذلهًْ علی‌المومنین» در واقع کنایه از شدت تواضع مومنان نسبت به یکدیگر است. (المیزان ج 6 ص633)
نمونه دیگر آیه 88 سوره حجر است، آنجا که خداوند خطاب به پیامبر اکرم(ص) می‌فرماید:
«واخفض جناحک للمومنین» پروبال مهربانی خود را برای مومنان فرود آر.
واژه خفض جناح در واقع کنایه از این است که همچنان که مرغ، بال‌های خود را بر سر جوجه‌های خویش می‌گستراند، تو نیز ای پیامبر رحمت، بال‌های مهربانی، صبوری، خویشتن‌داری و سازگاری را در پیشگاه مومنان بگشا و تمام همت خود را در امر تربیت و اصلاح آنان به کار بگیر و آنها را تنها نگذار. (المیزان ج12 ص384)
کانون گرم خانواده
هنگامی که شخص اول جهان خلقت، یعنی پیامبر اعظم(ص) از خداوند پیام دریافت می‌کند که در برابر تک تک افراد جامعه دینی و خواهران و برادران مومن، نهایت خضوع و فروتنی و به تعبیر قرآن ذلت را پیشه خود کن، آحاد جامعه نیز ضروری است در روابط اجتماعی به پیروی از دستور قرآن و سیره رسول اکرم(ص)، نسبت به هم اوج فروتنی و مهربانی را داشته باشند. بنابراین قدر مسلم، زن و شوهر مومن که زیر یک سقف می‌خواهند یک عمر زندگی کنند، لازم است که با یکدیگر مهربان‌تر، صمیمی‌تر، و ذلیل‌تر، معاشرت نمایند.
اگر جایی شایسته است که بگویم: من نوکر شما هستم، من خادم شما هستم، من مخلص شما هستم، من کوچک شما هستم، من فدای شما بشوم، من کاملا در خدمت شما هستم و از این کلمات و عبارات، مناسب‌ترین جایگاه آنها، کانون گرم خانوادگی است.
اعضای این چنین خانواده، با هم صمیمی و گرم‌اند، برای یکدیگر کلاس نمی‌گذارند، چیزی را به رخ هم نمی‌کشند، نسبت به هم تکبر و فخرفروشی ندارند، با یکدیگر مهربان‌اند، مانند خدمت‌کار و پرستار به کمک هم می‌شتابند، در غم و شادی همدیگر شریک‌اند، جمع خانواده صحنه‌ای زیبا و قشنگ از روابط گرم خانوادگی به نمایش می‌گذارند.
سخنی زیبا از عارف وارسته مرحوم حاج اسماعیل دولابی
کمال انسان در این است که خانواده‌اش از  او خشنود و راضی باشند. هر زنی که مردش از او راضی باشد، آن زن عزیز خداست. هر مردی هم که زنش از او راضی باشد، آن مرد نیز عزیز خداست. کمال مرد و زن در همین است و بقیه‌اش دیگر حرف است. چنین زن و مردی را خدا از همه اعمالش راضی است.
نمونه کامل یک زن و شوهر موفق و مؤمن، حضرت علی(ع) و حضرت فاطمه(س) می‌باشند که یک روح و یک جان بودند در دو پیکر. بهترین روش، محبت کردن به همسر و فرزندان است. پیامبر(ص) فرمود: «خیرکم خیرکم لاهله و انا خیرکم لاهلی» بهترین شما کسی است که  نسبت به خانواده خود، بهترین باشد و من نسبت به خانواده خویش از همه شما بهتر هستم.
وقتی می‌خواهید از منزل خارج شوید، اهل خانه را خشنود کنید و بیرون روید. وقتی هم که خواستید وارد خانه شوید، بیرون در استغفار کنید و صلوات بفرستید و هر ناراحتی که دارید بیرون بگذارید و با روی خوش داخل شوید. اهل منزل هم با روی خوش به استقبال شما بیایند. کمال مرد و زن در این است.
به همسر خود به نیت فاطمه‌زهرا(س) خدمت کن. زن نیز اگر به قصد خدمت به اهل بیت(ع) در منزل کار کند، بهره می‌برد و زندگی آنها شیرین می شود. (مصباح الهدی، بیانات مرحوم دولابی، مهدی طیب، ص 386- 387)
انتخاب پیامبر اعظم(ص)
امام محمد باقر(ع) می‌فرمود: فرشته‌ای خدمت رسول خدا(ص) آمد و گفت: خداوند تو را مختار نموده است میان اینکه بنده متواضع و رسول او باشی یا پادشاه و رسول او، پیامبر(ص) فرمود: جبرئیل به من نگاه کرد و با دستش اشاره نمود که تواضع نما. بنابراین رسول اکرم(ص) فرمود: من بندگی و تواضع را همراه با رسالت، انتخاب کردم. (در محضر مجتهدی، محمودی گلپایگانی، ج 2 ص 26)
     ز خاک آفریدت خداوند پاک
                                       پس ای بنده افتادگی کن چو خاک
شیرینی عبادت
روزی رسول خدا(ص) به همراهان خود فرمود: چرا حلاوت و شیرینی عبادت را در شما نمی‌بینم؟ پرسیدند: شیرینی عبادت کدام است؟ فرمود: فروتنی و تواضع (میزان‌الحکمه ج 2 ص 1063)
نتایج درخشان
خواهر من، برادر من، شما که با همسر خود در کنار هم زندگی می‌کنید، با ریسمان فروتنی و نردبان تواضع، می‌توانید قله‌های بلندی را فتح کنید. براساس اندیشه‌های ناب اهل بیت(ع)، شخص فروتن خود را به زیور شرافت آراسته کرده است. در بندگی خدا به جایگاه برترین و شریف‌ترین انسان‌ها رسیده است. ‌چنین فردی توانسته در افکار و انظار مردم، بزرگ و باعظمت جلوه کند. در پیشگاه خداوند، به مقامات رفیع برسد و با کمند تواضع، هرچه بیش‌تر دوستی‌ها را به خود جلب کرده و دشمنی‌ها را از خویش دور سازد. امورشان سامان می‌یابد. بذر حکمت و دانش در دلش بارور می‌شود. از نیرنگ و مکر حسودان در امان خواهد بود. (همان)
در حدیثی از امام صادق(ع) می‌خوانیم:
«فروتنی ریشه هر خیر و سعادتی است. تواضع مقام والایی است، و اگر برای آن زبان و لغتی بود که مردم می‌فهمیدند، بسیاری از اسرار نهانی و عاقبت کارها را بیان می‌کرد... کسی که برای خدا فروتنی کند، خدا او را بر بسیاری از بندگانش برتری می‌بخشد.. هیچ عبادتی نیست که مقبول درگاه خدا و موجب رضای او باشد مگر اینکه راه ورود آن فروتنی و تواضع است. (یکصد موضوع اخلاقی، آیت‌الله مکارم شیرازی، ص 190)