گفت وگو با محسن عنایتی کارگردان پویانمایی «بنیامین»
فانوس جشنواره عمار مهمترین جایزه سینمایی است
«بنیامین» تازهترین محصول سینمای ایران در حوزه پویانمایی است. این اثر، قبلاً در جشنوارههای فیلم فجر و کودکان و نوجوانان تحسین شده بود و مدتی است که روی پرده سینماهای کشور رفته است. در مراسم افتتاحیه دهمین جشنواره عمار نیز محسن عنایتی، کارگردان «بنیامین» جایزه فانوس بهترین پویانمایی را دریافت کرد. به همین بهانه، در حاشیه مراسم افتتاحیه جشنواره عمار با وی به گفتوگو پرداختیم.
تصویرروز
شما یکی از جوانترین چهرههایی هستید که در جشنواره عمار، جایزه بهترین پویانمایی را دریافت کردید. چهرهای که برای اولین بار در عرصه سینمای حرفهای ظاهر شده است و برای بسیاری از مردم ناشناخته است. پس ابتدا خودتان را معرفی کنید.
من محسن عنایتی متولد 1368 اهل کاشان هستم، در رشته مهندسی عمران تحصیل کردم اما همزمان با تحصیل، در انجمن سینمای جوانان نیز کار فیلمسازی را شروع کردم. ابتدا فیلم کوتاه زنده میساختم اما با توجه به جذابیت و قابلیت بسیار زیاد کار انیمیشن مانند حرکت دوربینها، گستردگی فضاها، تنوع لوکیشنها و... بههمین علت تصمیم گرفتم وارد کار انیمیشن شوم.
تولید یک انیمیشن سینمایی بلند مثل «بنیامین» برای فرد جوانی مثل شما آن هم به عنوان اولین کار، بسیار سنگین بهنظر میرسد. چگونه توانستید این پروژه سنگین را به ثمر برسانید؟
باید عرض کنم که بنده در حقیقت نماینده گروه تولید انیمیشن «بنیامین» هستم. چون انیمیشن یک کارگروهی است و این نوع کار گروهی در ایران هنوز به آن شکل جا نیفتاده است. به همین خاطر هم تصور عموم این است که انیمیشن را یک نفر میتواند بسازد. به همین علت من روی کار گروهی تاکید میکنم.درحقیقت انیمیشن به نیروی انسانی بسیاری نیاز دارد که بتوانند در کنار هم و با تحمل بالا کارکنند، همچنین تولید یک انیمیشن، زمان زیادی را نیز احتیاج دارد. همان طور که ساخت «بنیامین» حدودا سه سال زمان برد. در گروه ما نیز تمام افراد جوان هستند و دربین آنها حتی افراد زیر 20 سال و دانشآموز هم داریم. به خاطر پر زحمت بودن و نیاز به انرژی بالا و همچنین به خاطر اینکه انیمیشن برای کودکان ساخته میشود و باید هم جنبه کمدی داشته باشد و هم حالت فانتزی خود را حفظ کند میطلبد که در گروه سازنده این آثار، نوجوانان حضور داشته باشند.
چرا سوژهای از بنی اسرائیل را برای تولید پویانمایی انتخاب کردید؟
قصد داشتیم اثری بسازیم که هم مخاطب کودک و هم بزرگسال را بتوانیم جذب کنیم. از طرفی تصمیم داشتیم حرف بزرگی هم بزنیم؛ یعنی براساس آسیبشناسی که در جامعه و منطقه انجام داده بودیم، خواستیم به بخشی از نیازهای مردم در داخل کشور و همچنین منطقهای که کشورمان در آن واقع شده است پاسخ دهیم. با توجه به طرحهای مختلفی که ارائه شد ما این طرح را انتخاب کردیم. یعنی طرح پیشنهادی به این صورت بود که هر اتفاقی برای بنی اسرائیل قبل از حضرت موسی(ع) رخ داده بود برای ما نیز قبل از ظهور امام زمان(عج) اتفاق میافتد و این شد دست مایه کار ما و شروع کردیم به نوشتن فیلمنامه. درابتدا فیلمنامه بنیامین 120 صفحه شد اما در نهایت با تغییرات لازم توانستیم یک فیلمنامه 80 صفحهای داشته باشیم. پس از تأیید مراکز مربوطه و اعمال اصلاحات وارده، تولید اثر را شروع کردیم. خوشبختانه نتیجه کار نیز همان طور که میخواستیم، با رضایت مخاطب همراه شده است.
درباره تکنیک تولید «بنیامین» توضیح بفرمایید؛ چگونه کار به این کیفیت درآمده است؟
در ایران انیمیشن دو بعدی ساخته میشود اما در انیمیشن سه بعدی به دلیل اینکه گرافیک به سختافزار پیچیدهای نیاز دارد کمتر به سراغ آن میروند. این درحالی است که با آن سختافزار، کیفیت تصاویر به شدت بالا میرود. در کارهای قبل از خودمان مانند «شاهزاده روم» متوجه شدیم که میشود در ایران هم چنین کاری با این گرافیک ساخت ولی در کل ما همچنان مشکلات سختافزاری داریم. در این بین سازمان سراج به ما کمک بسیار زیادی کرد تا تصاویر سه بعدی را تولید کنیم.
به نظر شما مشکل انیمیشنهای ایرانی چیست؟
بزرگترین نقطه ضعف انیمیشنهای ما –غیر از چند انیمیشن موفقی که در سالهای اخیر تولید شدند- عدم مخاطب شناسی است. برای مثال، سازمانی بودجه ساخت انیمیشن را تقبل میکند، اما از ابتدا مشخص نیست که چه مخاطبی را در نظر دارند. در نتیجه آثاری ساخته میشود که اصلا نیازی برای اینکه در قالب انیمیشن ساخته میشدند نبود و میتوان پرسید چرا این فیلم را به صورت زنده تولید نکردید و این عدم شناخت مخاطب باعث تولید فیلمهایی میشود که نامربوط با انیمیشن هستند.
مشکل بعدی مربوط به سفارشی کار کردن است که بسیاری از سینماگران با آن مشکل دارند اما در انیمیشن مشکل بدتر میشود. چون بودجه اختصاصی برای انیمیشن خیلی بالاتر است و هرکسی سرمایهگذاری نمیکند و اگر هم این کار را انجام دهند یک سری سفارشاتی درمورد ورود مفاهیم مورد نظر خود انجام میدهند که در عمل روی مخاطب شناسی و هدف گذاری تاثیر منفی میگذارد.
در مراسم افتتاحیه جشنواره عمار حضور داشتید و جایزه فانوس بهترین پویانمایی در این دوره را دریافت کردید. چه احساسی دارید؟
ما قبلا در جشنواره فجر و جشنواره فیلمهای کودکان و نوجوانان هم برای «بنیامین» جایزه گرفه بودیم، اما من و عوامل تولید این أثر، از گرفتن فانوس جشنواره عمار خیلی بیشتر خوشحال هستیم. از نظر ما ارزش این جایزه از جوایز همه جشنوارهها بیشتر است. ما واقعا خوشحالیم که جشنوارهای مثل «عمار» داریم. ان شاءالله که این جشنواره هر سال بهتر از قبل برگزار شود.
نظرتان درباره این جشنواره چیست؟
ما برای اولین بار بود که در جشنواره عمار شرکت میکردیم اما همیشه دورا دور پی گیر این جشنواره بودیم و اکرانهای مردمی عمار در مساجد را پی گیری میکردیم. من به جشنواره عمار، نسبت به بقیه جریانات داخلی خیلی بیشتر اعتقاد دارم. به نظر من اغلب جشنوارههای سینمایی ما بیهویتی را ترویج میدهند و من به جشنواره عمار و جوانانی که با روحیه جهادی برای این جشنواره فیلم میسازند و آن را برگزار میکنند بسیار
امیدوارهستم.
منظور از بحث هویت در جشنوارهها چیست؟
ببینید، وقتی یک فیلم اجتماعی در سینمای ایران ساخته میشود میبینیم که اساسا دغدغهای در آن فیلم دیده نمیشود و ما خودمان را در آن نمیبینیم. گویی فیلم فقط برای یک قشر مرفه و به اصطلاح روشنفکر ساخته شده و نتیجهاش خالی شدن سالنهای سینماهایی است که این گونه فیلمها را نمایش میدهند. بخش دیگری از فیلمها هم کمدیهایی بسیار مبتذل و بیمحتوا هستند. اغلب فضای جشنوارههای سینمایی ما را این گونه فیلمها تشکیل میدهند. ما فیلمهایی در سینمای ایران میبینیم که فرهنگی را نشان میدهند که حتی در اروپا و آمریکا به آن شکل نیست. وقتی میگوییم در جشنواره عمار، هویت را میبینیم، یعنی همه فیلمها جنبه ملی دارند و حس و حال وطندوستی در آنها دیده میشود. فیلمهای جشنواره عمار دارای پشتوانه خاصی هستند. وقتی خانواده شهدا به جشنواره میآیند و به فیلمها جایزه میدهند، یعنی این جشنواره و فیلمهای آن پشتوانه هویتی دارند. به همین دلیل هم ما به جشنواره عمار، بسیار علاقه داریم و جایزه آن را بالاتر از جایزه جشنواره فجر میدانیم. هر چند که نقاط ضعفی هم در این جشنواره وجود دارد.
چه نقاط ضعفی در جشنواره عمار میبینید؟
یکی از نقاط ضعف این جشنواره، نقد ناپذیری است. مشکل دیگر، کم توجهی به فرم و ساختار آثار است. این در حالی است که اگر جشنواره عمار، به سمت فرم بیاید و فیلمسازهای حزباللهی را تشویق کند که در تولید آثارشان به فرم اهمیت بیشتری بدهند، باعث پیشرفت این فیلمسازها میشود واشکالتراشی جریانهای رقیب را کاهش میدهد. باید بودجه این جشنواره افزایش یابد تا جشنواره عمار بتواند از استعدادهای جوانی که هر سال در جشنواره معرفی میشوند، حمایت کند و به آنها آموزش دهد تا آینده سینمای کشور را تضمین کنند. شناخت استعدادها هم بحث دیگری است. ممکن است افرادی در نقاط دورافتاده زندگی کنند و از ذوق و استعداد فراوانی در فیلمسازی برخوردار باشند، اما اطلاعی از جشنواره عمار نداشته باشند. من خودم بچه روستا هستم، شاید در یک روستا، استعدادی باشد و جشنواره عمار باید وی را کشف و روی او سرمایهگذاری کند.
شما در دهمین جشنواره عمار نیز داور بخش «فیلم ما» بودید. این بخش از جشنواره را چطور ارزیابی میکنید؟
بخش «فیلم ما» یکی از بخشهای خوب و مهم جشنواره عمار است، چون در این بخش، نوجوانان و افرادی که کارشان را تازه شروع کردهاند حضور دارند و میتوان در آن، استعدادهای آینده را شناخت. آثاری که در این بخش شرکت میکنند، فیلمهایی هستند که با کمترین هزینه و حتی گاهی با یک تلفن همراه ساخته میشوند و برخی از آنها فرم خوبی هم دارند؛ سازندگان این آثار، جوانان و نوجوانان با استعدادی هستند و در صورت آموزش، میتوانند آینده خوبی داشته باشند. در این بخش همچنین واقعاً انیمیشنهای خوبی حضور داشتند و بعضی از آنها حقشان بود.
برنامه آینده شما برای تولید چیست؟
در حال حاضر عوامل طرح و برنامه گروه ما در پی بررسی چند طرح هستند تا کار بعدی نیز نتیجهای فاخر و قابل توجهتر داشته باشد و در مسیر پیشرفت حرکت کنیم.
ممنون از اینکه وقت خود را دراختیار ما قرار دادید. اگر نکته دیگری برای گفتن باقی مانده بفرمایید.
سپاسگزارم. انشاءالله موفق باشید.