ضرورت بررسی مسکن ملی با خانههایی ۰۳ متری - بخش نخست
بخوانید مسکن مهر بگویید مسکن ملی!
هدیه آقاپور
شاید بتوان گفت طرح»مسکن ملی» یک کپیبرداری ناقص از «مسکن مهر» است که دولت در رودربایستی با آن مانده و به هیچ عنوان نمیتوان از آن به عنوان خلاقیت و نوآوری جدید یاد کرد بلکه نسخه دیگری از مسکن مهری است که دولت برای وعدههای انتخاباتی هجمههای زیادی را علیه آن طرح روا داشت اما امروز خود ادامه دهنده آن طرح با رنگ و لعاب دیگر است!
در طول سالهای اخیر با سایه افکندن رکود بر بازارهای کشور و سخت شدن شرایط اقتصادی، مسکن نیز از این رهگذر بینصیب نماند و دچار مشکلات بسیاری شد. به طوری که خانه دار شدن برای بسیاری از مردم به ویژه اقشار متوسط و کم درآمد جامعه به یک رویا تبدیل شد.
اقدام ملی مسکن، نام طرح اقتصادی دولت دوازدهم است که در زمان دو سال مانده به پایان این دولت برای خانه دار کردن دهکهای ضعیف جامعه و کنترل رکود بازار مسکن و مستغلات معرفی شد! و دولت قصد دارد تا با اجرای صحیح این طرح، رکود سنگین در بازار مسکن مملو از قیمتهای نجومی را بشکند و رونق را به صنعت ساختمان بازگرداند.
پیش از آن نیز مسکن مهر در دولت نهم با هدف صاحب خانه کردن اقشار مختلف جامعه به ویژه اقشار ضعیف و زوجهای جوان کلید خورد.
تا قبل از این در کشور طرحی با این وسعت برای خانهدار شدن مردم اجرا نشده بود و با طرح این پروژه بارقههای امید در دلهای مستأجران ایجاد شد تا با اندک سرمایه خود بتوانند صاحب سقفی شوند.
اما بالاخره تصمیم دولت برای خانهدار کردن بیخانمانها عملیاتی شده، ثبتنام ۱۸۰هزار واحد از ۴۰۰ هزار واحد طرح ملی مسکن آغاز شد.
این طرح اقدام ملی مسکن با هدف افزایش تولید مسکن و پاسخگویی به نیاز جامعه صورت گرفته شد تا بتواند در بلندمدت، تغییراتی را در بازار مسکن ایجاد کند.
ادامه مسکن مهر یا پروژه جدید؟
این اقدام مسکن ملی قرار است با اولویت شهرهای جدید پیرامون کلانشهرها انجام شود. بر این اساس، خانههای طرح ملی برای تهران در شهرهای جدید پیرامونی نظیر پرند، پردیس و اندیشه، شیراز در شهر صدرا و تبریز در شهر سهند ساخته خواهد شد. همچنین ثبتنام این طرح استان به استان انجام خواهد شد و هر استانی که از لحاظ تامین زمین آمادهتر باشد سریعتر به این طرح میپیوندد.
گفتنی است محمود محمودزاده معاون وزیر راه و شهرسازی در نشست خبری، اعلام جزئیات آغاز ثبتنام متقاضیان مسکن در طرح اقدام ملی با بیان اینکه از سال گذشته برای ساخت ۴۰۰ هزار واحد مسکونی در قالب طرح اقدام ملی هدفگذاری کرده بودیم، میگوید:» در گام اول باید شرایط متقاضیان این طرح احراز شود. دهکهای کمدرآمد میتوانند از واحدهای مسکونی در اراضی ۹۹ ساله که قیمت کمتری دارند بهرهمند شوند و دهکهای متوسط میتوانند در پروژههای مشارکتی ثبتنام کنند.»
اکنون سؤال اینجاست که این طرح واقعبینانهتر از طرح مسکن مهر بوده یا اتمام طرحهای باقیمانده مسکن مهر بهتر از آغاز طرحی جدید است؟
حسین هاشمی تختینژاد نماینده مردم بندرعباس و عضو کمیسیون عمران در گفتگو با گزارشگر کیهان میگوید: «تمرکز روی پروژه مسکن مهر و به پایان رساندن آن بهتر از شروع پروژه دیگر بود.»
وی ادامه میدهد: «متاسفانه دولت کنونی به ویژه در وزارت آقای آخوندی به کلی مسکن مهر را تخطئه کرد و ایشان بحث مسکن اجتماعی را مطرح کردند که این طرح هم به هیچ جایی نرسید اما اکنون وزیر محترم آقای اسلامی مسکن ملی را مطرح کردند و نمیدانم چه انگیزهای دارند که نمیخواهند بگویند مسکن مهر و ادامه پروژه مسکن مهر را نمیخواهند پیگیری کنند.»
عضو کمیسیون عمران تصریح میکند: «اگر پروژه مسکن مهر را ادامه میدادند و نواقص آن را برطرف میکردند خیلی بهتر بود تا اینکه بخواهند پروژه جدیدی را آغاز کنند.»
هاشمی تختی نژاد میافزاید: «چند مولفه برای اجرای طرح مسکن دخیل است یکی زمین ارزان قیمت و رایگان که در مسکن مهر زمین رایگان داده میشد، دوم فراهم آوردن مصالح به صورت انبوه و ارزان، سوم تسهیلات بانکی است. اگر این سه گزاره در کنار هم قرار بگیرد حالا با هر اسمی، نتیجه خواهیم گرفت اما این شکلی که الان طراحی شده که خود دولت مسکن را بسازد معلوم نیست به نتیجه برسد یا خیر.»
وی خاطرنشان میکند: «مجلس و کمیسیون عمران به دنبال این هستیم که دولت را کمک کنیم تا بتواند به نتیجهای رسیده و بتوانیم برای مردم سرپناهی فراهم کنیم.»
۳۰ درصد هزینه ساخت و هزار و یک ابهام!
قرار است این طرح برای سه گروه درآمدی اعم از کمدرآمدها، گروههای درآمدی متوسط و متوسط رو به بالا اجرا شود.
اولین پرسش به تعیین یک شرط در شروط اولیه این طرح برای قرار گرفتن در فهرست مشمولان برمیگردد؛ در یکی از شروط اولیه برای ثبتنام در طرح خانهسازی دولتی شرط سپردهگذاری ۳۰میلیون تومانی مطرح شده است.
با توجه به اینکه بازه جغرافیایی اجرای این طرح در سراسر کشور تعریف شده است این سؤال هماکنون پیشروی متقاضیان قرار دارد که آیا در تمام شهرها، همه متقاضیان باید در ابتدا اقدام به سپردهگذاری ۳۰میلیون تومانی کنند؟
پاسخ این است همه متقاضیان در همه شهرها نیاز به سپردهگذاری ۳۰ میلیون تومانی ندارند، بلکه متقاضیان باید در ابتدا رقمی معادل ۳۰ درصد هزینه ساخت واحدها را به منظور اثبات توانایی مالی خود برای پرداخت آورده نقدی، در بانک سپردهگذاری کنند؛ این رقم الزاما در همه شهرها ۳۰ میلیون تومان نخواهد بود. در واقع این مبلغ برابر ۳۰ درصد کل هزینه ساخت منهای هزینه تامین زمین است که در قالب بخشی از آورده نقدی متقاضیان در بانک سپردهگذاری میشود.
آیا تعداد افرادی که مشمول چهار شرط اصلی هستند توان پرداخت ۳۰ درصد هزینه ساخت را در ابتدا دارند ؟
مجید کیانپور نماینده مردم درود و ازنا استان لرستان و عضو کمیسیون عمران در مجلس شورای اسلامی در گفتگو با گزارشگر کیهان میگوید: «مسئولان شهرداری تهران هدف از تولید مسکن 30 متری را تأمین مسکن برای زوجهای جوان اعلام کردهاند، اما قطعا هیچ زوجی قادر نخواهد بود که در چنین مسکنی زندگی کند، برنامه شهرداری تهران برای تولید مسکن 30 متری مغایر با سیاستهای کلی تولید مسکن است، همچنین این مسئله سیاستهای کلی افزایش جمعیت را به زیر سؤال میبرد، زیرا هیچ جوانی حاضر نیست پس از ازدواج در این مساکن ساکن شده و صاحب فرزند شود...»
وی ادامه میدهد: «بر اساس برنامه ریزی صورت گرفته، وزارت راه و شهرسازی به دنبال ساخت 400 هزار واحد مسکونی در قالب طرح ملی مسکن است، به طوری که 200 هزار واحد در شهرهای جدید، 100 هزار واحد در قالب طرح بازآفرینی شهری و 100 هزار واحد در قالب طرح بنیاد مسکن ساخته خواهد شد.»
عضو کمیسیون عمران تصریح میکند: «یکی از اعتراضات مطروحه نسبت به شرایط ثبت نام در طرح ملی مسکن، مبلغ بالای اولیه برای ثبتنام در طرح مذکور است، از طرفی هدف اصلی طرح ملی مسکن خانه دار کردن اقشار ضعیف و متوسط جامعه بوده، اما متأسفانه مبلغ اولیه بسیار بالا بوده و افراد بسیاری توان پرداخت این مبالغ را ندارند.»
کیانپور میافزاید: «یکی دیگر از انتقادات، سود بالای تسهیلات طرح ملی مسکن است، طبق برنامه ریزی وزارت راه، تسهیلات خرید مسکن در طرح مذکور با سود 18 درصد ارائه خواهد شد، این به معنای آن است که متقاضی باید ماهانه حدود یک میلیون و 500 هزار تومان قسط پرداخت کند.»
وی اضافه میکند: «به نظر من وزارت راه و شهرسازی باید نسبت به تسهیل سازی شرایط ثبت نام طرح ملی مسکن اقدام کند، هر چند که وزارتخانه برای تأمین زمین رایگان و تأمین اعتبارات لازم جهت ساخت با مشکل مواجه بوده، اما مردم نیز در این راستا باید مد نظر قرار گیرند.»
عضو کمیسیون عمران با اشاره به مصوبه اخیر شورای پول و اعتبار برای افزایش تسهیلات خرید مسکن میگوید: «بر اساس مصوبه اخیر این شورا، تسهیلات اوراق حق تقدم مسکن با احتساب وام جعاله به ۲۴۰ میلیون تومان افزایش پیدا کرده است.»
کیانپور ادامه میدهد: «قطعا افزایش تسهیلات مسکن برای افزایش قدرت خرید متقاضیان بسیار مثبت است، اما نکته قابل قبول این است که بر اساس بررسیهای صورت گرفته، دریافتکننده وام 240 میلیونی، باید ماهیانه بیش از 4 میلیون تومان قسط پرداخت کند. به طور حتم مصوبات و تصمیمات شوراها و نهادها باید قابلیت اجرا داشته باشد، به نظر میرسد که مصوبه اخیر شورای پول و اعتبار قابلیت اجرا ندارد، زیرا کمتر خانوادهای است که بتواند ماهیانه بیش از 4 میلیون تومان قسط پرداخت کند.»
وی یادآور میشود: «افزایش تسهیلات خرید و ساخت مسکن مناسب است، اما باید به صورتی اجرایی شود که خانوادهها بتوانند به تعهداتشان عمل کنند نه آنکه تسهیلات با سودهای بسیار بالا ارائه شود که هیچ فردی نتواند قسط آن را پرداخت کند.»
عضو کمیسیون عمران مجلس میافزاید: «به نظر من وزارت راه و شهرسازی باید ضمن کاهش میزان سود دریافتی، دوره بازپرداخت اقساط تسهیلات را بالا ببرد، در شرایط کنونی بالاترین مدت زمان تعیین شده برای پرداخت اقساط، 12 سال است، حال به نظر من وزارتخانه باید این میزان را به حدود 18 سال برساند، در شرایط کنونی با افزایش چشمگیر قیمت مسکن، اکثر خانوارها توان خرید مسکن را ندارند، حال دولت باید با ارائه تسهیلات خرید مسکن با سود منطقی و تولید انبوه مسکن جهت کاهش قیمتها اقدام کند.»
کیانپور در پایان خاطرنشان میکند: «باید در طریقه ثبت نام مسکن مهر تجدید نظر شود و افرادی که در این طرح شرکت میکنند 4 شرط را داشته باشند و افرادی هم که ندارند کنار گذاشته خواهند شد و این فرصت را بدهیم تا در یک بازه زمانی 6 ماهه ثبت نام کامل شده و بعد شناسایی صورت بگیرد.»
وی اضافه میکند: «اینکه مانند خودرو سازان بگوییم از فردا ثبت نام شروع میشود و بعد ظرف نیم ساعت ظرفیت پر شود از عدالت به دور است و باید روی این شیوه تجدید نظر صورت بگیرد و بدون سقف افراد واجد شرایط شناسایی شده و بعد پالایش شوند.»
خوابگاه 30 متری برای یک خانواده!
پیروز حناچی، شهردار تهران ساخت مسکن توسط شهرداریهای کلانشهرها بهمنظور تأمین مسکن کمدرآمدها را به دولت پیشنهاد داد و در همین راستا آییننامهای در وزارت کشور با همکاری شهرداری تهران در دست تدوین است.
هدف از ساخت مسکن توسط شهرداریها ساخت مسکنهای کوچک با متراژ کم بهمنظور اجارهداری و تأمین نیاز دهکهای هدف است. بر اساس ضوابط طرح تفصیلی شهر تهران حداقل متراژ واحدهایهای مسکونی باید ۴۰ تا ۵۰ متر باشد اما اکنون خانههای ۳۰ متری، پیشنهاد سازندگان مسکن شهر تهران برای عرضه به بازار با اجاره ارزان هستند؛ پیشنهادی که در جلسه با مدیران شهری مطرح شده است.
ناگفته نماند در بند 12 اصل سوم قانون اساسی، «برطرفساختن هر نوع محرومیت در حوزه مسکن را از وظایف دولت دانسته است» و در اصل سی و یکم همین قانون نیز «داشتن مسکن متناسب با نیاز را حق هر فرد و خانواده ایرانی میداند».
اما آیا ساخت چنین مساکنی با متراژ 30 متر به معنای واقعی نیاز خانوادهها را برطرف میکند و یا این متراژ مناسب برای سکونت خانواده یا حتی تشکیل خانواده است؟
اگر سیاست جمعیتی کشور، افزایش بُعد خانوار باشد، لازم است که واحدهای مسکونی با متراژ بیشتر و چنانچه سیاست جمعیتی کشور، کاهش بُعد خانوار باشد، میتوان ساخت واحدهای مسکونی کوچکمتراژ را در دستور کار قرارداد که این طرح مغایر با سیاست افزایش جمعیت و خانواده گرایی است.
لکن در کشوری با مقتضیات ایرانِ اسلامی که بنیان اجتماعی خود را بر پایه دوام و قوام خانواده بنا نهاده است، طرح ایده ساخت مساکن با متراژ 30مترمربعی یا به علت تقلید صرف از الگوهای بیرونی است، یا به علت عدم فهم معماری و شهرسازی و ارتباط تنگاتنگ آن با فرهنگ و مسائل جامعهشناسی و روانشناسی است.