پایاننامهها؛ کاغـذی یـا الکترونیکی؟!
چندی پیش برنامه ممنوعیت پایاننامههای کاغذی از سوی وزارت علوم به دانشگاههای کشور ابلاغ شد که مخالفان و موافقان خود را برانگیخت.
دود چراغ خوردن، با قلم و مرکب روی پوست نوشتن و... از نشانههای کوشش و زحمات افراد در سالیان دور است. به تدریج با ورود کاغذ و فراگیر شدن آن و سپس صنعت چاپ، نوشتن روی کاغذ باب شد و راه علم آموزی آسانتر گشت.
بوی کاغذ نو برای بسیاری از افراد نوستالژیک و زیباست؛ کاغذی که از دل طبیعت وارد صنعت میشود و سپس زیر دست ما سیاه میشود. تهیه کردن کاغذ پروسه طولانی را طی میکند و روشهای متفاوتی دارد که هر کدام از آنها هزینههای متفاوتی را روی دست صاحبان صنعت میگذارد.
هدررفت کاغذ
مصرف کاغذ در یک جامعه و کشور طبیعتا ضروری و زیاد است؛ در صنعت تولید کاغذ، رسیدن به خودکفایی همهجانبه بسیار مفید و مقرون به صرفه خواهد بود، مخصوصاً برای کشوری همچون ما که در شرایط تحریم به سر میبریم؛ گفتنی است که نیاز روز افزون به کاغذ هیچ توجیهی برای مصرف غلط از آن نمیتواند باشد یا ارتباطی به مصرف نادرست و خارج از حد لازم آن ندارد.
مسئله حذف پایاننامههای کاغذی این روزها برای دانشجوهای تحصیلات تکمیلی و کارشناسی ارشد، بسیار آشنا و داغ است؛ هر دانشجویی که برای پایاننامه میدود، حداقل ۳ الی ۴ نسخه از پایاننامه خود تکثیر میکند تا به دست اساتید راهنما و مشاور و... برساند؛ پایان نامههایی که برگهها و قطر زیاد جزو ویژگیهای لاینفک آن هستند.
در تیرماه سال جاری معاون وقت آموزشی وزارت علوم، به دانشگاههای کشور، نامهای با محتوای ممنوعیت پایاننامههای کاغذی ارسال کرد؛ این برنامه در هنگام ابلاغ نامه قرار بود از سال تحصیلی آینده در دستور کار قرار گیرد.
دنیای الکترونیک روز به روز گستردهتر میشود و جوامع همه به دنبال گسترش دادن آن در قلمرو خود هستند و گویا هیچ کس مایل نیست از عصر تکنولوژی عقب بماند؛ اما همچنان موضوع الکترونیکی پایاننامهها موافق و مخالفهای خود را دارد.
از حجم تا جرم ناچیز!
از مزایای پایان نامههای الکترونیکی میتوان به مواردی همچون اشغال فضای بسیار اندک در مقابل فضایی که پایان نامههای کاغذیاشغال میکنند، همچنین نداشتن هزینه گزاف هم، چون هزینه پایاننامه کاغذی، حفظ سلامت محیط زیست، دسترسی راحت و آسان دانشجو به پایاننامه و در آخر کاهش وابستگی به ارز در شرایط تحریم را اشاره کرد.
غول دنیای الکترونیک برای دانشگاهها، البته به اعتقاد برخی، معایبی نیز همراه مزایای خود دارد؛ معایبی همچون هزینه زیرساخت هنگفتی که روی دست مسئولین و سازمان مربوطه میگذارد؛ گرانی زیرساختهای آیتی و مسائل مربوط به بودجه برگریبان دانشگاههایی که زیرساخت مناسب ندارند، دست گذاشته و خواهد فشرد! پس منطقی است که زمانی صرف این موضوع خواهد شد تا دانشگاهها آمادگی لازم را پیدا کنند.
ساخت زیرساخت!
برخی از دانشگاهها، مثل دانشگاه خواجه نصیر طوسی که از داشتن کتابخانه مرکزی محروم هستند، باید مکانی را تعبیه کنند و هم چنین علاوهبر آن تجهیزاتی همانند سیستمهای کافی برای دانشجویان تدارک ببینند تا امکان اجرا کردن دستور حذف پایاننامههای کاغذی را کاملا اجرا کنند.
به نقل از خبرگزاری دانشجو؛ به اعتقاد برخی از اساتید، وزارت علوم باید خیال دانشجو و استاد راهنما را از بابت امنیت حفظ پایاننامهها راحت کند و یا سامانه جامعی را طراحی کرده که مطابق با استانداردهای لازم، جامع و مد نظر افراد سیستم آموزشی کشور باشد.
در این بین بایدگریزی به پایان نامههای مربوط به مسائل خاص و امنیتی کشور زد که درباره آنها نیز باید تدابیری اندیشیده شود تا دغدغه آن دسته از افراد نگران بابت چنین موضوعی نیز حل شود.
قیمت نجومی کاغذ!
گرانیهای یک سال اخیر بر قیمت کاغذ بسیار تأثیر گذاشته است و آن را چند برابر کرده و طبیعی است که چنین هزینههایی برای بسیاری از دانشجوها فشار اقتصادی در پی دارد؛ از طرفی ممنوعیت پایاننامههای کاغذی را میتوان از اقدامات سبز در جهت کمک به حفظ محیط زیست دانست و امیدوار به اقدامات بعدی در این راستا بود، اما سؤالی که پیش میآید این است: آیا مسئولین فقط کاغذ پایاننامهها را دیده و نگران شدهاند و یا به کاغذهای بیشماری که در بسیاری از معاملات، مشاغل و ارگانهای دولتی و چرخه مالی مصرف میشود هم فکر کردهاند؟
دنگ و فنگهای حاشیهای!
چندی پیش در یکی از دانشگاههای معتبر ایران لب تاب دانشجویی به سرقت رفت و سپس بعد از آن نوشته روی برگههایی که از طرف دانشجوی مذکور بود در سطح دانشکدهشان به چشم میخورد؛ برگههایی حاوی چنین پیامی که حاصل زحمات پنج سالاش در آن سیستم بوده و فقط برای برگرداندن آن فایل، ۲۰ میلیون تومان مژدگانی پرداخت خواهد کرد! باید تدابیری اندیشیده شود تا دانشجوها ملزم به کپی کردن پایاننامههای خود در چند هارد باشند و سامانه خاصی طراحی گردد و یا هر چاره دیگری که بتواند در برابر مشکلاتی همچون به سرقت رفتن سیستم، پریدن و یا حتی پاک شدن ناگهانی آن، عرض اندام کند و از وقوع آنها جلوگیری کند.
با این همه باید منتظر ماند و دید که آیا معضل چاپ و تکثیر پایاننامهها به سرانجام خواهد رسید یا همچون گذشته حجم انبوهی از کاغذ، سالانه مصروف دفاعیه چند ده هزار دانشجو خواهد شد؟!