هالیوود زیر ذرهبین
13 دلیل برای توجیه صدها دروغ
فاطمه قاسمآبادی
سریالها و فیلمهایی که مخصوص نوجوانان در کشورهای غربی و بهخصوص هالیوود ساخته میشوند، معمولا حال و هوای خاص خود را دارند. در این نوع ساختهها که تقریبا همیشه به خاطر تاثیر بیشتر بر مخاطب نوجوان، افراد کم سن و سال عنان امور را در دست گرفتهاند، اتفاقات داستان به دست نوجوانان رقم میخورد و بزرگترها در این اجتماع یا حضور ندارند و یا حضورشان بسیار کم رنگ است.
استقبال از ژانر دبیرستانی یا نوجوانانه، تقریبا دو دههای میشود که توسط مخاطبین کم سن و سال، بسیار جدی گرفته میشود و ساختههای این ژانر، از قالب فضاهای فانتزی و خیالی گرفته تا مشابه واقعیت، توسط تهیهکنندگان مختلف ساخته و تولید میشوند.
معمولا فیلمها و سریالهای مخصوص نوجوانان، در چند قسمت یا چند فصل در نظر گرفته میشوند و در طی این مدت، با اخبار این سریالها و فیلمها و حتی در بیشتر موارد فروش وسایل مربوط به شخصیتهای داستان و وسایلی که با عکس قهرمانان اصلی تزئین شدهاند، سود بسیار زیادی را به جیب سازندگان، سرازیر میکند.
سریال «13 دلیل برای...» جزو سریالهایی است که در سه سال اخیر توانسته، نظر مخاطبان زیادی را به خود جلب کند. این سریال که با درونمایههای بِروزی چون تجاوز، خودکشی و... آمیخته شده، توانسته تاکنون در سه فصل، مخاطبین را پای روایت خود بنشاند.
شروع دروغها
«13 دلیل برای...» نام یک سریال آمریکایی است در ژانر درام نوجوانانه، معمایی و جنایی به نویسندگی «جیاشر» و کارگردانی «توماس مک کارتی»، محصول سال ۲۰۱۷ که پخشش تا امروز از شبکه نت فلیکس ادامه داشته است.
داستان این سریال ، درباره دانشآموزان دبیرستانی است که به تازگی یکی از دختران نوجوان آن به نام «هانا بیکر» در این دبیرستان خودکشی کرده است.
در این سریال شخصیت هانا به عنوان نوجوان مرده در دو فصل اول به شدت پررنگ است، این دختر که در طی بیان زندگیاش، خود را قربانی بیمهری دوستان و تجاوز، نشان میدهد، در فصل دوم سریال چهرهای کاملا متفاوت از او پرده برداری میشود، چهرهای که مشخص میشود تقریبا بیشتر حرفهایش در گذشته یا دروغ بوده و یا آمیختهای از دروغ و واقعیت.
سریال 13 دلیل برایِ، در راستای موج اعتراض به آزار جنسی در هالیوود درست چند ماه قبل از اوج گرفتن این اعتراضات و شکایات بازیگران و سیل زنان معترض، پخش شد.
البته نوع نگاه این سریال به مسئله تجاوز به زنان، بسیار قابل توجه است. در این سریال دو شخصیت اصلی دختر وجود دارند به نامهای «جسیکا» و هانا که به هر دو نفر توسط نوجوان ثروتمند، ورزشکار و قلدر مدرسه یعنی «برایس» تجاوز میشود ولی نکته قابل توجه در این مسئله است که هر دو دختر، با بیفکری خودشان را در وضعیتی نامناسب قرار میدهند و در حقیقت شرایط وقوع این اتفاق را به دست خودشان، بوجود میآورند. برای مثال جسیکا در حالی غافلگیر میشود که به شدت مست بوده و در مهمانی خانه برایس، از هوش رفته بود و هانا نیز با وجود دیدن اتفاقی که برای دوستش جسیکا افتاده، باز به مهمانی خانه برایس و استخر او میرود و آن اتفاق تکرار میشود...
این نوع نگاه کارگردان برای به ظاهر نشان دادن مظلومیت دخترانی که اگر تنها کمی عاقلتر بودند و علائم خطر را میدیدند، میتوانستند از چنین اتفاقی جلوگیری کنند، قابل توجه است. البته زن و دختر مورد نظر هالیوودی باید چنین خصوصیاتی داشته باشد و هرگز از دست درازی و عرضه خود به جنس مخالف نترسد. تصویر چنین زن یا دختری در حال حاضر و با توجه به مد روز، نه تنها از تعرض ناراحت نمیشود که آن را بخشی از مسیر تکامل شخصیت خود میبیند و باید با آن کنار بیاید، همان طور که در سریال 13 دلیل برایِ، بازماندگان تجاوز در فصل سوم با بیان اتفاقات ناگواری که از سر گذراندهاند، آرام میشوند و خوش و خرم در کنار هم به مسیرشان ادامه میدهند... متاسفانه در این سریال سهمی برای داستان دختران و زنان بیگناهی که نه در فرم خیالی و فانتزی که با خشونت و بیرحمی در جامعه به آنها تعرض میشود، وجود ندارد و همه چیز به شکل فانتزی در این سریال خلاصه میشود.
نسخه سیاهپوست هانا
در فصل سوم سریال «13 دلیل برایِ...»، چون دیگر شخصیت هانا، قابلیت حضور بیشتر در داستان را نداشت، شخصیتی به نام «آنی» به داستان اضافه میشود. این شخصیت که به نوعی نسخه سیاهپوست شخصیت هانا است، از همان ابتدا و با بیسلیقگی نویسنده، به راحتی وارد جمع نوجوانان این دبیرستان میشود و این نوجوانان محافظهکار، که حتی پدر و مادر خود و بقیه همکلاسیانشان را برای به اشتراک گذاشتن اتفاقات، محرم نمیدانند به یکباره در دنیای بسته خود را بروی این دختر تازه وارد که در دروغ گفتن و پنهانکاری دست هانا را از پشت بسته، باز میکنند.
آنی با تیپ شخصیتی مانند هانا از همان ابتدا سعی میکند که به بیشتر اعضای این گروه نزدیک شود و هر یک را به شکلی به سمت خود میکشاند و اعتمادشان را جلب میکند ولی اجازه نمیدهد کسی از نوع ارتباط او با دیگر شخصیتها آگاه شود.
شخصیت آنی به همراه جسیکا، به عنوان دختران سیاه پوست و دورگه داستان، هر دو، تیپ زندگی شبیه به سیاهپوستان ندارند و هرگز به سمت دوستی و رابطه با دیگر سیاهپوستان نمیروند، این دختران که به شدت علاقمند هستند با بدنه سفیدپوستان موردِ توجه محیط زندگی خود، رابطه برقرار کنند، تقریبا در فصل سوم نبض ماجرا را به دست میگیرند و در دنیایی خیالی، که بر عکس واقعیت جامعه آمریکا، هیچ نوع نژادپرستی در آن وجود ندارد، با خیال راحت تبدیل به قهرمانان ماجرا میشوند... البته با توجه به خشم سیاهپوستان در آمریکا نسبت به تبعیضهای بسیار زیاد، هالیوود مجبور شده در چند سال اخیر نسخههای مورد قبول خود از سیاه پوستان موجه و مورد نظرش را در سریالها و فیلمهایش تبلیغ کند تا اندکی از این خشم بکاهد و این پیام را به مخاطب سیاه پوست خود برساند که اگر هر طور که جامعه سفیدپوستان بخواهد زندگی کنید، لباس بپوشید، صحبت کنید و در کل ارادهتان را تقدیم کنید، میتوانید در دنیای فیلم و سریالها مانند سفیدپوستان قهرمان باشید....
وقتی متجاوزان مدال میگیرند
در پایان فصل دوم سریال «13 دلیل برایِ»، مخاطب میبیند که برایس بعد از آن همه سختی و مشکلاتی که دیگر شخصیتها برای به دادگاه کشیدنش متحمل شدند، به عنوان سفید پوستِ متجاوز ماجرا، با کمترین میزان محکومیت، تنها مجبور به رفتن از دبیرستان و گذراندن مدت کوتاهی خدمات اجتماعی میشود و کسانی که جرم شان به مراتب کمتر از برایس بود، سنگینتر محکوم میشوند....
در فصل سوم هم این شخصیت متجاوز طی روندی تکاملی، مثلا به سمت خوبی پیش میرود و حتی به دستگیری متجاوزین دیگر که جزو رفقایش بودند، کمک میکند و در نهایت هم وقتی مخاطب دلش بحالش میسوزد و او را تقریبا میبخشد، با بیرحمی توسط همکلاسیهایش کشته میشود.
این نوع نگاه به تجاوز و متجاوزین در سالهای اخیر و بهویژه بعد از موج اعتراضات سه سال پیش به مسئله قربانیان تجاوز، قابل توجه است. البته با توجه به دیدی که هالیوود در پیش گرفته، تقریبا نه در اعتراض به این تجاوزات و کنترل یا پیشگیری از آن، که به عادیسازی و آمادهسازی ذهن مردم برای پذیرش آن کمک کرده است.
سریال 13 دلیل برایِ، دقیقا با همین دیدگاه تاکنون جلو رفته است و بدون ارائه هیچ راهکاری برای آسیب کمتر یا جلوگیری از اتفاقات ناگوار، تنها با روشهای مختلف، مسئله تجاوز را تزئین کرده و به خورد مخاطب خود داده است.
سریال «13 دلیل برایِ»، در نهایت به خاطر استقبال مخاطبین برای فصل چهارم خود نیز تمدید شده و ماجرای این نوجوانان پنهانکار که بیشتر شبیه بزرگسالان عمل میکنند تا نوجوانان، قرار است ادامه پیدا کند.