استفاده هوشمندانه از تلفن همراه در یک زندگی مدبرانه

    گالیا توانگر
دستت را از رواندازت بیرون می‌آوری و دوباره و دوباره و... نور آبی رنگ گوشی تلفن همراهت در مردمک چشمانت منعکس می‌شود. این روند هر بار که از خواب می‌پری، تکرار می‌شود. هر بار خیال می‌کنی در شبکه‌های مجازی اتفاقی افتاده و تو بی‌خبری یا پیامی آمده که باید سریع جواب آن را بدهی. تمام طول روز یا با گوشی‌ات سرگرم مکالمات بی‌هدف در راهرو محل کارت هستی و یا در شبکه‌های مجازی "آنلاین”! نه فرصتی برای کتاب خواندن داری و نه برای گفت‌و‌گو با اعضای خانواده‌ات وقت می‌گذاری. اندک اندک به انسان تنهایی تبدیل می‌شوی که بیشتر ارتباطات خود را در فضای مجازی دنبال می‌کنی. دوستان مجازی داری و در عالم واقع برایت دوست و آشنا و فامیلی باقی نمانده است. متاسفانه خبر بد این است که تو به نوع سختی از اعتیاد مبتلا شده ای؛ اعتیاد به گوشی تلفن همراه! شاید در نگاه اول برایت خنده دار به نظر برسد و بگویی این چه طنزی ست! اما حتی اگر طنز هم باشد، تلخ و دردناک است.
سازندگان تلفن همراه باید مسئولیت پذیر باشند و وضعیت «حالت خواب» را روی تلفن همراه در نظر بگیرند تا جلوی نور آبی صفحه‌های نمایشگر در زمان نزدیک شدن به ساعت خواب طبیعی گرفته شود. به گفته محققان، این نور آبی باعث اختلال در ساعت بیولوژیک بدن و بیدار ماندن بیش از حد کاربران گجت‌های مختلف می‌شود. نور آبی صفحه‌های نمایشگر، مهم‌ترین عامل جلوگیری از ترشح ماده شیمیایی ملاتونین در بدن است. این ماده شیمیایی ساعت بیولوژیکی بدن را برای خواب تنظیم می‌کند و ترشح آن از هنگام عصر برای آماده شدن بدن برای خواب شروع می‌شود. به گفته دانشمندان نمایشگرهای جدید هر روز با اندازه بزرگ‌‌تر، کنتراست و شفافیت بیشتر این وضعیت را بدتر می‌کنند. نور و کیفیت آنها برای روز خوب است، اما با استفاده از یک نرم‌افزار باید در هنگام شب، نور آبی نمایشگرها را فیلتر کرد. اختلال در ساعت بیولوژی و خواب، نقش زیادی در دیابت، چاقی، افسردگی و بیماری‌های سیستم عصبی از جمله آلزایمر دارد.
بهبود روابط اجتماعی
 با کنار گذاشتن تلفن همراه
شاید شما هم همکارانی را سراغ دارید که تمام مدت ساعات کاری یا مشغول گپ و گفت با تلفن همراه در راهرو اداره هستند و یا سرشان پایین و سرگرم پیامک بازی. به راستی این چه مکالمه‌ای است که پایانی ندارد؟! این همکاران هیچ وقت پیشرفت آن چنانی در کار ندارند و معمولا مورد اعتراض مدیر و سایر همکاران خود قرار می‌گیرند.
اصغر نیک‌پور یک کارمند برایمان می‌گوید: «من همکاری دارم که تا به حال ندیده ام، تلفن همراه به دست داشته باشد. مطمئن هستم که تلفن همراه دارد؛ ما با هم پیامک رد و بدل می‌کنیم و گاهی مکالمه تلفنی با گوشی همراه داریم، اما هیچ وقت نشده که به صورت حضوری گوشی‌اش را ببینم. در واقع او یک قانون خیلی جالب برای بهبود روابط خود وضع کرده است، هیچ وقت در حضور دیگران، به سراغ تلفن همراه‌اش نمی‌رود.»
وی با ورق زدن خاطرات ذهنی‌اش ادامه می‌دهد: «وقتی که همکارم برای اولین بار از قانونش برایم سخن گفت، با خود گفتم که او دیوانه است. مگر می‌شود تلفن همراه خود را دائم چک نکرد؟ من چه تنها باشم، چه افراد دیگری کنارم باشند، همیشه به سراغ گوشی ام می‌روم؛ در غیر این صورت چگونه   می‌توانم متوجه شوم که ایمیل جدیدی برایم آمده و یا در فلان شبکه اجتماعی، پیغامی برایم گذاشته شده است؟
با این وجود وقتی به روابط اجتماعی همکارم در دفتر کارمان دقت کردم، تازه متوجه هدف او شدم.   با هر کسی که سخن می‌گفت، موفق می‌شد، تمام توجه مخاطب را به خود جلب کند. گویی همه افراد، از مشتری گرفته تا رئیس‌و همکار، از معاشرت با او لذت می‌بردند.
این گونه شد که من هم تصمیم گرفتم قانون همکارم را برای یک هفته پیاده کنم و وقتی که در حضور افراد دیگر هستم، به هیچ وجه به سراغ تلفن همراهم نروم.»
ترس جا گذاشتن یک همراه مزاحم
نوموفوبیا نوعی از بیماری فوبیاست که فرد مبتلا به آن، در صورت دور بودن از گوشی تلفن همراه، اضطراب و نگرانی شدیدی را تجربه می‌کند. اصطلاحی است که برای نخستین بار در سال ۲۰۱۰ مرسوم شده است. در بین روان‌ شناسان، در مورد اینکه آیا واقعا باید این اضطراب شدید را فوبیا دانست یا خیر؟ اختلاف نظر وجود دارد. اما به نظر می‌ رسد که لااقل با تعریف استاندارد در مورد فوبیا، اضطراب ناشی از دور بودن از تلفن همراه را بتوان به ‌عنوان نوعی از فوبیاهای خاص دانست که ترس‌ و اضطراب غیرطبیعی ناشی از قرارگرفتن در شرایط و موقعیت‌های خاص را شامل می‌‌شود.
به هر حال، مستقل از اینکه روان ‌شناسان چه طبقه‌ بندی‌هایی انجام می‌‌دهند و چه نامی روی این وضعیت می‌گذارند؟ یک واقعیت وجود دارد و آن اینکه بسیاری از ما، هنگامی که از تلفن همراه خود دور هستیم، نگرانی و اضطراب شدیدی را تجربه می‌کنیم و احساس خوبی نداریم.
«روزبه آرش» یک کارشناس حوزه سلامت روان توضیح می‌دهد: «اگرچه میزان استرس دور بودن از تلفن همراه یا جا گذاشتن تلفن همراه در خانه، بسته به شرایط می‌‌تواند بسیار متنوع باشد، اما بررسی‌ها نشان داده است که شدت آن می‌‌تواند با استرس ناشی از رفتن به مطب دندان‌ پزشک یا حتی استرس ناشی از دغدغه‌های مرتبط با ازدواج برابری کند و گاهی از آنها پیشی بگیرد. استرس جاگذاشتن یک وسیله الکترونیک که تا یک دهه پیش اصلا وجود خارجی نداشته با استرس سنتی هزاران ساله که نسل بشر را زنده نگه‌ داشته است، برابری می‌کند.»
وی ادامه می‌دهد: «اگرچه ریشه‌ شکل‌گیری نوموفوبیا در افراد مختلف، کاملا متفاوت است، اما می‌توان موارد زیر را به‌ عنوان برخی از مهم‌‌ترین ریشه‌ها مدنظر قرار داد:
عدم امکان ارتباط با دیگران: برخی انسان‌ها، احساس می‌‌کنند که با نبودن تلفن همراه، نمی‌توانند با دیگران صحبت کنند. اگر در خیابان بمانند، اگر گم شوند، اگر برنامه‌هایشان تغییر کند، نمی‌توانند آن را به نزدیکان و دوستان خود اطلاع دهند.
احساس قطع بودن از جهان: برخی دیگر، معتقدند که وصل بودن به جهان، یکی از نیازهای ماست و کسی که تلفن همراهش در دستش نیست یا خاموش شده، اتصال خود را با دنیا از دست داده است و در مدتی که تلفن همراه همراهش نیست، در انزوا به سر می‌برد.
عدم دسترسی به اطلاعات مورد نیاز: بعضی دیگر، تلفن همراه را وسیله‌ای برای جست‌ وجو در اینترنت و دسترسی به سایت‌ها و کسب اطلاعات آب‌ وهوا و چیزهایی از این دست می‌دانند. آنها با دوری از تلفن همراه، احساس می‌کنند گنجینه اطلاعات خود را از دست داده‌اند.
کاهش آسایش و دشوار شدن فعالیت‌ها: برای برخی دیگر هم، تلفن همراه وسیله‌ چندکاره‌ای است که وظیفه‌ ضبط صدا و ثبت تصاویر، تا نوشتن یادداشت و ماشین حساب و چراغ قوه و ده‌ها کارکرد دیگر را برعهده‌دارد. نبودن تلفن همراه برای این افراد، به معنای ازدست ‌دادن ابزارهای کاربردی و سلب آسایش است.»
این کارشناس حوزه سلامت روان به ارائه راهکارهایی جهت مهار ترس از جا گذاشتن تلفن همراه   می‌پردازد و توضیح می‌دهد: « به اعلان‌های نرم‌افزارهای پیام رسان دقت کرده‌اید؟ معمولا از رنگ‌های هیجان انگیز استفاده می‌کنند، مانند قرمز، نارنجی و صورتی. از نظر روان‌ شناسی به‌ طور کلی رنگ جذابیت دارد و موجب کشش و جذب می‌شود. اگر رنگ را از این نرم‌افزار‌های جالب بگیریم به نظرتان چه اتفاقی می‌افتد؟ جذابیتشان بسیار کمتر می‌شود. این همان راه‌ حل پیشنهادی ماست. جذابیت را از تلفن همراه‌های خودتان بگیرید. اما این راه‌حل هم بیشتر دم دستی به نظر می‌رسد و در نگاهی ریشه‌‌ای‌تر این خود ما هستیم که باید رفتارمان را اصلاح کنیم. ساعاتی از روز را بدون تلفن همراه سپری کنیم تا رنگ جهان واقعی را ببینیم و متوجه شویم بدون این جعبه‌های رنگی کوچک هم زندگی بدون هیچ‌اشکالی جریان دارد.»
تاثیر مخرب تلفن همراه
 بر روابط زوجین
سمیرا ایمان نژاد جامعه‌شناس و آسیب شناس اجتماعی در حوزه ازدواج و خانواده می‌گوید: «استفاده بیش از اندازه از تلفن همراه آسیب‌های جدی را بر زندگی مشترک زوجین وارد می‌کند، به این صورت که وقتی در کنار همسرتان هستید، هرگز طرف مقابلتان راضی نیست که وقت خود را صرف این قبیل وسایل کنید، چرا که این امر موجب افزایش نارضایتی در رابطه زناشویی و کاهش میزان رضایت از زندگی و بروز افسردگی می‌شود و در اغلب موارد هم درگیری‌هایی را میان زوجین به وجود می‌آورد.»
وی ادامه می‌دهد: «هنگامی که وقت خود را صرف وسیله یا فردی غیر از همسرتان می‌ کنید، موجب می‌شود تا او علاقه‌اش را برای گفت‌و‌گو و مشورت درباره مسائل زندگی از دست بدهد و این امر زنگ خطری جدی برای زوجین است. علاوه‌بر این مسایل بروز شک در میان زوجین از مهم‌‌ترین پیامدهای استفاده بی‌رویه از تلفن همراه و وسایل ارتباطی نوین است.
با توجه به اینکه بسیاری از مردم به استفاده از تلفن همراه اعتیاد دارند، اما این رفتار از نگاه شریک زندگی معنای متفاوتی دارد، چراکه برخی از افراد تصور می‌کنند که همسرشان تلفن همراه را به آنها ترجیح می‌دهد.»
این جامعه‌شناس در تکمیل صحبت هایش می‌گوید: «استفاده طولانی مدت از تلفن همراه باعث سرد شدن رابطه و در نهایت تضعیف آن می‌شود، در واقع این وسیله به ‌عنوان عامل اصلی جنگ میان زوجین است. استفاده بیش از حد تلفن همراه باعث کاهش کیفیت ارتباط ما با شریک زندگی مان می‌شود که نتیجه آن چیزی جز کاهش رضایت از زندگی نیست. اگرچه ممکن است تصور کنید که استفاده از تلفن همراه نمی‌تواند تا این اندازه ویران‌‌کننده باشد، اما تاثیر گوشی تلفن همراه بر روابط خانوادگی فراتر از حد تصور است.»
ضرورت آموزش  استفاده درست
 از تلفن همراه در مدرسه
یافته‌ها نشان می‌دهند که نوجوانان به جای کتاب خواندن و مطالعه مفید، به جای دیدن برنامه‌های مستند یا داستانی، به جای گردش و بازی، و به جای کسب تجربیات عملی برای زندگی و افزایش مهارت‌ها، بیشتر وقتشان را با تلفن همراه و کاربردهای آن سپری می‌کنند.
در حالی که پیام‌ها و اطلاعاتی که در تلفن همراه رد و بدل می‌شود در بسیاری از موارد حالت شایعه دارد و بعد علمی -تجربی آن هم قابل مقایسه با مطالعه کتب معتبر نیست.
بدتراینکه اغلب نوجوانان و جوانان پیش از خواب از دستگاه تلفن همراه برای ارسال پیام کوتاه استفاده می‌کنند و یا به خواندن پیام‌های دریافتی می‌‌پردازند. که همین موضوع تأثیر سوء بر روند خواب و استراحت و در نتیجه تأثیر منفی بر رشد آنها نیز بر جای می‌گذارد.
سارا پور حیدری یک فرهنگی و مدیر برایمان می‌گوید: «تاثیرات نا‌مطلوب تلفن همراه موجب شده تا تدابیری در این زمینه بیندیشیم و نحوه استفاده از تلفن همراه را توسط مربیان و معلمان تربیتی خود در مدرسه آموزش دهیم. دانش‌آموزان باید آداب استفاده از این دستگاه‌ را یاد بگیرند و بدانند که در شرایط متفاوت چگونه از سرویس‌های مختلف این دستگاه‌ استفاده کنند. به دلیل فراگیر شدن تلفن همراه و اینکه بسیاری از دانش‌آموزان پیش از رسیدن به مقطع دبیرستان تلفن همراه دارند، باید آداب و رسم استفاده از این دستگاه‌ حتی از مقاطع پایین آموزش داده شود.»