آمیختگی تعلیم و تزکیه در قرآن
قرآن کریم کتاب هدایت است. بر این اساس، مباحث علمی، هستیشناختی، نظری و عقلی آن، با امور عملی، اخلاقی، تزکیهای و قلبی آمیخته است و گاه در یک عبارت به هر دو توجه داده شده است. لذا اینگونه نیست که هستها و نیستها از بایدها و نبایدها جدا باشد.
به عنوان نمونه در سوره حمد، میتوان مباحث ذهنی و قلبی، هستیشناسی و عملی را در کنار هم یافت.
قرآن با حمد و ستایش الله شروع میکند که به حوزه ارزشی و اخلاقی مربوط است. سپس به حوزه هستیشناسی و معرفی چهار حقیقت میپردازد که عرش و نظام کنونی را مدیریت میکند و در ادامه دوباره به حوزه اخلاقی و ارزشی باز میگردد تا توصیههایی در ارتباط با تزکیه داشته باشد و اینگونه است که تعلیم و تزکیه به هم آمیخته میشود.
براساس آیات نخست سوره حمد، خدا چهار صفت اصلی دارد که ارکان عرش الهی را تشکیل میدهد و برای هر یک چهار نماد و مظهر کامل و تمام است که از آن به عنوان چهار فرشته بزرگ یاد میشود که عبارتند از:
1. اسرافیل: مظهر رب العالمین که مسئولیت آفریدگاری و ربوبیت را به عهدهدارد؛ قبض و بسط کلی در همه امور به دست اوست؛
2. میکائیل: مظهر رحمن که مسئولیت روزیرسانی و رشد عمومی را به عهده دارد؛ او همچنین مسئول بسط جزئیات است؛
3. جبرائیل: مظهر رحیم که مسئولیت رشد و تعلیم و تزکیه خاص را به عهده دارد؛
4. عزرائیل: مظهر مالک یومالدین که مسئولیت انتقال کلی و صیرورت را به عهده دارد. او مظهر قبض نیز هست. این قبض در همه امور از جانستانی کوتاه مدت در خواب و همیشگی و نیز قبض رزق و روزی و حال و احوال و صفات و رذالتها است.
پس از بیان این حقایق هستی، خدا در قرآن به انسان یاد میدهد تا در حوزه عمل چگونه رفتار کند که مطابق این حقایق هستی باشد و رفتاری خلاف آن در پیش نگیرد؛ یعنی: اهدنا الصراط المستقیم تا آخر سوره حمد.
به عنوان نمونه در سوره حمد، میتوان مباحث ذهنی و قلبی، هستیشناسی و عملی را در کنار هم یافت.
قرآن با حمد و ستایش الله شروع میکند که به حوزه ارزشی و اخلاقی مربوط است. سپس به حوزه هستیشناسی و معرفی چهار حقیقت میپردازد که عرش و نظام کنونی را مدیریت میکند و در ادامه دوباره به حوزه اخلاقی و ارزشی باز میگردد تا توصیههایی در ارتباط با تزکیه داشته باشد و اینگونه است که تعلیم و تزکیه به هم آمیخته میشود.
براساس آیات نخست سوره حمد، خدا چهار صفت اصلی دارد که ارکان عرش الهی را تشکیل میدهد و برای هر یک چهار نماد و مظهر کامل و تمام است که از آن به عنوان چهار فرشته بزرگ یاد میشود که عبارتند از:
1. اسرافیل: مظهر رب العالمین که مسئولیت آفریدگاری و ربوبیت را به عهدهدارد؛ قبض و بسط کلی در همه امور به دست اوست؛
2. میکائیل: مظهر رحمن که مسئولیت روزیرسانی و رشد عمومی را به عهده دارد؛ او همچنین مسئول بسط جزئیات است؛
3. جبرائیل: مظهر رحیم که مسئولیت رشد و تعلیم و تزکیه خاص را به عهده دارد؛
4. عزرائیل: مظهر مالک یومالدین که مسئولیت انتقال کلی و صیرورت را به عهده دارد. او مظهر قبض نیز هست. این قبض در همه امور از جانستانی کوتاه مدت در خواب و همیشگی و نیز قبض رزق و روزی و حال و احوال و صفات و رذالتها است.
پس از بیان این حقایق هستی، خدا در قرآن به انسان یاد میدهد تا در حوزه عمل چگونه رفتار کند که مطابق این حقایق هستی باشد و رفتاری خلاف آن در پیش نگیرد؛ یعنی: اهدنا الصراط المستقیم تا آخر سوره حمد.