دانشگاههای ایران در آیینه ۲۰۱۸
سال ۲۰۱۸ میلادی به پایان رسید و پرونده بررسیهای نظامهای رتبه بندی دانشگاهی در این سال مختومه شد. نگاهی به پنج نظام برتر رتبه بندی آموزشی، پژوهشی و اطلاعرسانی دانشگاههای جهان شامل وبومتریکس، شانگهای، کیواس، تایمز و لایدن حکایت از این دارد که در سال ۲۰۱۸ دانشگاههای چینی و انگلیسی در برخی از رشتهها از دانشگاههای آمریکایی پیشی گرفتند.
بررسی جایگاه دانشگاههای ایرانی در این ردهبندیها نشان میدهد که دانشگاههای کشور سال پرباری را پشت سر گذاشتند و در برخی از بخشها و رتبه بندیها با رشد روبرو بودند.
رتبه بندی وبومتریکس webometrics یکی از معتبرترین و جامعترین مراجع رتبه بندی وب سایتهای دانشگاهی است. این وبسایت هر سال دو بار گزارش رتبه بندی خود را ویرایش و آخرین تغییرات را اعمال کرده و گزارش جدیدی ارائه می کند.
آخرین ویرایش (جولای ۲۰۱۸) این رتبه بندی نشان میدهد دانشگاههای هاروارد، استنفورد، MIT، برکلی و میشیگان رتبههای اول تا پنجم را در میان دانشگاههای جهان کسب کردهاند. بررسی ۵۰ دانشگاه برتر جهان نشان میدهد که ۴۱ دانشگاه در ایالات متحده آمریکا و ۴ دانشگاه در بریتانیا، ۲ دانشگاه در کانادا، یک دانشگاه در هنگ گنگ، یک دانشگاه در سوئیس، یک دانشگاه چینی در این بازه حضور دارند.
نکته مورد توجه در رتبه بندی سال ۲۰۱۸ این نظام رتبه بندی این است که ۵ دانشگاه برتر همانند سال ۲۰۱۷ بودند و تغییری در ردههای بالای رتبه بندی ایجاد نشد.
وضعیت دانشگاههای ایرانی در نظام رتبهبندی وبومتریک نشان میدهد، دانشگاه تهران با رتبه ۳۹۰ در این رتبه بندی حضور دارد. ۶۰۷ دانشگاه ایرانی در این رتبه بندی درجهبندی شدهاند که از این میان ۹ دانشگاه در رتبه بندی دانشگاههای جهان بین ۱۰۰۰ دانشگاه برتر قرار دارند. از نظر نوع دانشگاه نیز ۷ دانشگاه جامع، ۶ دانشگاه علوم پزشکی، ۵ دانشگاه صنعتی و دو دانشگاه آزاد اسلامی در بین ۲۰ دانشگاه برتر ایرانی دیده می شود.
دانشگاههای تهران (رتبه ۳۹۰)، علوم پزشکی تهران (رتبه ۵۵۷)، صنعتی شریف (رتبه ۵۹۶)، صنعتی امیرکبیر (رتبه ۷۸۷)، تربیت مدرس (رتبه ۸۵۴)، علوم پزشکی شهید بهشتی (رتبه ۹۲۲)، صنعتی اصفهان (رتبه ۹۳۵)، علم و صنعت ایران (رتبه ۹۵۲) و فردوسی مشهد (رتبه ۹۹۲) در میان برترینها قرار دارند.
رتبه بندی شانگهای یکی از معتبرترین رتبه بندیهای جهانی است که نتایج آن توسط دانشگاه شانگهای ژیائوتنگ چین منتشر میشود. این رتبهبندی برای اولین بار در ژوئـن سال ۲۰۰۳ میلادی منتشر شد و به صورت سالانه روزآمد میشود. مقایسه رتبه دانشگاهها در سال ۲۰۱۸ نسبت به سال ۲۰۱۷ نشان میدهد که در میان ۱۰ دانشگاه برتر تغییری در میان برترینها رخ نداده است.
دانشگاههای هاروارد، استنفورد، کمبریج، انستیتو فناوری ماساچوست MIT، برکلی کالیفرنیا، پرینستون، آکسفورد، کلمبیا، انستیتو فناوری کالیفرنیا در سال ۲۰۱۷ جزء ۱۰ دانشگاه برتر این رتبه بندی بودند و در سال ۲۰۱۸ نیز همان دانشگاهها جزء ۱۰ دانشگاه برتر این رتبهبندی بودند و رتبه بندی تغییری نداشت.
دانشگاههای ایرانی حاضر در میان ۵۰۰ دانشگاه اول نیز در سال ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸ تغییری نداشتند. دانشگاه تهران در رده ۳۰۱-۴۰۰ و دانشگاه صنعتی امیرکبیر در رده ۴۰۱-۵۰۰ این رتبه بندی قرار دارند و در دو سال متوالی همین رتبه را کسب کردند.
نقطه تفاوت دانشگاههای ایرانی در این رتبه بندی، رده آنها در رتبه بندی موضوعی شانگهای است. رتبه بندی موضوعی شانگهای در سال ۲۰۱۸ در ۵۴ رشته در قالب ۵ حوزه کلی شامل حوزه مهندسی (۲۲ رشته)، حوزه علوم پایه (۸ رشته)، حوزه علوم زیستی (۴ رشته)، حوزه علوم پزشکی (۶ رشته) و حوزه علوم اجتماعی (۱۴ رشته) انجام شد.
بررسیها نشان میدهد که ایران نیز به همراه سایر کشورهای آسیایی با وجود تاکید بر تمدن شرق در حوزههای علوم انسانی ضعیف عمل کرده است. وجود رتبه تنها در ۲ موضوع از ۱۴ موضوع علوم انسانی و برتری یک دانشگاه آمریکایی در این حوزهها نشان از کم توجهی به تولید علم بینالمللی در حوزه علوم انسانی دارد. با توجه به توانمندی و وجود پتانسیل بالای دانشگاههای کشور در حوزه علوم انسانی، این امر نشان میدهد که نیازمند تولید علم بینالمللی بیشتر در این حوزه هستیم.
کیو اس (QS) به عنوان یکی از معتبرترین نظامهای رتبه بندی بینالمللی شناخته میشود که دانشگاههای جهان را رتبه بندی میکند. روش شناسی رتبه بندی جهانی کیو اس از ۶ شاخص در ۴ حوزه کلی وضعیت آموزش، پژوهش، قابلیت جذب در بازار کار و بینالمللی سازی جهت ارزیابی عملکرد دانشگاهها بهره میبرد و منابع اطلاعاتی مورد استفاده آن شامل اطلاعات حاصل از نظرسنجیها، اطلاعات ارائه شده از سوی دانشگاهها، اطلاعات پژوهشی سالهای ۲۰۱۳-۲۰۱۷ دانشگاهها در پایگاه استنادی اسکوپوس است.
نتایج رتبه بندی سال ۲۰۱۹ کیو اس که به تازگی منتشر شده نشان از حضور ۶ دانشگاه ایرانی در جمع برترینها میدهد. صنعتی شریف با رتبه ۴۳۲ ، دانشگاه صنعتی امیرکبیر با رتبه ۴۹۸ ، دانشگاه علم و صنعت ایران با رتبه ۶۵۰-۶۰۱ ، دانشگاه تهران با رتبه ۷۵۰-۷۰۱ و دانشگاههای شهید بهشتی و دانشگاه شیراز با رتبه ۱۰۰۰-۸۰۱ در این رتبه بندی حاضر هستند. دانشگاه شیراز اولین حضور خود را در رتبه بندی جهانی کیو اس در سال ۲۰۱۹ تجربه میکند و دو دانشگاه صنعتی شریف و صنعتی امیرکبیر نسبت به سال گذشته رشد داشته است.
در سال ۲۰۱۸ که در واقع بررسیهای سال ۲۰۱۷ میلادی محسوب میشود اما در ابتدای ۲۰۱۸ منتشر میشود نیز دانشگاههای ایرانی در این رتبه بندی حضور داشتند. صنعتی شریف با رتبه ۴۷۱-۴۸۰ ، دانشگاه صنعتی امیرکبیر با رتبه ۵۰۱-۵۵۰، دانشگاه علم و صنعت ایران با رتبه ۵۵۱-۶۰۰، دانشگاه تهران با رتبه ۶۰۱-۶۵۰ و دانشگاه شهید بهشتی با رتبه ۱۰۰۰-۸۰۱ در این رتبه بندی حاضر بودند.
کیو اس در سال ۲۰۱۹ تعداد دانشگاههای مورد رتبه بندی خود را از ۹۵۹ دانشگاه در سال ۲۰۱۸ به ۱۰۰۰ دانشگاه ارتقا داد و به همین دلیل سهم ایران از دانشگاههای برتر جهان از ۵ دانشگاه در سال گذشته به ۶ عدد رسیده است.
موسسه تکنولوژی ماساچوست (MIT)، دانشگاه استنفورد، دانشگاههاروارد، موسسه تکنولوژی کالیفرنیا، دانشگاه آکسفورد ، دانشگاه کمبریج، موسسه تکنولوژی فدرال سوئیس، امپریال کالج لندن، دانشگاه شیکاگو و دانشگاه کالج لندن به ترتیب ۱۰ دانشگاه برتر جهان در رتبه بندی سال ۲۰۱۹ کیو اس شناخته شدند.
یکی از رتبه بندیهای مهم دنیا در زمینه دانشگاهها، رتبه بندی جهانی تایمز است که به صورت سالانه به ارزیابی و سنجش دانشگاهها در حوزههای موضوعی مختلف میپردازد. این رتبه بندی در ۱۱ حوزه موضوعی کلی دانشگاههای برتر جهان را بر اساس ۱۳ شاخص عملکردی تایمز معرفی میکند.
این حوزههای موضوعی شامل مهندسی و فناوری (شامل مهندسی عمومی، مهندسی عمران، مهندسی مکانیک و مهندسی هوا و فضا، مهندسی برق و الکترونیک و مهندسی شیمی). علوم زیستی (شامل علوم بیولوژیکی، علوم ورزشی، علوم دامپزشکی، کشاورزی و جنگلداری)، علوم فیزیکی (شامل فیزیک و نجوم، شیمی، زمینشناسی، محیط زیست و علوم دریایی، آمار و ریاضی) است.
همچنین هنر و علوم انسانی (شامل زبان، ادبیات و زبانشناسی، تاریخ، فلسفه و الهیات، هنر، هنرهای نمایشی و طراحی، باستان شناسی، معماری). پزشکی شامل Other health، پزشکی و دندانپزشکی. اقتصاد و تجارت (شامل اقتصاد و اقتصاد سنجی، تجارت و مدیریت، حسابداری و امور مالی)، علوم اجتماعی (شامل جغرافیا، جامعهشناسی، سیاست و مطالعات بینالملل، ارتباطات و رسانه)، علوم کامپیوتر، روانشناسی، آموزش و حقوق از دیگر حوزههای موضوعی است.
در رتبه بندی سال ۲۰۱۹ تایمز که در روزهای پایانی سال ۲۰۱۸ میلادی منتشر شد و در واقع ارزیابی ۲۰۱۸ دانشگاهها محسوب میشود مشاهده میکنیم که دو دانشگاه انگلیسی آکسفورد و کمبریج رتبههای اول و دوم را به خود اختصاص دادهاند. رتبه سوم به دانشگاه استانفورد آمریکا اختصاص دارد.
در رتبه بندی سال ۲۰۱۸ تایمز که در ابتدای سال ۲۰۱۸ میلادی منتشر شد و در واقع ارزیابی ۲۰۱۷ دانشگاهها بود نیز با همین وضعیت مواجهیم که دو دانشگاه انگلیسی آکسفورد و کمبریج رتبههای اول و دوم را به خود اختصاص دادهاند و رتبه سوم به انستیتو فناوری کالیفرنیا رسیده است.
دانشگاههای ایرانی در سال ۲۰۱۸ نسبت به سال ۲۰۱۷ تغییرات محسوسی در رتبه بندی جهانی تایمز داشتند. در سال ۲۰۱۷ که با گزارشی با عنوان رتبه بندی ۲۰۱۸ منتشر شد، ۱۸ دانشگاه ایرانی در این رتبه بندی حضور داشتند.
دانشگاه صنعتی امیرکبیر با رتبه ۶۰۱–۸۰۰، دانشگاه علم و صنعت ایران با رتبه ۶۰۱–۸۰۰، دانشگاه صنعتی اصفهان با رتبه ۶۰۱–۸۰۰، دانشگاه صنعتی خواجه نصیر طوسی با رتبه ۶۰۱–۸۰۰، دانشگاه صنعتی شریف با رتبه ۶۰۱–۸۰۰، دانشگاه تبریز با رتبه ۶۰۱–۸۰۰، دانشگاه تهران با رتبه ۶۰۱–۸۰۰، دانشگاه علوم پزشکی تهران با رتبه ۶۰۱–۸۰۰ در این سال در ردهبندی قرار دارند.
همچنین دانشگاه فردوسی مشهد با رتبه ۸۰۱–۱۰۰۰، دانشگاه گیلان با رتبه ۸۰۱–۱۰۰۰، دانشگاه اصفهان با رتبه ۸۰۱–۱۰۰۰، دانشگاه شهید بهشتی با رتبه ۸۰۱–۱۰۰۰، دانشگاه شیراز با رتبه ۸۰۱–۱۰۰۰، دانشگاه الزهرا (س) با رتبه ۱۰۰۱+، دانشگاه بیرجند با رتبه ۱۰۰۱+ ، دانشگاه یزد با رتبه ۱۰۰۱+، دانشگاه زنجان با رتبه ۱۰۰۱+ در سال ۲۰۱۷ در ردهبندی قرار دارند.
در سال ۲۰۱۸ که گزارشی با عنوان رتبه بندی ۲۰۱۹ منتشر شد، تعداد دانشگاههای ایرانی حاضر در این رتبه بندی به ۲۹ دانشگاه افزایش یافت.
دانشگاه صنعتی امیرکبیر با رتبه ۵۰۱–۶۰۰، دانشگاه کاشان با رتبه ۵۰۱–۶۰۰، دانشگاه علم و صنعت ایران با رتبه ۶۰۱–۸۰۰، دانشگاه صنعتی اصفهان با رتبه ۶۰۱–۸۰۰، دانشگاه علوم پزشکی مشهد با رتبه ۶۰۱–۸۰۰، دانشگاه صنعتی شریف با رتبه ۶۰۱–۸۰۰، دانشگاه صنعتی شیراز با رتبه ۶۰۱–۸۰۰، دانشگاه تبریز با رتبه ۶۰۱–۸۰۰، دانشگاه تهران با رتبه ۶۰۱–۸۰۰، دانشگاه علوم پزشکی تهران با رتبه ۶۰۱–۸۰۰.
دانشگاه شهید مدنی آذربایجان با رتبه ۸۰۱–۱۰۰۰، دانشگاه فردوسی مشهد با رتبه ۸۰۱–۱۰۰۰، دانشگاه گیلان با رتبه ۸۰۱–۱۰۰۰، دانشگاه علوم پزشکی ایران با رتبه ۸۰۱–۱۰۰۰، دانشگاه اصفهان با رتبه ۸۰۱–۱۰۰۰، دانشگاه صنعتی خواجه نصیر طوسی با رتبه ۸۰۱–۱۰۰۰، دانشگاه مازندران با رتبه ۸۰۱–۱۰۰۰، دانشگاه شهید بهشتی با رتبه ۸۰۱–۱۰۰۰، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی با رتبه ۸۰۱–۱۰۰۰، دانشگاه شیراز با رتبه ۸۰۱–۱۰۰۰.
دانشگاه الزهرا (س) با رتبه ۱۰۰۱+، دانشگاه بیرجند با رتبه ۱۰۰۱+ ، دانشگاه خوارزمی با رتبه ۱۰۰۱+، دانشگاه شهید باهنر کرمان با رتبه ۱۰۰۱+، دانشگاه صنعتی شاهرود با رتبه ۱۰۰۱+، دانشگاه ارومیه با رتبه ۱۰۰۱+، دانشگاه یزد با رتبه ۱۰۰۱+، دانشگاه زنجان با رتبه ۱۰۰۱+ در سال ۲۰۱۸ در ردهبندی قرار دارند.
از میان حوزههای موضوعی نیز دانشگاههای ایرانی در رتبه بندی تایمز در بین هزار دانشگاه برتر جهان قرار دارند.
در رده شیمی ۲۴ دانشگاه، در رده علوم کامپیوتر ۲۴ دانشگاه، در رده فیزیک و نجوم ۲۳ دانشگاه، در رده آمار و ریاضیات ۲۳ دانشگاه، در رده مهندسی عمران ۲۳ دانشگاه، در رده مهندسی برق و الکترونیک ۲۳ دانشگاه، در رده مهندسی مکانیک و هوا و فضا ۲۲ دانشگاه، در رده مهندسی شیمی ۲۰ دانشگاه، در رده مدیریت و بازرگانی ۲۰ دانشگاه جزء برترینها شدند.
در رده علوم ورزشی ۱۹ دانشگاه، در رده آموزش ۱۸ دانشگاه، در رده روانشناسی ۱۷ دانشگاه، در رده زمینشناسی و محیط زیست و علوم زمین و معدن ۱۷ دانشگاه، در رده علوم بیولوژیکی ۱۷ دانشگاه، در رده اقتصاد و اقتصاد سنجی ۱۷ دانشگاه، در رده زبان و ادبیات و زبان شناسی ۱۷ دانشگاه، در رده تاریخ و فلسفه ۱۶ دانشگاه، در رده مهندسی عمومی ۱۵ دانشگاه، در رده جامعهشناسی ۱۵ دانشگاه، در رده حقوق ۱۵ دانشگاه، در رده جغرافیا ۱۴ دانشگاه، در رده معماری ۱۴ دانشگاه، در رده علوم سیاسی و روابط بینالملل (مطالعات توسعه) ۱۳ دانشگاه، در رده حسابداری و امور مالی ۱۳ دانشگاه، در رده علوم کشاورزی و جنگلداری ۱۳ دانشگاه در بین برترینها قرار گرفتند.
در رده هنر و طراحی ۱۰ دانشگاه، در رده علوم دامپزشکی ۱۰ دانشگاه، در رده علوم ارتباطات و رسانه ۸ دانشگاه، در رده باستان شناسی ۷ دانشگاه، در رده پزشکی و دندانپزشکی ۴ دانشگاه، در رده سایر علوم پزشکی ۴ دانشگاه برترین شدند.
نکته مورد توجه در رتبه بندی تایمز این است که وضعیت دانشگاههای ایرانی در برخی علوم مرتبط با علوم انسانی در این رتبه بندی بهتر از وضعیت آنها در رتبه بندی شانگهای است و این نشاندهنده تفاوت نظامهای رتبه بندی به خروجیهای دانشگاهها است.
لایدن یکی از نظامهای معتبر ارزیابی دانشگاهی است که هر ساله دانشگاههای برتر دنیا را بر اساس شاخصهای معتبر علمسنجی مورد ارزیابی و رتبهبندی قرار میدهد. در سال ۲۰۱۸، دانشگاههای دنیا در ۹ شاخص در قالب دو معیار کلی مرجعیت علمی و دیپلماسی علمی در لایدن مورد رتبهبندی قرار گرفتند. این ارزیابیها از تولیدات علمی دانشگاهها در سالهای ۲۰۱۳ الی ۲۰۱۶ از پایگاه اطلاعاتی
Web of Science استفاده کرده است.
معیار مرجعیت علمی (تاثیر علمی) از شاخصهایی چون مقالات یک درصد برتر، مقالات ۵ درصد برتر، مقالات ۱۰ درصد برتر و مقالات ۵۰ درصد برتر بهره میگیرد. معیار دیپلماسی علمی نیز از شاخصهایی چون همکاری علمی، همکاری بینالمللی، همکاری صنعتی، همکاری علمی با فاصله جغرافیایی کمتر از ۱۰۰ کیلومتر و همکاری علمی با فاصله جغرافیایی بیشتر از ۵۰۰۰ کیلومتر استفاده میکند. بررسی دانشگاههای کشور در رتبهبندی لایدن حاکی از رشد عملکرد دانشگاههای کشور دارد.
در سال ۲۰۱۷ تعداد ۱۰ دانشگاه برتر دنیا شامل دانشگاههای هاروارد آمریکا، تورنتو کانادا، Zhejiang چین، میشیگان آمریکا، شانگهای جیاتونگ چین، جان هاپکینز آمریکا، سائوپولو برزیل، استانفورد آمریکا، دولتی سئول کره جنوبی، توکیو ژاپن است.
در این سال ۱۸ دانشگاه ایرانی شامل دانشگاههای تهران، امیرکبیر، علوم پزشکی تهران، صنعتی شریف، تربیت مدرس، صنعتی اصفهان، علم و صنعت ایران، شیراز، فردوسی مشهد، تبریز، علوم پزشکی شهید بهشتی، دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات تهران، شهید بهشتی، صنعتی خواجه نصیر، اصفهان، علوم پزشکی اصفهان، گیلان، علوم پزشکی شیراز در ردهبندی معرفی شدند.
در سال ۲۰۱۸ این تعداد به ۲۳ دانشگاه افزایش یافت. ۱۰ دانشگاه برتر دنیا در سال ۲۰۱۸ در رتبه بندی لایدن شامل دانشگاههای هاروارد آمریکا، تورنتو کانادا، Zhejiang چین، شانگهای جیاتونگ چین، میشیگان آمریکا، شینهوا چین، جان هاپکینز آمریکا، سائوپولو برزیل، استانفورد آمریکا، دولتی سئول کره جنوبی، استانفورد آمریکا است.
در سال ۲۰۱۸ دانشگاههای تهران، امیرکبیر، علوم پزشکی تهران، صنعتی شریف، تربیت مدرس، صنعتی اصفهان، علم و صنعت ایران، فردوسی مشهد، شیراز، تبریز، علوم پزشکی شهید بهشتی، دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات تهران، شهید بهشتی، صنعتی خواجه نصیر، اصفهان، گیلان، کاشان، علوم پزشکی اصفهان، علوم پزشکی شیراز، پرشکی تبریز، علوم پزشکی مشهد، بوعلی سینا همدان و شهید باهنر کرمان حضور یافتند.
در این رتبه بندی در رده علوم فیزیکی و مهندسی ۲۱ دانشگاه، در رده علوم زمین ۱۸ دانشگاه، در ردهبندی علوم پزشکی و زیستی ۱۷ دانشگاه ایرانی، در رده ریاضیات و علوم کامپیوتر ۱۵ دانشگاه و در رده علوم انسانی یک دانشگاه در رتبه بندی لایدن حضور دارند که نشاندهنده برتری علوم مهندسی در این حوزه است.
به گزارش مهر، بررسی رتبه بندیهای بینالمللی در سال ۲۰۱۸ نشان میدهد که علوم فنی و مهندسی بیشترین میزان رشد را در میان دانشگاهها داشتهاند و رده دانشگاههای ایران را در میان رتبه بندیها ارتقاء میدهند. علوم فنی و مهندسی به نوعی جور همه رشتهها را کشیدهاند و موجب رشد دانشگاهها در ردههای کلی شدهاند.
در برخی از ردهبندیها به صورت موضوعی با افتهای کوتاهی مواجهیم اما در مجموع روند رو به رشد دانشگاهها به طور مشخص در سال ۲۰۱۸ مشهود است.
همچنین توجه به عناوین دانشگاهها نشان میدهد که دانشگاههای کوچک و جوان رشد خوبی در سالهای اخیر داشتهاند و در برخی ردهبندیها پیشروتر از سایر دانشگاهها هستند.
توجه به این ردهبندیها جایگاه دانشگاههای ایران را در تولید علم، پژوهش و آموزش نشان میدهد و با توجه به ملاکهای این ردهبندیها، در صورتی که دانشگاههای ایرانی در حوزههایی از جمله کسب و کار، فناوری،اشتغال فارغالتحصیلان نیز فعالیت بیشتری داشته باشند میتوانند در سایر ردهبندیها نیز جایگاه خود را پیدا کنند. ناگفته نماند که چهار رتبه بندی وبومتریکس، کیو اس، تایمز و لایدن از مشهورترین رتبه بندیهای دانشگاهی هستند و علاوهبر آنها رتبه بندیهای دیگری نیز در سطح دانشگاهی وجود دارد که در این مقال نمیگنجد.
بررسی جایگاه دانشگاههای ایرانی در این ردهبندیها نشان میدهد که دانشگاههای کشور سال پرباری را پشت سر گذاشتند و در برخی از بخشها و رتبه بندیها با رشد روبرو بودند.
رتبه بندی وبومتریکس webometrics یکی از معتبرترین و جامعترین مراجع رتبه بندی وب سایتهای دانشگاهی است. این وبسایت هر سال دو بار گزارش رتبه بندی خود را ویرایش و آخرین تغییرات را اعمال کرده و گزارش جدیدی ارائه می کند.
آخرین ویرایش (جولای ۲۰۱۸) این رتبه بندی نشان میدهد دانشگاههای هاروارد، استنفورد، MIT، برکلی و میشیگان رتبههای اول تا پنجم را در میان دانشگاههای جهان کسب کردهاند. بررسی ۵۰ دانشگاه برتر جهان نشان میدهد که ۴۱ دانشگاه در ایالات متحده آمریکا و ۴ دانشگاه در بریتانیا، ۲ دانشگاه در کانادا، یک دانشگاه در هنگ گنگ، یک دانشگاه در سوئیس، یک دانشگاه چینی در این بازه حضور دارند.
نکته مورد توجه در رتبه بندی سال ۲۰۱۸ این نظام رتبه بندی این است که ۵ دانشگاه برتر همانند سال ۲۰۱۷ بودند و تغییری در ردههای بالای رتبه بندی ایجاد نشد.
وضعیت دانشگاههای ایرانی در نظام رتبهبندی وبومتریک نشان میدهد، دانشگاه تهران با رتبه ۳۹۰ در این رتبه بندی حضور دارد. ۶۰۷ دانشگاه ایرانی در این رتبه بندی درجهبندی شدهاند که از این میان ۹ دانشگاه در رتبه بندی دانشگاههای جهان بین ۱۰۰۰ دانشگاه برتر قرار دارند. از نظر نوع دانشگاه نیز ۷ دانشگاه جامع، ۶ دانشگاه علوم پزشکی، ۵ دانشگاه صنعتی و دو دانشگاه آزاد اسلامی در بین ۲۰ دانشگاه برتر ایرانی دیده می شود.
دانشگاههای تهران (رتبه ۳۹۰)، علوم پزشکی تهران (رتبه ۵۵۷)، صنعتی شریف (رتبه ۵۹۶)، صنعتی امیرکبیر (رتبه ۷۸۷)، تربیت مدرس (رتبه ۸۵۴)، علوم پزشکی شهید بهشتی (رتبه ۹۲۲)، صنعتی اصفهان (رتبه ۹۳۵)، علم و صنعت ایران (رتبه ۹۵۲) و فردوسی مشهد (رتبه ۹۹۲) در میان برترینها قرار دارند.
رتبه بندی شانگهای یکی از معتبرترین رتبه بندیهای جهانی است که نتایج آن توسط دانشگاه شانگهای ژیائوتنگ چین منتشر میشود. این رتبهبندی برای اولین بار در ژوئـن سال ۲۰۰۳ میلادی منتشر شد و به صورت سالانه روزآمد میشود. مقایسه رتبه دانشگاهها در سال ۲۰۱۸ نسبت به سال ۲۰۱۷ نشان میدهد که در میان ۱۰ دانشگاه برتر تغییری در میان برترینها رخ نداده است.
دانشگاههای هاروارد، استنفورد، کمبریج، انستیتو فناوری ماساچوست MIT، برکلی کالیفرنیا، پرینستون، آکسفورد، کلمبیا، انستیتو فناوری کالیفرنیا در سال ۲۰۱۷ جزء ۱۰ دانشگاه برتر این رتبه بندی بودند و در سال ۲۰۱۸ نیز همان دانشگاهها جزء ۱۰ دانشگاه برتر این رتبهبندی بودند و رتبه بندی تغییری نداشت.
دانشگاههای ایرانی حاضر در میان ۵۰۰ دانشگاه اول نیز در سال ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸ تغییری نداشتند. دانشگاه تهران در رده ۳۰۱-۴۰۰ و دانشگاه صنعتی امیرکبیر در رده ۴۰۱-۵۰۰ این رتبه بندی قرار دارند و در دو سال متوالی همین رتبه را کسب کردند.
نقطه تفاوت دانشگاههای ایرانی در این رتبه بندی، رده آنها در رتبه بندی موضوعی شانگهای است. رتبه بندی موضوعی شانگهای در سال ۲۰۱۸ در ۵۴ رشته در قالب ۵ حوزه کلی شامل حوزه مهندسی (۲۲ رشته)، حوزه علوم پایه (۸ رشته)، حوزه علوم زیستی (۴ رشته)، حوزه علوم پزشکی (۶ رشته) و حوزه علوم اجتماعی (۱۴ رشته) انجام شد.
بررسیها نشان میدهد که ایران نیز به همراه سایر کشورهای آسیایی با وجود تاکید بر تمدن شرق در حوزههای علوم انسانی ضعیف عمل کرده است. وجود رتبه تنها در ۲ موضوع از ۱۴ موضوع علوم انسانی و برتری یک دانشگاه آمریکایی در این حوزهها نشان از کم توجهی به تولید علم بینالمللی در حوزه علوم انسانی دارد. با توجه به توانمندی و وجود پتانسیل بالای دانشگاههای کشور در حوزه علوم انسانی، این امر نشان میدهد که نیازمند تولید علم بینالمللی بیشتر در این حوزه هستیم.
کیو اس (QS) به عنوان یکی از معتبرترین نظامهای رتبه بندی بینالمللی شناخته میشود که دانشگاههای جهان را رتبه بندی میکند. روش شناسی رتبه بندی جهانی کیو اس از ۶ شاخص در ۴ حوزه کلی وضعیت آموزش، پژوهش، قابلیت جذب در بازار کار و بینالمللی سازی جهت ارزیابی عملکرد دانشگاهها بهره میبرد و منابع اطلاعاتی مورد استفاده آن شامل اطلاعات حاصل از نظرسنجیها، اطلاعات ارائه شده از سوی دانشگاهها، اطلاعات پژوهشی سالهای ۲۰۱۳-۲۰۱۷ دانشگاهها در پایگاه استنادی اسکوپوس است.
نتایج رتبه بندی سال ۲۰۱۹ کیو اس که به تازگی منتشر شده نشان از حضور ۶ دانشگاه ایرانی در جمع برترینها میدهد. صنعتی شریف با رتبه ۴۳۲ ، دانشگاه صنعتی امیرکبیر با رتبه ۴۹۸ ، دانشگاه علم و صنعت ایران با رتبه ۶۵۰-۶۰۱ ، دانشگاه تهران با رتبه ۷۵۰-۷۰۱ و دانشگاههای شهید بهشتی و دانشگاه شیراز با رتبه ۱۰۰۰-۸۰۱ در این رتبه بندی حاضر هستند. دانشگاه شیراز اولین حضور خود را در رتبه بندی جهانی کیو اس در سال ۲۰۱۹ تجربه میکند و دو دانشگاه صنعتی شریف و صنعتی امیرکبیر نسبت به سال گذشته رشد داشته است.
در سال ۲۰۱۸ که در واقع بررسیهای سال ۲۰۱۷ میلادی محسوب میشود اما در ابتدای ۲۰۱۸ منتشر میشود نیز دانشگاههای ایرانی در این رتبه بندی حضور داشتند. صنعتی شریف با رتبه ۴۷۱-۴۸۰ ، دانشگاه صنعتی امیرکبیر با رتبه ۵۰۱-۵۵۰، دانشگاه علم و صنعت ایران با رتبه ۵۵۱-۶۰۰، دانشگاه تهران با رتبه ۶۰۱-۶۵۰ و دانشگاه شهید بهشتی با رتبه ۱۰۰۰-۸۰۱ در این رتبه بندی حاضر بودند.
کیو اس در سال ۲۰۱۹ تعداد دانشگاههای مورد رتبه بندی خود را از ۹۵۹ دانشگاه در سال ۲۰۱۸ به ۱۰۰۰ دانشگاه ارتقا داد و به همین دلیل سهم ایران از دانشگاههای برتر جهان از ۵ دانشگاه در سال گذشته به ۶ عدد رسیده است.
موسسه تکنولوژی ماساچوست (MIT)، دانشگاه استنفورد، دانشگاههاروارد، موسسه تکنولوژی کالیفرنیا، دانشگاه آکسفورد ، دانشگاه کمبریج، موسسه تکنولوژی فدرال سوئیس، امپریال کالج لندن، دانشگاه شیکاگو و دانشگاه کالج لندن به ترتیب ۱۰ دانشگاه برتر جهان در رتبه بندی سال ۲۰۱۹ کیو اس شناخته شدند.
یکی از رتبه بندیهای مهم دنیا در زمینه دانشگاهها، رتبه بندی جهانی تایمز است که به صورت سالانه به ارزیابی و سنجش دانشگاهها در حوزههای موضوعی مختلف میپردازد. این رتبه بندی در ۱۱ حوزه موضوعی کلی دانشگاههای برتر جهان را بر اساس ۱۳ شاخص عملکردی تایمز معرفی میکند.
این حوزههای موضوعی شامل مهندسی و فناوری (شامل مهندسی عمومی، مهندسی عمران، مهندسی مکانیک و مهندسی هوا و فضا، مهندسی برق و الکترونیک و مهندسی شیمی). علوم زیستی (شامل علوم بیولوژیکی، علوم ورزشی، علوم دامپزشکی، کشاورزی و جنگلداری)، علوم فیزیکی (شامل فیزیک و نجوم، شیمی، زمینشناسی، محیط زیست و علوم دریایی، آمار و ریاضی) است.
همچنین هنر و علوم انسانی (شامل زبان، ادبیات و زبانشناسی، تاریخ، فلسفه و الهیات، هنر، هنرهای نمایشی و طراحی، باستان شناسی، معماری). پزشکی شامل Other health، پزشکی و دندانپزشکی. اقتصاد و تجارت (شامل اقتصاد و اقتصاد سنجی، تجارت و مدیریت، حسابداری و امور مالی)، علوم اجتماعی (شامل جغرافیا، جامعهشناسی، سیاست و مطالعات بینالملل، ارتباطات و رسانه)، علوم کامپیوتر، روانشناسی، آموزش و حقوق از دیگر حوزههای موضوعی است.
در رتبه بندی سال ۲۰۱۹ تایمز که در روزهای پایانی سال ۲۰۱۸ میلادی منتشر شد و در واقع ارزیابی ۲۰۱۸ دانشگاهها محسوب میشود مشاهده میکنیم که دو دانشگاه انگلیسی آکسفورد و کمبریج رتبههای اول و دوم را به خود اختصاص دادهاند. رتبه سوم به دانشگاه استانفورد آمریکا اختصاص دارد.
در رتبه بندی سال ۲۰۱۸ تایمز که در ابتدای سال ۲۰۱۸ میلادی منتشر شد و در واقع ارزیابی ۲۰۱۷ دانشگاهها بود نیز با همین وضعیت مواجهیم که دو دانشگاه انگلیسی آکسفورد و کمبریج رتبههای اول و دوم را به خود اختصاص دادهاند و رتبه سوم به انستیتو فناوری کالیفرنیا رسیده است.
دانشگاههای ایرانی در سال ۲۰۱۸ نسبت به سال ۲۰۱۷ تغییرات محسوسی در رتبه بندی جهانی تایمز داشتند. در سال ۲۰۱۷ که با گزارشی با عنوان رتبه بندی ۲۰۱۸ منتشر شد، ۱۸ دانشگاه ایرانی در این رتبه بندی حضور داشتند.
دانشگاه صنعتی امیرکبیر با رتبه ۶۰۱–۸۰۰، دانشگاه علم و صنعت ایران با رتبه ۶۰۱–۸۰۰، دانشگاه صنعتی اصفهان با رتبه ۶۰۱–۸۰۰، دانشگاه صنعتی خواجه نصیر طوسی با رتبه ۶۰۱–۸۰۰، دانشگاه صنعتی شریف با رتبه ۶۰۱–۸۰۰، دانشگاه تبریز با رتبه ۶۰۱–۸۰۰، دانشگاه تهران با رتبه ۶۰۱–۸۰۰، دانشگاه علوم پزشکی تهران با رتبه ۶۰۱–۸۰۰ در این سال در ردهبندی قرار دارند.
همچنین دانشگاه فردوسی مشهد با رتبه ۸۰۱–۱۰۰۰، دانشگاه گیلان با رتبه ۸۰۱–۱۰۰۰، دانشگاه اصفهان با رتبه ۸۰۱–۱۰۰۰، دانشگاه شهید بهشتی با رتبه ۸۰۱–۱۰۰۰، دانشگاه شیراز با رتبه ۸۰۱–۱۰۰۰، دانشگاه الزهرا (س) با رتبه ۱۰۰۱+، دانشگاه بیرجند با رتبه ۱۰۰۱+ ، دانشگاه یزد با رتبه ۱۰۰۱+، دانشگاه زنجان با رتبه ۱۰۰۱+ در سال ۲۰۱۷ در ردهبندی قرار دارند.
در سال ۲۰۱۸ که گزارشی با عنوان رتبه بندی ۲۰۱۹ منتشر شد، تعداد دانشگاههای ایرانی حاضر در این رتبه بندی به ۲۹ دانشگاه افزایش یافت.
دانشگاه صنعتی امیرکبیر با رتبه ۵۰۱–۶۰۰، دانشگاه کاشان با رتبه ۵۰۱–۶۰۰، دانشگاه علم و صنعت ایران با رتبه ۶۰۱–۸۰۰، دانشگاه صنعتی اصفهان با رتبه ۶۰۱–۸۰۰، دانشگاه علوم پزشکی مشهد با رتبه ۶۰۱–۸۰۰، دانشگاه صنعتی شریف با رتبه ۶۰۱–۸۰۰، دانشگاه صنعتی شیراز با رتبه ۶۰۱–۸۰۰، دانشگاه تبریز با رتبه ۶۰۱–۸۰۰، دانشگاه تهران با رتبه ۶۰۱–۸۰۰، دانشگاه علوم پزشکی تهران با رتبه ۶۰۱–۸۰۰.
دانشگاه شهید مدنی آذربایجان با رتبه ۸۰۱–۱۰۰۰، دانشگاه فردوسی مشهد با رتبه ۸۰۱–۱۰۰۰، دانشگاه گیلان با رتبه ۸۰۱–۱۰۰۰، دانشگاه علوم پزشکی ایران با رتبه ۸۰۱–۱۰۰۰، دانشگاه اصفهان با رتبه ۸۰۱–۱۰۰۰، دانشگاه صنعتی خواجه نصیر طوسی با رتبه ۸۰۱–۱۰۰۰، دانشگاه مازندران با رتبه ۸۰۱–۱۰۰۰، دانشگاه شهید بهشتی با رتبه ۸۰۱–۱۰۰۰، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی با رتبه ۸۰۱–۱۰۰۰، دانشگاه شیراز با رتبه ۸۰۱–۱۰۰۰.
دانشگاه الزهرا (س) با رتبه ۱۰۰۱+، دانشگاه بیرجند با رتبه ۱۰۰۱+ ، دانشگاه خوارزمی با رتبه ۱۰۰۱+، دانشگاه شهید باهنر کرمان با رتبه ۱۰۰۱+، دانشگاه صنعتی شاهرود با رتبه ۱۰۰۱+، دانشگاه ارومیه با رتبه ۱۰۰۱+، دانشگاه یزد با رتبه ۱۰۰۱+، دانشگاه زنجان با رتبه ۱۰۰۱+ در سال ۲۰۱۸ در ردهبندی قرار دارند.
از میان حوزههای موضوعی نیز دانشگاههای ایرانی در رتبه بندی تایمز در بین هزار دانشگاه برتر جهان قرار دارند.
در رده شیمی ۲۴ دانشگاه، در رده علوم کامپیوتر ۲۴ دانشگاه، در رده فیزیک و نجوم ۲۳ دانشگاه، در رده آمار و ریاضیات ۲۳ دانشگاه، در رده مهندسی عمران ۲۳ دانشگاه، در رده مهندسی برق و الکترونیک ۲۳ دانشگاه، در رده مهندسی مکانیک و هوا و فضا ۲۲ دانشگاه، در رده مهندسی شیمی ۲۰ دانشگاه، در رده مدیریت و بازرگانی ۲۰ دانشگاه جزء برترینها شدند.
در رده علوم ورزشی ۱۹ دانشگاه، در رده آموزش ۱۸ دانشگاه، در رده روانشناسی ۱۷ دانشگاه، در رده زمینشناسی و محیط زیست و علوم زمین و معدن ۱۷ دانشگاه، در رده علوم بیولوژیکی ۱۷ دانشگاه، در رده اقتصاد و اقتصاد سنجی ۱۷ دانشگاه، در رده زبان و ادبیات و زبان شناسی ۱۷ دانشگاه، در رده تاریخ و فلسفه ۱۶ دانشگاه، در رده مهندسی عمومی ۱۵ دانشگاه، در رده جامعهشناسی ۱۵ دانشگاه، در رده حقوق ۱۵ دانشگاه، در رده جغرافیا ۱۴ دانشگاه، در رده معماری ۱۴ دانشگاه، در رده علوم سیاسی و روابط بینالملل (مطالعات توسعه) ۱۳ دانشگاه، در رده حسابداری و امور مالی ۱۳ دانشگاه، در رده علوم کشاورزی و جنگلداری ۱۳ دانشگاه در بین برترینها قرار گرفتند.
در رده هنر و طراحی ۱۰ دانشگاه، در رده علوم دامپزشکی ۱۰ دانشگاه، در رده علوم ارتباطات و رسانه ۸ دانشگاه، در رده باستان شناسی ۷ دانشگاه، در رده پزشکی و دندانپزشکی ۴ دانشگاه، در رده سایر علوم پزشکی ۴ دانشگاه برترین شدند.
نکته مورد توجه در رتبه بندی تایمز این است که وضعیت دانشگاههای ایرانی در برخی علوم مرتبط با علوم انسانی در این رتبه بندی بهتر از وضعیت آنها در رتبه بندی شانگهای است و این نشاندهنده تفاوت نظامهای رتبه بندی به خروجیهای دانشگاهها است.
لایدن یکی از نظامهای معتبر ارزیابی دانشگاهی است که هر ساله دانشگاههای برتر دنیا را بر اساس شاخصهای معتبر علمسنجی مورد ارزیابی و رتبهبندی قرار میدهد. در سال ۲۰۱۸، دانشگاههای دنیا در ۹ شاخص در قالب دو معیار کلی مرجعیت علمی و دیپلماسی علمی در لایدن مورد رتبهبندی قرار گرفتند. این ارزیابیها از تولیدات علمی دانشگاهها در سالهای ۲۰۱۳ الی ۲۰۱۶ از پایگاه اطلاعاتی
Web of Science استفاده کرده است.
معیار مرجعیت علمی (تاثیر علمی) از شاخصهایی چون مقالات یک درصد برتر، مقالات ۵ درصد برتر، مقالات ۱۰ درصد برتر و مقالات ۵۰ درصد برتر بهره میگیرد. معیار دیپلماسی علمی نیز از شاخصهایی چون همکاری علمی، همکاری بینالمللی، همکاری صنعتی، همکاری علمی با فاصله جغرافیایی کمتر از ۱۰۰ کیلومتر و همکاری علمی با فاصله جغرافیایی بیشتر از ۵۰۰۰ کیلومتر استفاده میکند. بررسی دانشگاههای کشور در رتبهبندی لایدن حاکی از رشد عملکرد دانشگاههای کشور دارد.
در سال ۲۰۱۷ تعداد ۱۰ دانشگاه برتر دنیا شامل دانشگاههای هاروارد آمریکا، تورنتو کانادا، Zhejiang چین، میشیگان آمریکا، شانگهای جیاتونگ چین، جان هاپکینز آمریکا، سائوپولو برزیل، استانفورد آمریکا، دولتی سئول کره جنوبی، توکیو ژاپن است.
در این سال ۱۸ دانشگاه ایرانی شامل دانشگاههای تهران، امیرکبیر، علوم پزشکی تهران، صنعتی شریف، تربیت مدرس، صنعتی اصفهان، علم و صنعت ایران، شیراز، فردوسی مشهد، تبریز، علوم پزشکی شهید بهشتی، دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات تهران، شهید بهشتی، صنعتی خواجه نصیر، اصفهان، علوم پزشکی اصفهان، گیلان، علوم پزشکی شیراز در ردهبندی معرفی شدند.
در سال ۲۰۱۸ این تعداد به ۲۳ دانشگاه افزایش یافت. ۱۰ دانشگاه برتر دنیا در سال ۲۰۱۸ در رتبه بندی لایدن شامل دانشگاههای هاروارد آمریکا، تورنتو کانادا، Zhejiang چین، شانگهای جیاتونگ چین، میشیگان آمریکا، شینهوا چین، جان هاپکینز آمریکا، سائوپولو برزیل، استانفورد آمریکا، دولتی سئول کره جنوبی، استانفورد آمریکا است.
در سال ۲۰۱۸ دانشگاههای تهران، امیرکبیر، علوم پزشکی تهران، صنعتی شریف، تربیت مدرس، صنعتی اصفهان، علم و صنعت ایران، فردوسی مشهد، شیراز، تبریز، علوم پزشکی شهید بهشتی، دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات تهران، شهید بهشتی، صنعتی خواجه نصیر، اصفهان، گیلان، کاشان، علوم پزشکی اصفهان، علوم پزشکی شیراز، پرشکی تبریز، علوم پزشکی مشهد، بوعلی سینا همدان و شهید باهنر کرمان حضور یافتند.
در این رتبه بندی در رده علوم فیزیکی و مهندسی ۲۱ دانشگاه، در رده علوم زمین ۱۸ دانشگاه، در ردهبندی علوم پزشکی و زیستی ۱۷ دانشگاه ایرانی، در رده ریاضیات و علوم کامپیوتر ۱۵ دانشگاه و در رده علوم انسانی یک دانشگاه در رتبه بندی لایدن حضور دارند که نشاندهنده برتری علوم مهندسی در این حوزه است.
به گزارش مهر، بررسی رتبه بندیهای بینالمللی در سال ۲۰۱۸ نشان میدهد که علوم فنی و مهندسی بیشترین میزان رشد را در میان دانشگاهها داشتهاند و رده دانشگاههای ایران را در میان رتبه بندیها ارتقاء میدهند. علوم فنی و مهندسی به نوعی جور همه رشتهها را کشیدهاند و موجب رشد دانشگاهها در ردههای کلی شدهاند.
در برخی از ردهبندیها به صورت موضوعی با افتهای کوتاهی مواجهیم اما در مجموع روند رو به رشد دانشگاهها به طور مشخص در سال ۲۰۱۸ مشهود است.
همچنین توجه به عناوین دانشگاهها نشان میدهد که دانشگاههای کوچک و جوان رشد خوبی در سالهای اخیر داشتهاند و در برخی ردهبندیها پیشروتر از سایر دانشگاهها هستند.
توجه به این ردهبندیها جایگاه دانشگاههای ایران را در تولید علم، پژوهش و آموزش نشان میدهد و با توجه به ملاکهای این ردهبندیها، در صورتی که دانشگاههای ایرانی در حوزههایی از جمله کسب و کار، فناوری،اشتغال فارغالتحصیلان نیز فعالیت بیشتری داشته باشند میتوانند در سایر ردهبندیها نیز جایگاه خود را پیدا کنند. ناگفته نماند که چهار رتبه بندی وبومتریکس، کیو اس، تایمز و لایدن از مشهورترین رتبه بندیهای دانشگاهی هستند و علاوهبر آنها رتبه بندیهای دیگری نیز در سطح دانشگاهی وجود دارد که در این مقال نمیگنجد.