اردوغان؛ چرخش سياسي
سبحان محقق
«رجب طيب اردوغان» نخستوزير ترکيه، در دوازدهمين سال حکومت خود، يکي از سختترين سالها را تجربه کرده است.
اگر سياست خارجي (و حتي داخلي) اردوغان و حزب وي (عدالت و توسعه) را روي نموداري ترسيم کنيم، متوجه ميشويم که وي در هشت ماه نخست کماکان سياستهاي قبلي خودش را در قبال سوريه، موشکهاي پاتريوت و سپر موشکي و در کل همسويي همهجانبه با آمريکا و ناتو ادامه ميداده است. اما پس از آن يعني اواخر تابستان گذشته، سياستهاي اردوغان به تدريج عوض شد و علت اين تغييرت رويکرد، رويدادهايي بود که در ادامه به آنها اشاره ميشود.
مولفههاي رويکرد جديد آنکارا را ميتوان در قطع حمايت از عناصر القاعده و تکفيريهاي فعال در سوريه، اتخاذ روابط دوستانه با دولت بغداد، نزديکي با ايران و انتقادهاي بيسابقه نسبت به سياستهاي خاورميانهاي آمريکا و ناتو مشاهده کرد.
به نظر ميرسد مهمترين علتي که باعث چرخش در سياستهاي حزب حاکم عدالت و توسعه ترکيه شده است، اعتراضات و تظاهرات خياباني بود که ابتدا به بهانهاي غير سياسي در اسلامبول آغاز و به تدريج به 90 شهر کشيده شد و رنگ و بويي سياسي به خود گرفت. اين اعتراضات که اکنون نيز به صورت کمرنگتر ادامه دارد پنج کشته و هزاران زخمي بر جاي گذاشت.
اردوغان که ابتدا علت اعتراضات را درک نميکرد، بعدا متوجه شد که مردم نسبت به همسويياش با ناتو و آمريکا و همچنين مداخلات آنکارا در سوريه ناراضي هستند. اين تحولات را ميتوان مهمترين عامل در چرخش سياسي حزب عدالت و توسعه دانست.
اما، مورد ديگري که اردوغان را از خواب بيدار کرد و او را به سر عقل آورد، تهديدات تروريستي عناصر القاعده در داخل ترکيه بود؛ اين کشور که سالهاي آرامي را پشت سر گذاشته و فقط در جنوب شرق با عناصر حزب کارگران کردستان ترکيه (پ.ک.ک) در ستيز بود، کمکم انفجارهاي تروريستي را در مناطق مرزي ترکيه و حتي آنکارا تجربه ميکرد. علاوه بر آن، شبکه القاعده آشکارا دولت اردوغان را به حملات تروريستي تازهتر و خونينتر تهديد ميکرد.
اين تحولات باعث شد که مقامات آنکارا به فراست دريابند که خطرات بزرگي در راه است. لذا، دولت مبارزه با عناصر القاعده را آغاز کرد و کار به جايي کشيد که اردوغان اواخر آذر به همه نيروهاي اطلاعاتي، نظامي و انتظامي ترکيه دستور داد که همه اردوگاههاي القاعده را برچينند و شبهنظاميان وابسته به اين گروه را دستگير کنند.در پي اين چرخش سياسي، مذاکرات اقتصادي با ايران گرم شد و مقامات آنکارا رفت و آمدهاي خودر ا به پايتخت عراق آغاز کردند.
ديدار و مذاکره با «عبدالله اوجالان» رهبر زنداني پ.ک.ک در جزيره «امرالي» اسلامبول توسط مقامات آنکارا که اسفند گذشته انجام شد، به مذاکرات بعدي و تصميم عناصر نظامي پ.ک.ک به خروج از ترکيه انجاميد.
اين تصميمات آرامش شش ماههاي را در مناطق جنوب شرقي ترکيه به ارمغان آورد، ولي به نظر ميرسد که شرايط دارد به سمت عقب برميگردد. هر يک از طرفين ديگري را به نقض توافقات فيمابين متهم ميکنند. آيا در سال جديد آرامش در ترکيه حکمفرما خواهد شد؟