حربههای عربستان در جنگ یمن
تاکتیکهایی که یکییکی رنگ میبازند
محمدرضا مرادی
عربستان در قالب ائتلاف عربی از شش فروردین سال 1394 حملات زیادی را به زیرساختهای نظامی و غیرنظامی یمن کرده و قصدش نیز از حملات گسترده این بوده است که انصارالله را از صنعا عقب رانده و گروههای حامی خود را به قدرت برساند. اما روند جنگ به سمت دیگری رفته و آلسعود با شکستهای متعددی مواجه شده است. اکنون نیز موشکهای بالستیک یمن به یک تهدید جدی علیه عربستان تبدیل شده است. به همین خاطر به نظر میرسد که رژیم ریاض با تغییر تاکتیکهای خود و دست زدن به اقداماتی چون ترور سران جنبش انصارالله و وارد کردن نیروهای آمریکایی به میدان نبرد، قصد دارد که جنگ یمن را به سمت دلخواه خود تغییر دهد.
روندهای آغازین
در سال 2011 که قيام هاي عربي در جهان عرب ابتدا از تونس آغاز شد و سپس به ساير کشورهاي جهان عرب تسري پيدا کرد، يمن نيز از اين قاعده مستثني نبود و قيامها و اعتراضاتي عليه «علي عبدالله صالح» شکل گرفت. نهايتاً اين قيامها در ژوئن سال 2011 به فرار عبدالله صالح به عربستان انجامید. اين فرار باعث شد که شوراي همکاري خليج فارس به اصطلاح دست به ابتکار يا همان ابتکار خليجي بزند و «عبد ربه منصورهادي» معاون عبدالله صالح را به عنوان رئيس جمهور موقت دو ساله انتخاب کند البته بعدا این دوره يک سال ديگر تمديد شد و رياست جمهوري او تا سه سال تداوم يافت. دراين مدت عملکرد ضعيف منصورهادي سبب شد جنبش انصارالله در شمال و جنبش حرّاک جنوبي (جدايي طلبان حرّاک در جنوب يمن) به مخالفت با منصورهادي برخيزند. البته، منصور هادی نه تنها به این مخالفت توجه نکرد، بلکه در سال 2014 با برگزاری يک همه پرسي، رئيس جمهور يمن شد.به همین خاطر، اختلافات از سال 2014 بين انصارالله و منصورهادي کليد خورد. درگیرودار این اختلافات در فوريه سال 2015 آقاي «عوض بن مبارک» رئيس دفتر منصورهادي به اتهام جاسوسي توسط انصارالله دستگير شد. اين دستگيري براي منصورهادي بسيار گران آمد و باعث شد هم «خالد محفوظ بحاح» نخست وزير يمن و هم منصور هادي براي فشار آوردن به انصارالله استعفا دهند و بعدا نیز با پيشرويهای انصارالله، به عدن گريختند. انصارالله به جاي بازگرداندن منصورهادي به قدرت، پارلمان را منحل کرد و یک پارلمان جدید شکل گرفت. این جنبش بیانیه قانون اساسی را نیز قبل از انحلال پارلمان، صادر کرده بود.
اين به معناي پايان اتحاد نسبي انقلابيون با منصورهادي بود. منصورهادي از عدن، خواستار مداخله نظامي کشورهاي حاشيه خليج فارس شد و در نهايت در فروردين سال 1394، عربستان با تشکيل ائتلافي متشکل از خود عربستان، امارات، بحرين، قطر و برخي از کشورهايي که اسماً در ائتلاف بودند، به يمن حمله کرد و به اين ترتيب، جنگی شروع شد که بعد از سه سال همچنان ادامه دارد و دورنماي روشني هم از پایان آن ديده نميشود.
این جنگ سه ساله باعث شده است تا یمن خسارتهای زیادی را متحمل شود. یک نهاد «مستقل آماری» یمن گزارش داد که تعداد قربانیان غیرنظامی یمن در حملات 1000 روزه عربستان و ائتلاف همراهش به 35 هزار و 415 کشته و زخمی رسیده است. بر اساس این آمار که مرکز حقوقی قانون و توسعه یمن آن را منتشر کرده، تعداد کشتهها به 13/603 نفر رسیده است.
اما تنها یمن از این جنگ متاثر نشده، عربستان نیز نه تنها هزینههای زیادی را متحمل شده، بلکه در زمینه مقابله با موشکهای انقلابیون یمنی نیز بسیار ناتوان شده است و همین مسئله «ریاض» را مجبور کرده در تاکتیکهای جنگی خود در یمن بازنگری کند.
از جمله تحولات که طی جنگ یمن رخ داده، این است که تشدید حملات موشکی انصارالله و ناکارآمدی سامانههای پدافندی عربستان در برابر این حملات باعث هراس شدیدی را در شهرهای مختلف عربستان به ویژه پایتخت این کشور ایجاد کرده است. یکی از راهکارهای آلسعود برای کاهش خسارات ناشی از این حملات، راهاندازی دوباره آژیرهای خطر است. گروه دفاع مدنی عربستان از ترس افزایش حملات یگانهای موشکی ارتش و کمیتههای مردمی یمن وابسته به انصارالله، تصمیم به راهاندازی دوباره آژیر خطر در ریاض، «الدرعیه»، «الخرج» و تمامی استانهای واقع در منطقه شرقی گرفتند. دفاع مدنی عربستان ساعت یک ظهر (به وقت این کشور) روز پنجشنبه ۱۰ مه(20 اردیبهشت) پیش رو را برای آزمایش این آژیرهای خطر انتخاب کرده است. در این راستا شهروندان سعودی در توییتر ناراحتی خود را از این اقدام اعلام کردهاند. آنها نوشتند این مسئله موجب ترس و نگرانی بیشتر میشود در حالی که برخی دیگر این سؤال را پرسیدند که آیا اگر پاتریوت بر سرشان بیفتد آیا این آژیرها قبل از آن به صدا درخواهند آمد؟اشاره این شهروندان به پاسخ ماه گذشته عربستان به موشکهای انصارالله یمن است؛ که موشکهای پاتریوت عربستان که برای مقابله با موشکهای انصارالله شلیک شده بوده به سمت مناطق عربستان تغییر جهت داد و همین مسئله باعث بیاعتمادی مردم به این سامانههای دفاعی شده است.
تغییر تاکتیکها
عربستان در سه سال گذشته با تمسک به ابزارهای مختلف مانند استخدام مزدوران آفریقایی و بلک واتر، حمایتهای اطلاعاتی اسرائیل و آمریکا و خرید تسلیحات مدرن نظامی سعی داشته است تا انصارالله یمن را وادار به عقبنشینی کند. اما نتیجه سه سال تجاوز به یمن باعث شده است تا محمد بن سلمان ولیعهد سعودی به عنوان معمار جنگ یمن در باتلاق این جنگ گرفتار شود و استانهای جنوبی عربستان به عنوان عرصهای برای قدرتنمایی موشکهای انصارلله تبدیل شود.
ترور صالح الصماد
یکی از تاکتیکهای جدید عربستان و به صورت کلی ائتلاف سعودی برای پیروزی بر انقلابیون ترور رهبران انصارالله است. به همین دلیل و در گام نخست اجرای این راهبرد، صالحالصماد یکی از اعضای بلند پایه انصارالله ترور شد. ائتلاف متجاوز سعودی در جدیدترین جنایت خود صالح الصماد رئیسشواری عالی سیاسی یمن را در استان الحدیده طی یک حمله هوایی به شهادت رساند. شورای عالی سیاسی یمن در بیانیهای با اعلام خبر شهادت صالح الصماد رئیساین شورا، «محمد حسین المشاط» را به عنوان رئیسشورای عالی سیاسی یمن منصوب کرد. صالح علی الصماد مسئول فقید سیاسی جنبش انصارالله و ناظر کل این جنبش در استان تعز بود که اواخر مرداد ماه سال 1395 در اولین نشست شورای عالی سیاسی به عنوان رئیساین شورا منصوب شده بود. اما مسئله اساسی در این مورد به چرایی این ترور و پیامدهای آن بر میگردد.
فیلم منتشر شده از ترور صالح الصماد نشاندهنده تکنولوژی بالای نظامی در این عملیات است. در این فیلم یک پهپاد شناسایی با رصد و تعقیب دقیق خودروی حامل الصماد، مقدمات ترور وی را فراهم میکند. این در حالی است که اساسا عربستان فاقد چنین مرکز عملیاتی است. بنابراین به نظر میرسد که باید به دنبال ردپای اسرائیل وآمریکا یا دیگر بازیگران خارجی در این ترور بود. در این مورد «متئو تولر» سفیر آمریکا در یمن اعلام کرد که در صورت توقف حملات نیروهای انصارالله یمن علیه عربستان، ائتلاف متجاوز عربی حمله به الحدیده را متوقف خواهد کرد. به گزارش ایسنا، منبعی در جنبش انصارالله اعلام کرد که اواخر ماه گذشته میلادی پیامهایی از سفیر آمریکا در یمن به دولت صنعا رسید، مبنی بر اینکه در واکنش به افزایش حملات موشکی علیه عربستان، به الحدیده حمله میشود. طبق گزارش این منبع، تولر با این مضمون مقامات صنعا را تهدید کرد که هدف قرار دادن و حملات علیه عربستان را متوقف کنید در مقابل حمله علیه الحدیده متوقف میشود. در همین راستا، صالح الصماد، رئیسفقید شورای عالی سیاسی یمن تاکید کرده بود، حملات موشکی انصارالله به عربستان در صورتی متوقف میشود که حملات هوایی ائتلاف سعودی به یمن نیز متوقف شود. علاوهبر آن، حمایت از نیروهای وابسته به ائتلاف متجاوز عربی هم باید کاملا متوقف شود.
همچنین ائتلاف متجاوز عربی به علت عدم قدرت تصمیمگیری درخصوص تداوم جنگ یا صلح، از پاسخ دادن به این پیامها امتناع کرد؛ سپس صالح الصماد به استان الحدیده رفت تا با دعوت به «راهپیمایی سلاحها» به تهدیدهای تولر پاسخ دهد، اما وی در اثنای خروج از ساختمان دانشگاه الحدیده از سوی ائتلاف متجاوز عربی مورد هدف قرار گرفت و شهید شد.
از سوی دیگر مجله آمریکایی «فارین پالیسی» در گزارشی از کشته شدن صالح الصماد توسط پهپاد امارات خبر داد. مجله فارین پالیسی آمریکا در گزارشی با عنوان چگونه پهپادهای ساخت چین متعلق به امارات، جنگ را در یمن تغییر میدهند، نوشت، صالح الصماد، رئیسشورای عالی سیاسی انصارالله یمن توسط پهپاد امارات و با صدور دستوراتی از داخل اتاق عملیات در ابوظبی کشته شده است. این مجله به فیلم ویدیویی منتشرهاشاره کرد که تصویری از یک پهپاد را نشان میدهد در حالی که دو خودرو که در شرق شهر الحدیده واقع در غرب یمن در حال حرکت هستند را تعقیب میکند. هدف پهپاد خودروی تویوتا لندکروز آبی رنگ است که شانه به شانه آن رفته و چند ثانیه بعد موشک «بلو آرو ۷» ساخت چین آن را هدف قرار میدهد و نجات یافتگان شروع به خارج شدن از خودرو میکنند. فارین پالیسی نوشت، یک شخص در اتاق عملیات امارات راس ساعت ۱۴ و دو دقیقه بعدازظهر به حاضران دستور داد هدف را مشخص کنید، آنها را بکشید، این افراد را بکشید. به نوشته این مجله آمریکایی، شهادت الصماد هرگونه احتمال دستیابی به صلح در یمن را دور میکند، زیرا وی از داعیان آشتی در میان انصارالله بود و به نظر میرسد به راهحل جنگ داخلی دست یافته بود و قرار بود با «مارتینگریفیتس»، فرستاده ویژه سازمان ملل به یمن روز شنبه دیدار کند. فارین پالیسی به نقل از «فارع المسلمی»، درمؤسسه سلطنتی روابط بینالملل (چاتم هاوس) نوشت، اماراتیها تمامی تلاش خود را میکنند تا به لحاظ سیاسی و نظامی طرف یا شریک اصلی جدید در منطقه باشند زیرا آنها دوست ندارند در حاشیه قرار بگیرند به همین دلیل آنها جنگ یمن را یکی از جنگهایی میدانند که میتوان در آن عملکرد و پتانسیل خود را بهبود بخشید. در این گزارش آمده است، ابوظبی با کشتن الصماد به دنبال ادامه دادن به درگیری مسلحانه است و میخواهد سلاحهای جدیدی را که از چین خریده است را در یمن آزمایش کند.
به نظر میرسد یکی از دلایل اصلی ترور صالح الصماد به نقش وی در گفتوگوهای صلح برمیگردد. الصماد تلاش زیادی را برای همکاری با مارتینگریفیتس فرستاده سازمان ملل در امور یمن در جهت از سرگیری گفتوگوها به عمل آورد. اما به نظر میرسد ائتلاف سعودی به دنبال آن است تا در مسیر شروع مجدد گفتوگوهای ملی به نوعی کارشکنی کند. چرا که گفتوگو زمانی معنا خواهد داشت که دو طرف گفتوگو از نظر میدانی در وضعیتی نسبتا مشابه قرارداشته باشند. حال آنکه ائتلاف سعودی در عرصه میدانی به شدت با چالش مواجه است و همین مسئله به معنای دستِ پایین بودن ریاض در هر نوع مذاکرهای است، به همین دلیل ریاض مانع از برگزاری مجدد گفتوگوها تا رسیدن به یک پیروزی محسوس میدانی است.
از سوی دیگر تهدید موشکهای انصارالله به یک چالش بزرگ برای آلسعود تبدیل شده است. در ماههای گذشته انصارالله کاخ الیمامه، وزارت دفاع عربستان در ریاض، فرودگاه جده و مواضع مهم دیگر عربستان را با موشکهای بالستیک خود هدف قرارداده است. حتی عربستان به دلیل هراس از موشکهای انصارالله، بیست و نهمین نشست سران عرب را به جای ریاض در ظهران (منطقه الشرقیه) برگزار کرد. این در حالی است که صالح الصماد فروردین ماه اعلام کرده بود که سال 2018 سال حملات موشکی به عربستان خواهد بود. در این شرایط عربستان با ترور الصماد به دنبال انتقال این پیام به انقلابیون یمن بود که در صورت تشدید حملات موشکی ترور رهبران انصارالله، تاکتیک جدید عربستان خواهد بود.
از سوی دیگر، ائتلاف سعودی به دنبال تضعیف روحیه انقلابیون یمن نیز است. کاملا طبیعی است که ترور یک مقام ارشد در جنبش انصارالله، میتواند شرایط روحی نیروهای نظامی را تضعیف کرده و حتی مردم را به نوعی در اتحادشان با انقلاب دچار تشکیک کند.
سامانه گنبد آهنین
یک تاجر اروپایی مقیم ریاض خبر داده است که سعودیها در حال برررسی خرید سامانه دفاع موشکی «گنبد آهنین» هستند؛ سامانهای که ساخت شرکت «رافائل» و «صنایع هوا فضای اسرائیل» است. به نوشته روزنامه جروزالم پست، سعودیها همچنین در پی خرید سامانه موشکی مربوط بهتانک «ای.پی.اس» هستند و قصد دارند تانکهای خود را از آتش نیروهای یمنی محفوظ بدارند. این روزنامه صهیونیستی که مدعی است خبر خود را از روزنامه باسلر زایتونگ سوئیس دریافت کرده، در ادامه آورده است که کارشناسان نظامی سعودی، فناوری نظامی «رژیم صهیونیستی» را در ابوظبی پایتخت امارات مشاهده و بررسی کردهاند. طبق این گزارش، همکاری اطلاعاتی عربستان و رژیم صهیونیستی علیرغم اینکه دو طرف روابط دیپلماتیک رسمی ندارند، پیشرفت جهشی داشته و عاملی که آنها را به همکاری گسترده نظامی کشانده، هراس مشترک دو طرف از ایران است. برخی گزارشهای خبری حاکی است که این اقدام عربستان با دو هدف دنبال میشود، ابتدا نزدیکی و همکاری بیشتر با رژیم صهیونیستی و دوم در امان ماندن از موشکهای ارتش یمن. تداوم شلیک موشکهای یمنی و ناکارآمدی سامانه دفاعی پاتریوت در عربستان باعث شده است تا ریاض به دنبال جایگزین کردن این سامانه دفاعی باشد.این در حالی است که گنبد آهنین نیز سامانه دفاعی قابل اطمینانی نیست. گنبد آهنین تاکنون در چند برهه عدم کارایی خود را نشان داده است.
نفوذ یک فروند پهپاد شناسایی به سرزمینهایاشغالی در تیرماه 95 بدون آنکه سامانههای دفاعی این رژیم متوجه شود یا بتواند آن را هدف قرار دهد، ضعف گنبد آهنین رژیم صهیونیستی و سردرگمی رسانههای این رژیم را به همراه داشت. عملکرد ناموفق سامانه «گنبد آهنین» در سال 2014 در جنگ با حماس و جهاد اسلامی نیز نشان داد که در مقابل بیش از 100 موشک در روز، این سامانه تنها بین 20 تا 30 درصد از موشکها را نابود خواهد کرد، یعنی از هر 100 موشک 70موشک به اهداف مورد نظر اصابت خواهد کرد. بنابراین به نظر میرسد که عربستان حتی با در اختیار داشتن سامانه دفاعی گنبد آهنین نیز نمیتواند با موشکهای بالستیک و ارتقا یافته انقلابیون یمنی به صورت کامل مقابله کند.
کلاه سبزهای آمریکایی
تاکتیک دیگر در جنگ یمن اعتراف آمریکا به حضور مستقیم در این جنگ است. سرانجام پس از سه سال انکار، واشنگتن به طور رسمي، به مشارکت مستقيم خود در حملات عليه يمن اذعان و وزارت دفاع آمريکا اعلام کرد نيروهاي آمريکايي در مرزهاي عربستان و يمن مستقر شدهاند و در کنار نيروهاي سعودي مي جنگند و با استفاده از جنگنده هاي خود، در حمله به انبارهاي موشکي ارتش يمن مشارکت مي کنند. دانا وايت سخنگوي وزارت دفاع آمريکا گفت: «آمار دقيقي از شمار نيروهاي آمريکايي مستقر در مرز عربستان در اختيار ندارم اما همان طور که مي دانيد عربستان و آمريکا در زمينه همکاری نظامي تاريخ طولاني دارند و شماري از نيروهاي ما در آنجا مستقر هستند و در زمينه تجهيز تسليحاتي، مسائل راهبردي و تبادل اطلاعات همکاري مي کنند. اين حمايتها ادامه دارد و در دفاع از مرزهاي عربستان به آنها کمک مي کنند.» برخی رسانههای آمریکایی نیز تاکید کردهاند که عربستان برای دفاع از مرزهایش دست به دامن نیروهای ویژه ارتش آمریکا موسوم به «گرین برت» (کلاهسبزهای آمریکایی) شده است. یک روزنامه آمریکایی گزارش داده تیمی متشکل از حدود 12 کلاهسبز آمریکایی اواخر سال گذشته میلادی وارد مرز عربستان با یمن شدهاند. البته درحالی که وزارت دفاع آمریکا شمار نیروهای اعزامی را تنها 12 نفر اعلام کردهاما رسانههای آمریکایی تعداد این نیروها را بیش از 300 نفر برآورد کردهاند. روزنامه نیویورکتایمز نوشته این دسته از کماندوهای ارتش آمریکا به نظامیان ائتلاف تحت رهبری عربستان برای مکانیابی و تخریب موشکهای بالستیک نیروهای انصارالله و سکوهای پرتاب آنها کمک میکنند. جزئیات عملیات کلاهسبزهای آمریکایی را برای اولین بار مقامهای آمریکایی و دیپلماتهای اروپایی در گفتوگو با «نیویورکتایمز» مطرح کردهاند. حضور این نظامیان با بیانیههای رسمی پنتاگون تناقض دارند. وزارت دفاع آمریکا مدعی است کمکهای ارتش آمریکا به ائتلاف متجاوز عربستان سعودی در یمن تنها مواردی مانند سوخترسانی به هواپیما، کمکهای لجستیک و مبادله اطلاعاتی را شامل میشود.
نیروهای ویژه آمریکایی در وهله اول با هدف به چالش کشیدن قدرت موشکی نیروهای یمنی در جنگ با رژیم سعودی، وارد مرزهای جنوبی یمن شدهاند. مأموریت اصلی نیروهای اعزامی به مرزهای یمن، رصد و شناسایی مکانهای ساخت موشک نیروهای یمنی است. نیروهای ویژه آمریکایی همچنین مأموریت دارند مکانهای شلیک موشکها به سمت مواضع رژیم سعودی و مزدوران آن را نیز شناسایی و لیستی از آنها برای هدف قرار دادنشان، تهیه کنند. این درحالی است که شناسایی انبار نگهداری موشکهای نیروهای یمنی نیز ازجمله دیگر اهداف نیروهای ویژه آمریکایی در یمن محسوب میشود. این همان مسئلهای است که حتی پنتاگون نیز بدان اذعان کرده است. وزارت دفاع آمریکا در این راستا صراحتا تاکید کرده که ما نابودی موشکهایی که به عربستان شلیک میشوند را به صورت جدی دنبال میکنیم. اعزام نیروهای آمریکایی به مرزهای یمن برای مقابله با توان و قدرت موشکی بالای نیروهای یمن پس از آن صورت گرفت که در حدود یک ماه و نیم پیش، یگان موشکی یمن از جدیدترین موشکهای خود تحت عنوان موشک بالستیک «بدر 1» رونمایی کرد.
استمداد از حکمتیار
علاوهبر این، عربستان در سه سال گذشته هرچند مزدورانی از سودان، سنگال، کشورهای آمریکای لاتین و شرکت بدنام بلک واتر را به خدمت گرفته، ولی موفق به پیروزی نشده است. به همین خاطر، ریاض این بار سعی دارد نیروهای «گلبدین حکمتیار» رهبر حزب اسلامی افغانستان را وارد یمن کند. حربهای که شکستی دیگر را برای ریاض به دنبال خواهد داشت. چندی قبل و زمانی که رهبر حزب اسلامی افغانستان به ترکیه و عربستان سفر کرده بود، برخی از رسانههای کابل از توافق او با عربستان برای اعزام نیرو به یمن خبر داده بودند. بر اساس این گزارشها، رهبر حزب اسلامی در تفاهم با عربستان سعودی قرار است حدود 2000 نیروی خود را برای جنگ یمن به این کشور اعزام کند. همچنین به منظور تسهیل اعزام جنگجویان حزب اسلامی به عربستان سعودی برای مشارکت در جنگ یمن، حکمتیار با سفارت عربستان سعودی در کابل و برخی از مقامات حج و اوقاف توافق کرده است. پیش از این نیز گزارشهایی درباره اعزام 1300 نفر از جنگجویان حزب اسلامی به عربستان سعودی منتشر شده بود.
پایان سخن
عربستان در سه سال گذشته با تمسک به حربههای مختلف، نتوانسته است انقلابیون یمن را شکست دهد. در پی تشدید حملات موشکی انصارالله یمن، آلسعود به دنبال آن است تا با تغییر در تاکتیکها، به نوعی معادله را به سود خود تغییردهد. در درجه اول عربستان سعی دارد با ترور مقامات انصارالله مانند الصماد به نوعی روحیهها را در این جنبش تضعیف کند. اما واکنش مقامات انصارالله به این ترور و همچنین حضور میلیونی مردم در تشییع پیکر این شهید، نشان داد که این تاکتیک بیاثر خواهد بود. از سوی دیگر آمریکا سعی دارد تا به نوعی این گزاره را القا کند که این کشور به صورت مستقیم در جنگ یمن دخالت دارد. حضور نظامیان آمریکا در عراق و افغانستان در سالهای گذشته نشان داده است که صرف حضور نیروهای آمریکایی در یک نبرد به معنای برنده شدن در آن نبرد نیست. به نظر میرسد عربستان سعی خواهد کرد تا به نوعی مقدمات خروج خود از جنگ یمن را مهیا کند. اما تلاش میکند پیش از خروج، به نوعی پیروزی نسبی نیز دست پیدا کند تا در گفت وگوهای سیاسی بتواند قدرت
چانه زنی داشته باشد.