نمایش توانمندی عملیات جهادی در اجرای طرحی ملی

 کمال احمدی
دو طرف جاده سرسبز و زیباست ،هر سو که رو می‌گردانی جوانه‌های گندم و جو و... پشت سرهم همچون دانه‌های تسبیح از دل خاک سربرآورده و چشمان هربیینده‌ای را نوازش می‌دهد.
طراوت و سرسبزی کشتزارها آنقدر روح‌نواز است که یک لحظه گمان می‌کنی به میان شالیزارهای شمال رفته‌ای اما اینجا جایی نیست جز خطه خونگرم خوزستان با مردمان پرتلاش و فداکارش که این روزها بسیاری از آنان چشم امید به نتایج طرح رهبری برای احیا اراضی استان آن هم در وانفسای کمبود آب دارند.
در قسمت نخست این گزارش ‌اشاره‌ای به روز اول سفر جمعی از خبرنگاران به جنوب کشور باهدف بازدید از روند اجرای طرح 550 هزار هکتاری احیا اراضی خوزستان که سال‌ها پیش با فرمان رهبرحکیم و فرزانه انقلاب آغاز شد و اینک نیمی از آن به گفته مسئولان امر طی شده است، داشتیم.
گفتیم تاکنون مراحلی همچون تسطیح و نوسازی زمین‌های باقی مانده از دوران جنگ،زهکشی،احداث شبکه انتقال آب با استفاده از لوله‌های میان باغات و نخیلات و نیز آب شویی باهدف شیرین سازی آن جهت آبیاری مزارع انجام شده است.
تمام ماشین آلات ایرانی است
در همین رابطه معاون آب و خاک وزارت جهادکشاورزی به خبرنگاران می‌گوید: «اجرای طرح 550 هزارهکتاری احیا اراضی خوزستان و ایلام در سفر سال75رهبرمعظم انقلاب شروع شد و طی چندسال اعتبارات عمومی برای این پروژه در نظرگرفته شد تا اینکه در سال92 با مجوز رهبری یک و نیم میلیارد دلار از صندوق توسعه ملی به این طرح اختصاص یافت تا کار با سرعت بیشتری انجام شود.»
علی مراد اکبری بابیان اینکه 500 هزارهکتار از اراضی دیده شده در این پروژه در خوزستان و 50هزار هکتارش در ایلام قراردارد، می‌افزاید: «یکی از اهداف این طرح ‌اشتغالزایی در سطح این دو استان است که تاکنون هم برای اجرای آن هزاران نفر شاغل بوده‌اند. همچنین یکی از ویژگی‌های مثبت طرح فوق اینکه تمامی ماشین‌آلات آن بومی شده و توسط سازندگان ایرانی ساخته شده که این از مصادیق بارز اقتصاد مقاومتی است.»
وی تعداد ماشین آلات سنگین و نیمه سنگین این طرح در سال92 را 1200دستگاه ذکر کرده و می‌گوید: «این تعداد درسال94به 3800دستگاه رسید و الان 2800ماشین درگیرکارهستند.»
وی با بیان اینکه رکورد اجرای شبکه‌های آبیاری در کشور در دو سال گذشته با این پروژه شکسته شد می‌افزاید: «آبیاری انجام شده در سطحی بالغ بر 287 هزار هکتار انجام شده که به این منظور 19 میلیون متر شبکه آبرسانی انجام شده که به اندازه 1/5 برابر فاصله ایران تا استرالیا است. همچنین 28 میلیون متر زهکش زیرزمینی در این پروژه انجام شده است (28 هزار کیلومتر) که معادل 5 برابر ایران تا کشور فرانسه است.»
معاون وزیر جهاد کشاورزی در امور آب و خاک ادامه می‌دهد: «از دو سال گذشته با وزارت نیرو بر سر فاز دوم این طرح بحث صورت گرفت و این وزارتخانه در ابتدا قبول نمی‌کرد که برای فاز دوم آن آب بدهد اما با دستور مستقیم رئیس‌جمهور و انجام بحث‌های طولانی فنی این آب اختصاص یافت.»
اکبری با‌ اشاره به اینکه برای اجرای این طرح شرکت جهاد نصر به عنوان کارفرما انتخاب شده است اظهارمی‌کند: «وزارت نیرو در ابتدای امر اعلام کرده بود تنها برای 350 هزار هکتار می‌تواند آب اختصاص دهد، به همین منظور بود که در ابتدای پروژه با 312 هزار هکتار کار شروع و آبرسانی انجام شد و اقدامات لازم برای اجرای فاز دوم و تکمیل پروژه 550 هزار هکتار در دست انجام است.»
اشتغالزایی، مهاجرت معکوس و...
 از ویژگی‌های طرح رهبری
معاون وزیر جهاد کشاورزی تاکید می‌کنداین طرح منجر به ‌اشتغال‌زایی مستقیم و غیرمستقیم مردم منطقه و جلوگیری از مهاجرت روستائیان به حاشیه شهرها و توسعه شاخص‌های انسانی و غیره می‌شود که با دستور مستقیم رهبر معظم انقلاب اجرایی شده است.
اکبری با بیان اینکه این طرح در قالب 206 پروژه در 40 ناحیه عمرانی با مشارکت 70 پیمانکار، 26 مشاور و حدودا 70 هزار و 800 نفر نیروی انسانی در حال انجام است، اضافه می‌کند:« از سال‌های 87 تا 92، 66 هزار شبکه اصلی کشیده شده بود اما از سال 93 به بعد 212 هزار شبکه اصلی و 160 هزار هکتار بازسازی و نوسازی انجام شده است.»
وی تصریح می‌کند: «در حال حاضر 240 هزار هکتار از این پروژه زیر کشت سبز رفته و پیش‌بینی می‌شود از این طرح 10میلیون تن محصول اعم از گندم ،جو، ذرت و... تولید شود. در استان ایلام نیز 90 درصد کار آبیاری به صورت تحت فشار انجام شده است که با این کار حدود 300 هزار متر مکعب آب در کل پروژه صرفه‌جویی صورت می‌گیرد.»
شروط خاصی برای واگذاری مطرح نیست
گزارشگر کیهان از این مسئول درباره شرایط واگذاری زمین‌ها به کشاورزان پس از آماده‌سازی می‌پرسد که او چنین پاسخ می‌دهد: «قریب به اتفاق اراضی خوزستان مالک و صاحب دارد و شروط خاصی برای واگذاری مطرح نیست و این اراضی پس از انجام کارهای لازم به صاحبانش واگذار می‌شود.»
اجرای صفرتاصد عملیات توسط جهاد نصر
یدالله شمایلی مدیرعامل جهاد نصر هم از همکاری تنگاتنگ همه نیروها برای اجرای هرچه سریعتر طرح فوق خبر می‌دهد و تاکید می‌کند: «در برخی از نقاط استان تعدادی از کشاورزان بالای سرزمین‌هایشان هستند و شما می‌توانید کم و کیف ماجرا را از خودشان جویا شوید.»
وی با بیان اینکه صفرتاصد عملیات نوسازی و تسطیح اراضی و نیز انتقال شبکه آب و حتی کارآبشویی که در نوع خود بسیار جالب بود توسط موسسه جهادنصر انجام شده است.
مدیرکل تعاون روستایی خوزستان نیزبا بیان اینکه طرح 550 هزار هکتاری یکی از بهترین طرح‌های کشاورزی بوده که خوزستان به خود دیده است، می‌گوید: «بیشترین ارزش افزوده مربوط به زمین‌های کشاورزی و همچنین تولید و‌اشتغالزایی را نصیب خوزستانی‌ها کرده است.»
مهدی صیاحی با بیان این‌که طرح 550 هزار هکتاری ارزش اراضی کشاورزی را چند برابر کرده است، ادامه می‌دهد: «اینکه در طرح نواقصی وجود دارد را می‌پذیریم و انتظار رفع نواقص برای همه دلسوزان در آن وجود دارد، اما این‌که نواقص را بزرگنمایی و خدمات ارائه شده را نادیده بگیریم بسیار کم لطفی کرده‌ایم. ما باید به این موضوع‌اشاره کنیم که بعد از اجرای طرح، ارزش افزوده زمین‌های کشاورزی بسیار بالا رفته و هر هکتار از 5 میلیون تومان، به هکتاری 50 میلیون تومان رسیده است، ضمن اینکه هنوز اراضی به صورت دائم به ما واگذار نشده‌اند.»
از آقاسیدعلی خامنه‌ای بسیار تشکر می‌کنیم
پس از اظهارات مسئولان، عازم شهرستان شوشتر و روستاهای تابع آن می‌شویم. دربین راه زمین‌های زیر کشت رفته را می‌بینیم که بعضا مردم درمیان آنها مشغول کار وفعالیت‌اند. درکنار یکی از زمین‌های سرسبز در روستای «غلامعلی» و «گوریه» توقف می‌کنیم تا با اهالی خوش وبشی داشته باشیم.
یکی از کشاورزان که لباس محلی به تن دارد بلافاصله با دیدن گروه خبرنگاری به سمت ما می‌آید وبا لهجه شیرین عربی آمیخته به فارسی می‌گوید: «ما از آقاسیدعلی خامنه‌ای بسیار تشکر می‌کنیم، چراکه هرچه داریم از برکات فرمان ایشان و همت جهادگران است. تاقبل از حضور نیروهای جهاد اراضی ما اغلب دیمی و کم بازده بودند اما به برکت طرح حضرت آقا و حضور نیروهای جهاد نصر ما امسال برای اولین بار می‌خواهیم کشت گندم داشته باشیم و امیدداریم که ان شاءالله تولیدمان هم بالا باشد.
وی خودش را «عبدالرضا حمزه» معرفی کرده و باز هم چندبار به جان‌آقا دعا می‌کند و صورت چندتن از نیروهای جهادی را به نشانه تشکر می‌بوسد و ادامه می‌دهد: «ما از مسئولان درخواست چندانی نداریم و فقط می‌خواهیم سوخت گازوییل را به قیمت دولتی در اختیارمان قراردهند، زیرا هرلیتر گازوییل آزاد را به قیمت لیتری 600تومان می‌خریم در حالی که قیمت دولتی آن لیتری 300تومان است.»
وی همچنین می‌گوید هنوز زمین‌هایش را با گاوآهن شخم می‌زند که یکی از کارشناسان کشاورزی به او یادآوری می‌کند این روش به زمینش لطمه می‌زند. درهمین رابطه یکی از مدیران جهادی هم قول می‌دهد تا چندصباح دیگر به کشاورزان مشمول طرح، آموزش کاشت حفاظتی بدون دریافت هیچ وجهی داده می‌شود تا دیگر شاهد این اتفاقات نباشیم.
مهندس ابوعلی مدیر اجرایی حوزه کارون نیزمی‌گوید: «مردم این روستاها پس از اینکه شبکه انتقال آب کشیده شد بلافاصله کار کشت گندم را در 60هکتار از زمین هایشان شروع کردند و حتی آب اولیه مزارعشان را هم خودشان تامین نمودند.»
وی با بیان اینکه نیروهای جهادی در حال انتقال برق به منطقه هستند به تیرهای برق‌رسانی ‌اشاره کرده و ادامه می‌دهد: «امیدواریم با اتمام این کار مشکل پمپاژ آب هم حل شود.»
با خداحافظی از کشاورزان و آرزوی موفقیت برایشان به سفر فشرده به استان خوزستان خاتمه می‌دهیم، اما نکاتی به عنوان دغدغه‌های این طرح در گوشه ذهنم باقی می‌ماند.
شش نکته ضروری
نخست اینکه یکی از نگرانی‌ها که به طور جدی ذهن بسیاری از خبرنگاران را به خود مشغول کرده بود نوع نظارت بر ادامه اجرای طرح و پرهیز از کارهای نمایشی بود.
 به واقع طرح مذکورطرحی باارزش و پربهایی است و زحمات فراوانی هم برایش کشیده شده ولی اگر از اینجا به بعد پیگیری برای ادامه کارها ازجمله انتقال مداوم آب از کارون و بهمن‌شیر صورت نگیرد و یا نظارت کافی بر عملکرد کشاورزان و سایر عوامل ذینفع انجام نشود چه بسا خدای ناکرده چندسال دیگر بسیاری از این زمین‌ها دوباره به همان حالت خشک و لم یزرع درآید و زحمات کنونی نافرجام شود.
دیگر اینکه کشاورزان اغلب به دلیل بنیه ضعیف مالی نمی‌توانند از پس هزینه‌های سنگین تولید برآیند بنابراین لازم است یا سرمایه‌گذارانی به کمک آنها بیایند یا دولت مراحل اعطای تسهیلات بانکی را آسان‌تر نماید تا ایشان نخواهند برای دریافت یک وام مثلا10میلیون تومانی هفت خوان رستم را پشت سر بگذارند و دست آخر هم دست خالی بمانند.
نکته سوم ارائه آموزش‌های ترویجی و لازم به کشاورزان است، در این سفرمشاهده کردیم بعضی از زارعان همچنان مانند صدها سال پیش از گاوآهن و ابزارهای اولیه کشاورزی بهره می‌گیرند که این کار هم بهره وری را به شدت پایین می‌آورد و هم با اهداف طرح رهبری منافات دارد.
چهارمین مسئله که بسیار مهم است ایجاد بازار فروش محصولات کشاورزان مشمول طرح است. همگان می‌دانند که الان بسیاری از تولیدکنندگان انبارهایشان مملو ازکالاست ولی به جهت رکود اقتصادی امکان فروش آن راندارند، ضمن اینکه باید توجه داشته باشیم محصولات کشاورزی بعضا به دلیل ماندگاری اندک نمی‌توانند ماه‌ها در انبارها ذخیره شوند لذا باید تدبیر دقیقی برای فروش محصولات این تولیدات کرد.
پنجمین نکته دیگر، بحث کنترل هزینه‌هاست. در شرایطی که دولت معترف به کمبود درآمدهاست و بخش کشاورزی نیز به شدت از نقدینگی رنج می‌برد مجریان طرح می‌بایست در هزینه‌کردها دقت و وسواس کافی به خرج دهند تا خدای ناکرده بعضی افراد ناآگاه یا مغرض بهانه‌ای از این ناحیه برای ضربه به نظام پیدا نکنند.
ششمین نکته اینکه چون طرح احیای اراضی کشاورزی طرحی ملی است بنابراین تمام دستگاه‌های مسئول بایستی در این زمینه احساس مسئولیت کرده و همکاری‌های لازم را انجام دهند. متاسفانه بعضا شنیده می‌شود که دعواهای بین دستگاهی منجر به تضعیف روند اجرای این طرح شده است، از جمله اینکه مثلا وزارت نیرو به علت اختلاف دیدگاه‌هایی که وزارت جهادکشاورزی دارد نسبت به تامین آب مورد نیاز این طرح تعلل می‌کند البته این مسئله عمومیت نداشته و وزارتخانه مذکور در اغلب موارد همکاری مثبتی با عوامل طرح داشته است، لیکن به جهت افزایش سرعت اجرای طرح بهتراست دستگاه‌ها اختلاف نظرهای خود را به موارد ملی تعمیم ندهند.