شریف امامی: آشوب‌ها کار ساواک بود

Research@kayhan.ir
 تالیف: کامران غضنفری
" پنجم نوامبر ... در بين راه من گروهي از نظاميان را ديدم که در يک خودروي زره‌پوش نشسته و بي‌اعتنا به آنچه مي‌گذرد، به نظاره اکتفا مي‌کنند ... با نزديکي شب، خيابان‌ها کم و بيش خلوت شد و نيروهاي نظامي که در تمام روز نظاره‌گر بي‌تفاوت تخريب و آتش‌زدن ساختمان‌ها و اتومبيل‌ها بودند، مأمور اجراي مقررات منع رفت و آمد شبانه شدند ... ما به اين نتيجه رسيديم که خودداري نظاميان از رويارويي با عمليات خرابکاران تعمدي بوده و به آنها دستور داده شده بود که در جريان اين حوادث خود را کنار بکشند تا خرابکاران حداکثر تخريب را به‌عمل آورند. هدف هم اين بود که وضع به‌صورتي درآيد که شاه چاره‌اي جز تشکيل يک دولت نظامي نداشته باشد ... واقعه روز گذشته [چهاردهم آبان] را به هيچ صورت ديگري نمي‌شد تعبير کرد. گروه‌هايي که دست به خرابکاري و آتش‌زدن ساختمان‌ها و مغازه‌ها زدند، دستجات کوچکي بودند که متفرق ساختن آنها کار مشکلي نبود. ولي نظاميان به تماشاي اعمال آنها اکتفا کرده و هيچ‌گونه واکنشي نشان ندادند .47  
ارتشبد قره‌باغي نیز از قول شريف امامي (نخست‌وزير) و سپهبد صمديانپور (رئيس شهرباني کل کشور) نقل مي‌کند که قسمتي از آشوب‌ها توسط خود مأمورين ساواک انجام مي‌گيرد.48
قره‌باغي در جاي ديگري در خاطرات خود راجع به وقايع 14آبان مي‌گويد: "وقتي آتش‌سوزي‌هاي تهران را از طبقه ششم وزارت کشور مشاهده کردم و گزارش‌هاي آن روز را ملاحظه نمودم، تلفني از سپهبد صمديانپور سؤال کردم که چرا مامورين شهرباني از اغتشاشات و آتش‌سوزي‌هاي خرابکاران جلوگيري نمي‌کنند؟ جواب داد: مأموران شهرباني تحت امر ارتشبد اويسي (فرماندار نظامي تهران) هستند و دستور داده شده مأمورين انتظامي دخالت نکنند!"49
با توجه به اين که کشتار 13 آبان در محيط دانشگاه انعکاس گسترده‌اي در انظار جهانيان نسبت به رژيم پديد آورد و برقراري حکومت نظامي تا قبل از آن نيز موجب تشديد تبليغات داخلي و خارجي عليه رژيم گرديده بود، ساواک با طرح تخريب‌هاي 14 آبان و فيلم‌برداري‌هاي گسترده از آن، مي‌خواست مخالفين حکومت را مشتي وحشي و خرابکار جلوه دهد تا کشتار 13 آبان و دولت نظامي و سرکوبگري‌ها ، امري موجه و منطقي تلقي گردد.50
 سوليوان، درباره‌ ملاقات خود با شاه در روز چهاردهم آبان، چنين مي‌گويد: "برخلاف انتظار، شاه را در آن لحظه خيلي آرام يافتم. او گفت که عصر امروز با هلي‌کوپتر بر فراز شهر پرواز کرده و خرابي‌هاي پايتخت را نظاره کرده است. شاه افزود که صدها ساختمان ويران شده و بسياري از آنها هنوز در حال سوختن هستند و سپس گفت که براي او چاره‌اي جز استقرار يک دولت نظامي باقي نمانده است. بعد از اين مقدمه، شاه از من پرسيد آيا مي‌توانم به فوريت با واشنگتن تماس گرفته و از حمايت آمريکا از اين تصميم او اطمينان حاصل کنم؟ من پاسخ دادم که چون پيش‌بيني اين وضع را مي‌کردم، قبلاً نظر واشنگتن را در اين مورد جويا شده‌ام و رئيس‌جمهور و دولت آمريکا از اين اقدام پشتيباني خواهند کرد. شاه از اين موضوع خوشحال و آسوده خاطر شد و سفارش ويسکي براي من داد."51
وزارت امور خارجه آمريکا طي يک گزارش " سرّي " به تاريخ پنجم نوامبر 1978 (14 آبان 1357) اعلام مي‌دارد که:
" اواخر امروز، شاه به سفير آمريکا (سوليوان) و سفير انگلستان (پارسونز) اطلاع داد که دولت فعلي برکنار و به جاي آن دولتي نظامي به رياست ژنرال ازهاري (رئيس فعلي ستاد مشترک ارتش) به‌عنوان نخست‌وزير جايگزين خواهد شد."52
جان استمپل، نيز در اين‌باره اظهار مي‌دارد که:
" آن شب (پنجم نوامبر) سفراي انگليس و آمريکا به کاخ نياوران احضار شدند و شاه به آنها اطلاع داد که قصد دارد براي اعاده نظم يک دولت نظامي روي کار بياورد. سوليوان و پارسونز از اين تصميم حمايت کردند."53