انقلاب مدیریتی؛ تنها راه بهبود وضعیت سینما

آرش فهیم
یکی از تغییرات در اسامی پیشنهادی رئیس‌جمهور برای کابینه دولت دوازدهم به مجلس شورای اسلامی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی است. چون در این فهرست پیشنهادی، سیدعباس صالحی جایگزین سیدرضا صالحی امیری شده است. اتفاق قابل تأمل این است که این تغییر اسم، تقریبا همه اهالی فرهنگ و هنر از همه جریان‌ها و دیدگاه‌ها را خوشحال کرده است. این واکنش، گویای عدم رضایتمندی همه فعالان فرهنگی از عملکرد مدیریت فرهنگی دولت است.
اما مهم‌ترین انتظارات هنرمندان عرصه سینما از متصدی جدید وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی چیست؟ حل چه مسائلی باید در اولویت کاری سیدعباس صالحی در مقام وزارت ارشاد قرار بگیرد. و سینماگران تا چه حد به بهبود وضعیت سینما در دولت دوازدهم امیدوار هستند؟ اینها سؤالاتی هستند که در روزهای بررسی صلاحیت وزرای پیشنهادی- ازجمله وزیر ارشاد- از هنرمندان می‌پرسیم. پاسخ‌ها را بخوانید:
وزیر ارشاد باید در سازمان سینمایی انقلاب کند
عباس رافعی، کارگردان فیلم‌هایی چون «کیمیا و خاک» و «آوازهای سرزمین من» در پاسخ به این سؤال که وزیر جدید ارشاد باید چه موضوعاتی را در عرصه سینما اولویت قرار دهد، گفت: ما سالهاست که در حوزه سینما با تک ستارگان کم‌سو مواجهیم. برخلاف دهه‌های پیش که آسمان سینمای ایران پر از ستاره بود. حال باید پرسید که چه ابرهایی در مقابل این ستارگان ایستاده‌اند؟ وزیر ارشاد وظیفه‌اش شناسایی این ابرها و توجه خاص به سینمای ارزشمند ایران است. سینمایی که سعی داشت ذائقه مخاطب را تغییر دهد و تا حدی تغییر داده بود. کجاست آن دوره‌ای که فیلم «افق» (به کارگردانی رسول ملاقلی‌پور) جزو پرفروش‌ترین فیلم‌ها بود؟ افسوس که هم اکنون فیلم‌های بی‌خاصیتی جزو پرفروش‌های این ایام هستند.
وی اظهار داشت: برخی اوقات باید گفت که اولویت وزیر ارشاد باید به گونه‌ای باشد که زیاد مزاحم سینماگران نباشد. چون وقتی کسی وارد حوزه‌ای می‌شود که تخصصی در آن ندارد، هر کاری که بکند، مزاحمت ایجاد می‌کند. همچنانکه دشمن آگاه بهتر از دوست ناآگاه است. چنین کسی اگر از سر دوستی هم کاری کند وارد فضاهایی می‌شود که ما می‌گوییم لطفا ما را مس‌ کنید!
رافعی ادامه داد: جدا از این گلایه‌ها، وزیر ارشاد در اولین قدمش باید آسیب شناسی کند که چرا سینمای ایران به چنین وضعیتی گرفتار شده است که اولویت و ارزش اصلی آن فیلم‌های سخیف و دارای اروتیک پنهان شده است؟ چرا سینمای ایران به سمتی رفته که اگر قرار است در مجامع بین‌المللی حضور پیدا کند باید یک تهیه‌کننده فرانسوی و یک شاهزاده عربی از آن حمایت کند؟ چرا سالهاست شاهد فیلم‌های موفق درباره ناگفته‌های هشت سال دفاع مقدس نیستیم؟ چرا سالها از عملیات مرصاد می‌گذرد و اخیرا هم سالگرد آن بود، ما هیچ فیلمی ندیدیم که به این عملیات بپردازد؟
وی تصریح کرد: وزیر ارشاد جدید باید بررسی کند که چرا تاکنون هیچ فیلمی درباره انقلاب شکوهمند اسلامی ساخته نشده است؟ چند سال قبل وقتی خانم جمیله بوپاشا، مبارز الجزایری به ایران آمده بود، وقتی به او گفتم که انقلاب الجزایر را از طریق فیلم‌های سینمای الجزایر- ازجمله فیلم نبرد الجزایر- می‌شناسم، او گفت که من هیچ فیلمی از انقلاب اسلامی شما ندیده‌ام! این برای حکومتی که چهار دهه از انقلابش می‌گذرد اما هیچ فیلمی برای معرفی این انقلاب به جهانیان ندارد، یک نقطه ضعف بزرگ است. ما حتی هیچ فیلمی درباره رهبران انقلابمان نساخته‌ایم.
این کارگردان تأکید کرد: سازمان سینمایی به اصلاح نیازی ندارد، بلکه این سازمان محتاج یک انقلاب است. یعنی افرادی که سالهاست به عنوان مدیر، مشاور و معاون در این سازمان حضور دارند، حاصل کارشان همین است که در طول این سالها دیده‌ایم. باید انقلابی صورت بگیرد و نگاه‌ها، مدیران و افراد جدیدی در سکانداری سینمای ایران به کار گرفته شود.
کارگردان «تولدی دیگر» گفت: می‌خواهم به وزیر ارشاد جدید بگویم هنربانی از هنرمندی سخت‌تر است.
رافعی همچنین در پاسخ به این سؤال که «آیا به بهبود وضعیت سینما در دولت دوازدهم امیدوار هستید» هم این گونه پاسخ داد: نه، من امیدوار نیستم!
عدالت به سینما برگردد
داوود توحید پرست، کارگردان فیلم «نامزد آمریکایی من» هم درباره بزرگ‌ترین مشکل امروز سینمای ایران که وزیر ارشاد جدید حل آن را باید در اولویت قرار دهدف گفت: بزرگ‌ترین مشکل سینمای ایران در تمام دولت‌ها و به ویژه در دولت یازدهم، بی‌عدالتی در توزیع وام بوده است. در دوران معاونت سینمایی مرحوم سیف‌الله داد، به همه فیلمسازهایی که پروانه ساخت فیلمی را می‌گرفتند، کف وام داده می‌شد. اما مدیران بعدی این کار را نمی‌کردند. در دولت یازدهم هم پرداخت وام به فیلمسازان، سلیقه‌ای و رابطه‌ای شد. یعنی به هر کسی که مایل هستند وام کلان می‌دهند و به هر کسی هم که دوست نداشته باشند، اصلا وام نمی‌دهند و هیچ نوع نگاه کارشناسانه‌ای هم در پرداخت این وام‌ها حاکم نیست.
وی افزود: دشوار بودن گرفتن پروانه ساخت و پروانه نمایش هم از دیگر مشکلات اصلی سینمای امروز ماست. بویژه اینکه مرجع قانونی تصمیم گیری برای نمایش فیلم‌ها هنوز در کشور ما مشخص نیست و علاوه بر شورای پروانه نمایش، جاهای دیگری هم در این زمینه نقش‌آفرینی می‌کنند. این باعث شده که فیلمسازها نمی‌دانند فیلمی که پروانه نمایش گرفته امکان به نمایش درآمدن دارد یا نه؟ این مشکل به سادگی قابل حل است. به این ترتیب که همه نهادها، مثل سپاه، بسیج، وزارت اطلاعات، جامعه حوزویان و ... در شورای پروانه نمایش، نماینده داشته باشند تا تکلیف فیلم‌ها در همان شورای پروانه نمایش معلوم شود.
توحیدپرست در ادامه اظهار داشت: من اعتقاد دارم اگر عدالت به سینمای ایران برگردد و شرایط مساوی در ساخت فیلم برای همه فراهم شود، خود به خود فیلم‌های خوب هم ساخته می‌شود. چون به نظر من کیفیت از دل کمیت بیرون می‌آید؛ وقتی تولید افزایش یابد، خود به خود به خاطر اینکه فیلمسازها در شرایط رقابتی قرار می‌گیرند، همه سعی می‌کنند از دیگری بهتر کار کنند. ضمن اینکه نظارت دولت هم باید سر جای خودش باشد. به اضافه اینکه کمیت باعث ایجاد ‌اشتغال در سینما می‌شود. الان من پنج سال است که دو بار پروانه ساخت گرفته‌ام اما امکان تولید فیلم هایم در این دوره فراهم نشده است. هیچ یک از مسئولان هم نپرسیده که چرا بیکار هستم!
وی تصریح کرد: اولین خواسته من از وزیر محترم آینده این است که عدالت در سینما اجرا شود. پیشنهاد من این است که فیلمنامه‌ها را درجه بندی کنند و براساس ارزش و کیفیت آنها وام بیشتر و کمتر پرداخت شود. حمایت دولت باید از این طریق انجام شود، نه اینکه خود دولت تهیه‌کننده و سرمایه گذار فیلم باشد. دولت باید خودش را از تهیه کنندگی کنار بکشد. اگر هم نمی‌توانند در پرداخت وام عدالت را برقرار کنند، اصلا پرداخت وام را به طور کلی متوقف کنند، نه اینکه براساس سلیقه و رابطه به عده‌ای وام‌های آنچنانی پرداخت شود و به اکثریت، هیچ!
توحیدپرست به این سؤال که «تا چه حد به بهتر شدن وضعیت سینما در دولت دوازدهم امیدوار است؟» هم این‌گونه پاسخ داد: من هیچ امیدی به دولت دوازدهم ندارم، به همین دلیل هم در انتخابات اخیر اصلا به آقای روحانی رأی ندادم. من در دوره قبلی انتخابات در سال 92 به روحانی رأی دادم و تمام طول چهار سالی که ایشان رئیس‌جمهور بود، بیکار بودم. 10 بار برای رئیس‌سابق سازمان سینمایی (حجت‌الله ایوبی) نامه نوشتم و تقاضای ملاقات کردم. اما حتی یک بار به من وقت ملاقات ندادند. این درحالی است که اوائل انقلاب، ملاقات با مردم از سوی مسئولان یک فریضه بود. همه مسئولان حتی امام خمینی(ره) هم ملاقات مردمی داشتند. اما در طول چهار سال گذشته، مسئولان این دولت به من که یک فیلمساز معتقد به نظام و مدافع دولت بودم هم امکان یک ملاقات ندادند. حتی نپرسیدند که زنده هستم یا مرده! بنابراین من هیچ امیدی به این دولت ندارم. به قول معروف، سالی که نکوست از بهارش پیداست؛ وقتی در طول چهار سال اول، دولت این گونه عمل کرده، نمی‌توان از چهار سال دوم هم انتظاری داشت. مگر اینکه وزیر آینده، دارای ویژگی الهی سمیع باشد. یعنی شنوای دائمی باشد. اگر یک نفر با این خصوصیت باشد که برای حل کردن مشکلات سرش درد بکند، ممکن است، اتفاق مثبتی بیفتد. اما من امیدی به این اتفاق ندارم.
وی در پایان اظهار داشت: برای رشد کشور، نیروهای مدعی ارزشی بودن باید مطالبه‌گرِ خواسته‌های مردم باشند و مطالبه‌گری به یک فرهنگ تبدیل شود. اگر کسی سرش برای عدالت و حل کردن مشکلات مردم درد نکند، نمی‌تواند ادعا کند که شیعه است. باید جلساتی بگذاریم و حرف بزنیم. از این حرف‌ها نگاه‌های مثبت پیدا کنیم که مشکلات کشور حل شود.
نیاز به آسیب‌شناسی مشکلات فرهنگی
هوشنگ توکلی، بازیگر و کارگردان سینما هم گفت: باید یک‌بار مشکلات سینما به طور اساسی کارشناسی شود. در غیر این صورت، توقع اینکه بخواهیم همه زیرساخت‌های به‌وجود آمده در دوره‌های مختلف را باطل کنیم و همه چیز را از صفر شروع کرد، نه تنها مشکلی را حل نمی‌کند که بحران‌ها را بیشتر هم می‌کند.
وی تصریح کرد: مدیریت جدید وزارت ارشاد باید به طور همه جانبه نقاط ضعف و قوت را بررسی و شناسایی کنند. نقاط قوت را با قدرت بیشتر ادامه دهند و نقاط ضعف را برطرف کنند.به طور مثال یکی از نقاط ضعف سینمای ما، کمرنگ شدن سینمای دفاع مقدس است. باید بررسی شود که اگر سینمای دفاع مقدس در حوزه سازمان سینمایی تعریف می‌شود، این سازمان باید به آن سر و سامان دهد و اگر سازمان سینمایی نمی‌خواهد مسئولیت سینمای دفاع مقدس را بپذیرد، باید مدیریت این بخش به نهادهایی که توانایی دارند واگذار شود.
کارگردان سریال «مدرس» اظهار داشت: در همه معاونت‌ها و بخش‌های وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دچار بحران هستیم، اما بحران در سینما بیشتر است. به نظر من تنها کاری که از دست وزیر ارشاد جدید بر می‌آید این است که چند ماه را به مشورت و بررسی کارشناسانه اختصاص دهد و یک راهکار اساسی برای احیای مجدد فضای فرهنگی هنری کشور پیدا کند.
توکلی نیز در پاسخ به امیدش به بهبود وضعیت سینما در دولت جدید نیز گفت: با توجه به زیرساخت‌های شکل گرفته از سوی دوره‌های مختلف مدیریتی قبلی، امید ندارم که وزیر ارشاد جدید هم موفق به تغییر این وضعیت بشود.