برژینسکی: آمریکا بی‌هیچ قید و شرطی از شاه حمایت می کند (پاورقی)

Research@kayhan.ir
تالیف: کامران غضنفری
برژينسکي ماجرا را چنین نقل می کند :
" اوايل روز [دوم نوامبر] رئيس‌جمهور را در جريان تلگراف سوليوان قرار دادم ... به کارتر گفتم که هر چه ما شاه را براي ادامه‌ سياست‌هاي آزادسازي فضاي سياسي زير فشار قرار مي‌دهيم، از قدرت اراده‌ او کاسته مي‌شود. اگر شاه آميزه‌اي از امتيازات سياسي سازنده را با اعمال قدرت توأم نسازد، نابود خواهد شد ...16
ساعت شش بعدازظهر به درخواست من يک جلسه‌ اضطراري در اتاق «بررسي وضعيت» کاخ سفيد تشکيل گرديد. اين جلسه براي اتخاذ تصميم درباره‌ گزارش نگران کننده‌اي که از طرف سفير آمريکا در تهران رسيده بود، تشکيل شد. سفير ما در تهران در اين تلگراف ضمن تشريح اوضاع وخيم ايران نوشته بود که شاه به او گفته است که براي او بيش از دو راه باقي نمانده، يا بايد از سلطنت کناره‌گيري‌کند، و يا با تشکيل يک دولت نظامي اوضاع را تحت کنترل در آورد. در اين جلسه «وارن کريستوفر» معاون وزارت خارجه، «هارولد براون» وزير دفاع، « ژنرال ديويد جونز» رئيس ستاد مشترک نيروهاي مسلح آمريکا، «دريا سالار استانسفيلد ترنر» رئيس سيا، «ديويد آرون» و فرمانده «گري سيک» (هر دو نفر عضو شوراي امنيت ملـّي و گري‌سيک مسئول امور ايران) در جلسه حضور داشتند. سفير ما بدون هشدار قبلي، و برخلاف اظهارنظرهاي خوشبينانه‌ پيشين خود، براي تعيين تکليف درخواست رهنمود ظرف چهل و هشت ساعت آينده کرده بود. از آنجا که سوليوان تا آن زمان هيچ‌گاه درخواست چنين راهنمايي‌اي را نکرده بود، من تلگراف او را يک اعلام خطر جدي تلقي کرده و تشکيل چنين جلسه‌اي را زيرنظر شوراي امنيت ملـّي ضروري تشخيص دادم." 17
برژينسکي در جاي ديگر مي‌گويد:
"گذشته از من، جيمز شلزينگر و چارلز دانکن نيز بيشترين نگراني را در مورد اثرات استراتژيک وقايع ايران ابراز کرده و خواستار واکنش قاطع از سوي آمريکا شدند. آنها با من در اين مورد هم‌عقيده بودند که راه حل نظامي در ايران، تنها راه پرهيز از فروپاشي مي‌باشد. با گذشت زمان، هارولد براون نيز نظر مرا تأييد کرد."18
برژينسکي، ادامه جلسه‌ آن روز را چنين توصيف مي‌کند:
"من سپس پيشنهاد کردم که پيامي به سوليوان ارسال شود و طي آن ديدگاه رئيس‌جمهور مبني بر اينکه آمريکا بي‌هيچ شرطي از شاه پشتيباني مي‌کند را منعکس کرده و نيز ابراز اميدواري شود که ما انديشه ديگري نسبت به وي [شاه] در رابطه با تصميم‌گيري‌هاي خاص موردنياز وي در انتخاب تشکيلات حکومتي نداريم. ولي به نظر ما اوضاع کنوني نياز به اقدام قاطع جهت برقراري نظم و بازيابي اقتدار وي دارد ... من افزودم که در صورت عدم توانايي شاه در اعمال قدرت، روحيه ‌ارتش تضعيف خواهد شد ... سپس جهت گفت‌وگو با رئيس‌جمهور از «اتاق وضعيت» خارج شدم و در بازگشت، به گروه اطلاع دادم که رئيس‌جمهور به من دستور داده است تا روز بعد با شاه تماس گرفته، پشتيباني آمريکا از او را مورد تأکيد قرار دهم. و در ضمن اظهار داشتم که بايد پيامي نيز به او ارسال شود ... بر اين اساس جهت تأکيد بر اهميت پيام، آن را امضاء کردم و از سوي کاخ سفيد براي سوليوان فرستادم. در اين پيام نکته‌هاي زير گنجانيده شد: از طرف بالاترين مقام و با موافقت سايروس ونس، به شما ابلاغ مي‌شود تا هر چه زودتر به شاه بگوييد که:
ايالات متحده‌ آمريکا بي‌هيچ قيد و شرطي در بحران کنوني از او حمايت مي‌کند.
ما به حسن تشخيص و قضاوت شاه در اتخاذ تصميماتي که مربوط به شکل و ترکيب دولت آينده‌ ايران است اعتماد داريم. ما هم‌چنين ضرورت اقدام قاطع جهت استقرار نظم و تثبيت رهبري و قدرت خود ايشان را تأييد مي‌نماييم.
درباره‌ تشکيل دولت ائتلافي به‌عنوان گام بعدي، موضع ما اين است که تشخيص مناسب بودن يا ترجيح آن بر راه‌هاي ديگر با خود شاه است. ما در اين مورد پافشاري نمي‌کنيم. نسبت به تشکيل يک دولت نظامي هم نظر ما عيناً همين است و هر تصميمي را که ايشان در مورد تشکيل دولت نظامي يا ائتلافي اتخاذ نمايند، از حمايت و پشتيباني کامل ما برخوردار خواهند بود (در پاسخ سؤال شما اضافه مي‌کنم که قطعاً يک دولت نظامي تحت فرمان شاه را بر يک دولت نظامي بدون شاه ترجيح مي‌دهيم.)
پس از استقرار نظم و قدرت حکومت، ما اميدواريم که ايشان اقدامات شايسته‌اي را در جهت اعطاي آزادي‌هاي سياسي (!) و ريشه‌کن کردن فساد انجام دهند." 19
وي در جاي ديگري به تحت فشار قرار دادن شاه براي «نشان‌دادن قدرت» اشاره کرده، مي‌گويد:
" سوابق نشان مي‌دهد که کارتر و من، شاه را ـ البته چنانچه مايل بود و اراده مي‌کرد ـ به اندازه‌ کافي تشويق کرديم تا موضع سرسختانه‌تري اتخاذ کند. ولي شايد لازم بود که زير فشار بيشتري قرار گيرد تا اقدامي را که به‌طور مؤثر و پيوسته انجام نمي‌داد، يعني نشان‌دادن قدرت و انجام اصلاحات ضروري، انجام دهد." 20
منابع در دفتر روزنامه موجود است