عملکردمان چگونه باشد که مصمم در جلسه امتحان حاضر شویم؟- بخش پایانی

دلشوره شب امتحان آفت نمره خوب

کد خبر: ۹۵۱۵۲

تاریخ: ۲۵ دی ۱۳۹۵ - ۱۹:۵۶

گالیا توانگر
اگر فرزندتان امتحان دارد و یا خود دانشجو هستید،گام نخست این است که در منگنه نمره عالی قرار نگیرید. نمی‌گویم به نمره ناپلئونی بیندیشید که درآن صورت ممکن است، تک شوید. چون تجربه نشان داده به کم قانع شدن هم نتیجه بهینه‌ای در پی نخواهد داشت؛ اما ضمن داشتن رویای بهترین نمره به خود بقبولانید که اگر نمره متوسطی هم بگیرید، دنیا به آخر نمی‌رسد.
نمره ۲۰ یکی از عوامل مهم ایجاد استرس و اضطراب در دانش‌آموزان است. بیست، نمره‌ای است که اکثر والدین و دانش‌آموزان در پی آن هستند، اما فراموش نکنید که این نمره بیانگر یادگیری کامل از سوی دانش‌آموزان نیست، بلکه فقط نشان می‌دهد که دانش‌آموز مطالب کتاب‌های درسی خود را خوب حفظ کرده است. همه انسان‌ها اضطراب را در زندگی خود تجربه می‌کنند و این کاملا طبیعی است که مردم هنگام مواجهه با موقعیت‌های تهدیدکننده و تنش‌زا مضطرب ‌شوند. اضطراب اگر در برابر عاملی حقیقی ایجاد شود، سازنده است چون فرد را از خطر دور می‌کند، اما احساس اضطراب شدید و مزمن در غیاب علت واضح، غیرعادی است و نه تنها سازنده نیست، بلکه آثار مخرب و زیانباری نیز دارد. در رابطه با اضطراب امتحان، باید نوع اضطراب بررسی شود که واقعی است یا اخلاقی.
اضطراب واقعی بر اثر تسلط نداشتن برمطالب درسی حاصل می‌شود و اضطراب اخلاقی، نگرانی از به دست نیاوردن نتیجه مورد انتظار خود یا والدین و یا معلم مربوطه است (ترس از دست دادن موقعیت و جایگاه خود.) چنین دانش‌آموزی حتی در صورت آمادگی کامل برای امتحان می‌تواند نتیجه آزمون را تحت تاثیر قرار دهد.
انتظاراطرافیان و فشار نمره 20
عصبی بودن، آرام و قرار نداشتن، تنش، احساس خستگی، سرگیجه، تکرر ادرار، بی‌حالی، تپش قلب، اسهال، تنگی نفس، نگرانی و دلهره، لرزش، تعریق، بی‌خوابی، اشکال در تمرکز حواس، گوش به زنگ بودن و...همگی از نشانه‌های اضطراب مهار نشده‌اند که بویژه در دوران تحصیل خود یک یا چند تا از این علایم را تجربه کرده‌ایم.
لیلا صغیری 16ساله یک دانش‌آموز دوره متوسطه علی‌رغم اینکه در طول سال تحصیلی همواره خوب درس می‌خواند،اما هیچگاه در امتحانات نتیجه دلخواه عایدش نشده است.
وی در مورد حالات فیزیکی خود در شب امتحان به گزارشگر کیهان توضیح می‌دهد: «اضطراب من ربطی به کم خواندن ندارد. کلا در ایام امتحانات حالت سرماخوردگی دارم و بی‌حالم. سر جلسه گویی تب داشته باشم، صورتم قرمزمی شود، تندتند نفس می‌کشم و عرق می‌ریزم. بویژه این حالات در زمان شروع جلسه بر من غالب می‌شوند، حتی اگر امتحان ساده‌ای داشته باشم و همه مطالب درس مورد نظر را به خوبی خوانده باشم. آزمایش تیروئید هم داده‌ام. دکترم می‌گوید از اضطراب خلقی رنج می‌برم.»
وی ادامه می‌دهد: «البته درفامیل ما دائما بچه‌ها با هم مقایسه می‌شوند و مادربزرگم برای نوه‌ای که بهترین کارنامه را داشته باشد، هر ساله یک کارت هدیه می‌گیرد. همه اینها و فکر کردن به قضاوت‌ها تنش‌های من را در هنگام امتحان بیشتر می‌کند؛ اما عمو زاده‌هایم با اینکه خیلی کمتر از من درس می‌خوانند، همیشه در ایام امتحانات مسلط هستند وهرساله جایزه مادر بزرگم را دریافت کرده‌اند.»
بین محفوظات جدید وقدیم
یک بدنه یکپارچه بسازید
واقعیت امر این است که نظام ارزشیابی خوب ماحصل نظام آموزشی به روز و مفهوم گراست.
عاطفه نوری دانش آموز دوره متوسطه در گفت‌و‌گو با گزارشگر کیهان می‌گوید:«وقتی درس زمین شناسی را بدون دیدن حتی یک تکه سنگ نمونه تنها حفظ می‌کنیم و برای تدریس تاریخ از معلمی که ساعت تدریسش خالی مانده استفاده می‌کنند،چه انتظاری می‌رود که بتوانیم خوب تحلیل کنیم و از پس امتحانات این دروس بدون استرس بر بیاییم؟ استرس از زمانی آغاز می‌شود که من به این نتیجه می‌رسم که تنها تا توانسته‌ام حفظ کرده‌ام، اما در واقع نمی‌دانم چه چیز را حفظ کرده‌ام؟ درک مفهومی درستی از حفظیاتم ندارم.»
مهین مقدم یک فرهنگی ومدرس تاریخ درمقطع متوسطه برایمان توضیح می‌دهد: «به طور کلی از همان ساعات اول بیداری، مغز آماده است و انرژی ذهنی بیشتری از سایر اوقات دارد و به همین دلیل نویسندگان صبح‌ها راحت‌تر می‌نویسند و بعدازظهر و شب ترجیح می‌دهند، نوشته‌های خود را بررسی کنند و یادداشت بردارند. همچنین چون ضمیر ناخودآگاه نقش بسیار مهمی در رابطه با یادگیری دارد، لذا بهتر است شب‌ها قبل از خوابیدن، موضوع مورد مطالعه صبح را سریعا بررسی کنید.»
وی ادامه می‌دهد: «در حد امکان سعی کنید روابطی بین چیزی که یاد می‌گیرید و چیزی که قبلا می‌دانستید ایجاد کنید، تا اطلاعات جدید با اطلاعات گذشته یک بدنه را تشکیل بدهند. از وارد کردن حالات آگاهی ضد و نقیض خودداری کنید؛ یعنی هنگامی که چیزی می‌نویسید از صحبت کردن پرهیز کنید، زیرا برای نوشتن یک کلمه باید ابتدا تصویر آن در ذهن ایجاد شود. در صورتی که درهمان لحظه شخص دیگری کلمات متفاوتی را تلفظ کند، این تصویر ایجاد نخواهد شد.»
این دبیر تاریخ درتوضیح روش یادگیری جزء به جزء و کلی برایمان می‌گوید: «این روش‌ها برای یادگیری یک قطعه شعر یا نثر ادبی به کار می‌رود. روش جزء به جزء بدین ترتیب است که اول دو یا سه بیت اول هر شعر خوانده می‌شود و سپس بعد از مطالعه مجدد بدون نگاه کردن به متن چند بار تکرار می‌شود تا هنگامی که همه شعر حفظ شود. «روش کلی» هم شامل خواندن تمام قطعه به صورت کامل است و باید کوشش کنید تا آن را به عنوان یک مجموعه حفظ کنید.پس از خواندن بار اول، یا ترجیحا پس از چند بار خواندن به صورت کامل،سعی کنید تمام متن را تکرار کنید، سپس دوباره کل متن را بخوانید. به دنبال آن، بدون آن که به نکاتی که در هنگام تکرار قسمت‌های به خاطر سپرده شده، به نظرتان می‌رسد مشغول شوید یک بار دیگر آن را به صورت کامل از ابتدا تا آخر بخوانید. از روش‌های مختلف به خاطرسپاری در کنار یکدیگر استفاده کنید: یعنی چنان چه شخصی از چند نوع حافظه (بینایی،شنوایی،تلفظی و نوشتاری) استفاده کند، بهتر، دقیق‌تر و کامل‌تر به خاطر خواهد آورد. پس برای به خاطر سپردن یک کلمه یا فرمول علمی مشکل، باید آن‌ها را بنویسیم و سپس با صدای بلند بخوانیم و به آن گوش دهیم.»
اما ساده‌ترین شیوه برای تسلط بر مطالب تکرار است. مقدم دبیر تاریخ در تکمیل صحبت‌هایش و نیز توضیح درباره این شیوه می‌گوید: «متن را یک یا دو بار بخوانید و دیگر به آن فکر نکنید و مجددا پس از ٧ یا ٨ دقیقه آن را مطالعه کنید. کار ضمیر ناخودآگاه برای طبقه‌بندی، تصفیه و ضبط متن، به صورت خودکار انجام می‌شود. این مطالعه در دفعات اول و دوم باید با صدای بلند انجام شود و سپس آن را در ذهن تکرار کنیم. این روش برپایه آزمایش‌های انجام شده به عنوان بهترین روش تشخیص داده شده است، زیرا تکرار ذهنی نسبت به تکرار با صدای بلند به توجه بیشتری نیاز دارد و پس از هر جلسه مطالعه، باید استراحت کرد یا به کاری پرداخت که احتیاج چندانی به فعالیت فکری نداشته باشد و یا حداقل با عمل حفظ کردن و به خاطر سپردن تفاوت داشته باشد، نظیر کپی کردن یادداشت‌ها، نقاشی، حل یک مسئله ریاضی، فیزیک، شیمی و... که در این صورت مسائلی که مطالعه کرده‌ایم ثابت‌تر و برای همیشه به حافظه وارد می‌شوند.»
دلشوره و کاهش 70 درصدی یادگیری
نباید به امتحان با این دید نگریست که معلم صرفا برای قبولی دانش‌آموز در امتحان درس دهد و دانش‌آموز تنها برای قبولی درامتحان به حفظ طوطی‌وار مطالب درسی رو بیاورد.
بیش از ۹۳ درصد دانش‌آموزان به دلیل تاکید فراوان خانواده و معلمان مدارس در روزهای امتحان دچار استرس و اضطراب هستند که این عامل، درصد اُفت تحصیلی دانش‌آموزان را افزایش می‌دهد و سبب عدم ارائه کامل آموخته‌های دانش‌آموزان می‌شود.
طبق مطالعات انجام شده اضطراب ناشی از امتحانات می‌تواند تا ۷۰ درصد سبب کاهش یادگیری دانش‌آموزان خصوصا درمقطع متوسطه شود. اضطراب امتحان یادگیری دانش‌آموزان را مختل کرده و سبب بروز اختلالات رفتاری همچون تیک‌های عصبی و پرخاشگری در آنها می‌شود.
اکثر صاحب نظران علوم آموزشی و تربیتی بر این باورند که کاهش اضطراب شب امتحان تنها بامشارکت معلمان و والدین و خواست و اراده خود فرد امکان‌پذیر است.
سهیل صدیقی یک مشاور تحصیلی برای کاهش اضطراب جلسه امتحان به معلمان توصیه می‌کند: «به دانش‌آموزان بیاموزید که شب‌های امتحان، زمان یادگیری دروس نیست و در این شب‌ها فقط باید به مرور درس‌ها پرداخت. باید به دانش‌آموزان آموخت که مدتی مانده به روز امتحان، کتاب درسی را به چند قسمت تقسیم کنند و هر روز قسمتی از آن را بیاموزند و آموخته‌های خود را در جایی یادداشت کنند تا در فرصت‌های مختلف بتوانند آنها را مرور کنند. برنامه امتحانی را چند هفته قبل از شروع امتحانات به دانش‌آموزان اعلام کنید. فاصله بین جلسات امتحان را با توجه به سختی یا آسانی دروس تنظیم کنید. پس از تهیه برنامه امتحانی، تا آنجا که ممکن است، تغییر جدیدی در برنامه ایجاد نکنید. محل برگزاری امتحان باید دارای تهویه مناسب، نور کافی، دمای مناسب و صندلی مناسب باشد. محل برگزاری امتحان، باید عاری از هرگونه عوامل مزاحم از قبیل سروصدا باشد. با دانش‌آموزان به صورت اطمینان بخش و امیدوارکننده در کلاس و جلسه امتحان برخورد کنید. قبل از شروع جلسه، فاصله افراد باید رعایت شده باشد تا زمان برگزاری جلسه نیازی به جابه‌جایی و حرکت نباشد. مراقبان نباید در حین برگزاری جلسات با یکدیگر صحبت کنند. ابتدای جلسه امتحان، راهنمایی و توضیح کافی پیرامون آن آزمون بدهید و در حین جلسه از توضیح اضافی که موجب حواس پرتی آنان می‌شود اجتناب کنید. قبل از اتمام کلاس‌ها و شروع امتحانات به دانش‌آموزان اطمینان بدهید و آنها را از امتحان نترسانید. به دانش‌آموزان بگویید سوِالات از کتاب درسی آنهاست و آنها با مطالعه کتاب‌های درسی خود به راحتی می‌توانند به سؤالات پاسخ دهند.از ایجاد رقابت ناسالم در میان دانش‌آموزان اجتناب کنید .در طرح سؤال، اصول سنجش و اندازه‌گیری، به خصوص سطح دشواری سؤالات را رعایت کنید.»
گرسنه سر جلسه امتحان نروید
سهیل صدیقی مشاور تحصیلی متعاقبا به والدین برای تغییر در شرایط محیط خانه جهت بهتر درس خواندن فرزندان در فصول امتحانی توصیه می‌کند: «حتی المقدور برای صبح امتحان فرزندتان صبحانه مناسبی آماده کنید وبه هیچ وجه او را گرسنه به جلسه امتحان نفرستید. شب امتحان، آرامش لازم را برای دانش‌آموزان برقرار کنید. عسل، کشمش و خرما، جزو منابع غذایی هستند که می‌توانند کالری مناسبی را در روزهای امتحان به دانش‌آموزان منتقل کنند.محیط خانواده، باید دور از تنش‌های عاطفی و مشاجره باشد. در ایام امتحانات باید رفت وآمدها و میهمانی‌های خانوادگی تعطیل یا محدود شود.محیط فیزیکی آرام و بی‌سروصدایی برای مطالعه دانش‌آموزان فراهم کنید.»
این مشاور تحصیلی در ادامه می‌گوید: «به استراحت و خواب دانش‌آموزان توجه کافی داشته باشید. هنگام امتحانات، دانش‌آموزان نیاز به حمایت عاطفی و اطمینان بخش بیشتری دارند. دراین زمینه اقدام موثر داشته باشید.از توقعات بی‌جا و فشار بیش از حد برای مطالعه خودداری کنید. در صورتی که فرزندتان از موفقیت در یکی از امتحانات رضایت خاطر نداشت، او را مورد حمایت قرار دهید و از سرزنش او خودداری کنید. باید از حبس کردن دانش‌آموز در اتاق برای مطالعه خودداری کرده و به دانش‌آموز اجازه استراحت و تفریح لازم نیز بدهید. انتظارات بالا و بیش از حد توانایی فرزندتان، می‌تواند در ایجاد اضطراب و شدت آن موثر باشد. پس انتظارات خود را تعدیل کنید و از مقایسه فرزندان با یکدیگر و با دیگران به شدت بپرهیزید.»