نگاهی به اهمیت مشاغل خانگی و نقش آن در رونق چرخه اقتصاد مقاومتی - بخش دوم

ساماندهی مشاغل خانگی از اقدام تا عمل

کد خبر: ۹۴۰۲۶

تاریخ: ۱۱ دی ۱۳۹۵ - ۱۹:۳۷

- به نظر من اگر تنوع رشته‌های فنی و همچنین تعداد مراکز فنی و حرفه‌ای آموزش بزرگسالان بیشتر شود، بهتر می‌توانیم اشتغال‌زایی کنیم؛ البته با نظارت هرچه بیشتر.
- من می‌خواهم وام بگیرم، ولی سنگ جلو پایم می‌اندازند. 6 نفر هم زیر دستم کار می‌کنند.
- آیا بسته بندی حبوبات را در آپارتمان می‌شود انجام داد؟ برای گرفتن مجوز بهداشت به مشکل بر نمی‌خورم؟
-آیا می‌توانم به صورت قانونی مجوز کار خانگی در آپارتمان بگیرم؟ شرایطش چیست؟
آنچه در بالا خواندید نمونه‌ای از نظرات شهروندان درباره اهمیت مشاغل فنی و حرفه‌ای و نیز ضرورت پرداخت تسهیلات به دارندگان این قبیل مشاغل است.
امروزه مهارت‌های مربوط به مشاغل خانگی با استقبال بسیاری در زمینه بازار مواجه است؛ زیرا این امور نیاز به مهارت خاص داشته و هر کسی از خود برای یادگیری این امر انگیزه نشان نمی‌دهد. از منظر دیگر با توجه به رواج برخی کالاهای با کیفیت پایین در بازار، افراد بیشتر به صنایعی که کیفیت مطلوب داشته و دست‌ساخت است، توجه دارند.
صاحبان مشاغل خانگی می‌توانند وقت بیشتری را در خانه سپری کنند به علاوه دیگر برای ایجاد کسب و کار نیاز نیست که فرد اقدام به پرداخت هزینه جهت رهن و اجاره کند. رفت و آمد افراد کاهش می‌یابد که این امر در کلان شهر‌ها برای حل مشکلات ترافیکی بسیارحائز اهمیت است. علاوه بر نکات عنوان شده فرد می‌تواند در منزل خود و با استفاده از اینترنت با دنیای بیرون ازمنزل تعامل داشته باشد. با توجه به همه این موارد برخی ازمشاغل خانگی درحال حاضر وجود دارند که در صدر مشاغل پردرآمد خانگی هستند: صنایع دستی و صنعتگری، خدمات فروش به صورت تلفنی، حسابداری، معلم خصوصی، ترجمه، فروش اجناس دسته دوم، فعالیت‌های پرورش طیور و حشرات و کشاورزی،حوزه فناوری، آشپزی، پرورش گیاهان خانگی از جمله مشاغل پردرآمد خانگی محسوب می‌شوند.
اورانیم غنی شده انرژی در کارگاه‌های شهرستانی
خانم شکری غرفه‌دار بخش سوغاتی‌های خوشمزه یزد و ارومیه در هفتمین نمایشگاه انار اشراق درمورد محصولات غرفه‌اش به گزارشگر روزنامه کیهان توضیح می‌دهد: «حلوای دونَریکی از محصولاتمان است که در این نمایشگاه عرضه کرده‌ایم. ظاهرش که مثل یک قله بالا رفته شکل کباب ترکی دارد. قطعه قطعه می‌بریم و به مشتری می‌فروشیم.»
وی با لبخند می‌گوید: « در این حلوا انواع دانه‌های چهارمغز، سیاه دانه، تخم کتان، کنجد، پسته وگردو، نارگیل و خرما و عسل و...به کار رفته است. در واقع اورانیم غنی شده انرژی است که در کارگاه‌های شیرینی‌پزی شهرستانی تولید می‌شود. محصولات دیگری نظیر ارده، حلوای تبریز، شیره خرما و... نیز در غرفه‌مان عرضه می‌شود.»
از این غرفه‌دار سؤال می‌کنم: «محصولاتتان تولید خودتان است؟» وی پاسخ می‌دهد: «ما فروشنده‌ایم و این محصولات را از شهرستان‌ها بویژه یزد و آذربایجان می‌آوریم و توزیع می‌کنیم.»
طرح ساماندهی مشاغل خانگی
برای مبارزه با معضل بیكاری بخصوص دربین جوانان كه می‌خواهند درآینده تشكیل خانواده داده و سكان زندگی خود را به دست گیرند، یكی از بهترین راه‌های درآمد انتخاب مشاغل خانگی است. مشاغل خانگی شروع حركت استقلال خواهی است. این قبیل كارها نقش تولیدی داشته و برای عرضه به بازار و درمرحله بعدی وارد كار كردن مردم، نقش واسطه بین تولید كننده و خریدار را انجام می‌دهند.
آزاده سعیدی یک دانش آموخته رشته کارآفرینی برایمان توضیح می‌دهد: «كارآفرینی فقط به ایجاد یك روش برای اشتغال‌زایی درمحیطی كارخانه‌ای یا كارگاهی نیست، بلكه هر فعالیتی در هر مكانی بتواند اشتغال ایجاد كند،كارآفرینی محسوب می‌شود. درحقیقت توسعه مشاغل خانگی یك نوع استفاده بهینه از انرژی و توان افراد در محیطی آرام مانند خانه است؛ به طوری كه ما می‌توانیم از خانه‌ها به‌ عنوان مكان‌هایی برای تولید كالا و خدمات استفاده كنیم. دراین میان می‌توان از انواع صنایع دستی كه در محیط خانه‌ها تولید می‌شود نیز حمایت‌های لازم را به عمل آورد. ساماندهی مشاغل خانگی در تعاونی‌ها از اهمیت بالایی برخوردار است.»
این کارشناس اهل فن درباره زوایای مختلف طرح ساماندهی مشاغل خانگی می‌گوید: «اگر بخواهیم مشكلات مشاغل خانگی سنتی را برشماریم می‌توان عدم تفكیك مدیریت زنجیره ارزش را از صاحب بنگاه اقتصادی (تولیدكننده) وعرضه كننده‌ محصول یا خدمت به عنوان مهم‌ترین ضعف و مشكــل فراروی آنها بدانیم. این موضوع به صورت كاملاً هوشمندانه و برنامه‌ریزی شده در طرح حمایت و ساماندهــــی مشاغل خانگی مورد توجه و دقت قرار گرفتــــه است. در این طرح با تعریف پشتیبان‌ها و ایجاد تعاونی و یا شركت‌های سهامی و همچنین تشویق به خوشه‌سازی درفرآیندهای تولید، مدیریت زنجیره ارزش از تولیدكننده و فرد یا گروهی كه ایــــده‌پردازی می‌کنند، تفكیك شده است. در واقع پشتیبان‌ها با مدیریت زنجیره ارزش، دغدغه‌های تهیه مواد اولیه، بازار، تبلیغات و بازاررسانی را از تولیدكننده می‌گیرند و به صــــورت تخصصی به مدیریت آن می‌پردازند. در این طرح افرادی كه به عنـــــــــوان‌تولیدكننده یا كارپذیر تحت نظر پشتیبان‌‌ها كار می‌كنند، تحت پشتیبان نام دارند.»
وی در تکمیل صحبت‌هایش می‌گوید: «بدیهی است كه راه‌اندازی كسب و كارهای خانگی مستقـــل در واقع همان شیوه سنتی بوده كه در گذشته با داشتن نواقص و مشكلات خاص خود نتوانسته درمقیاس وسیع و ظرفیت بالامشكلات فضای كسب و كار را در محیط‌های رقابتی حل کند؛ بنابراین تمركز و حركت به سمت این نوع كسب و كار دارای ریسك‌هایی از جمله قیمت تمام شده، بازار،‌ تبلیغات،‌ تولیـــــد انبوه و انعطاف‌‌پذیری است. در واقع نقطه‌ اتصال كسب و كارهای صنعتی و مدرن امروزی با كسب و كارهای سنتی خانــگی در جهت رفع مشكلات و موانع پیش روی صاحبان فكر و بنگاه‌های اقتصادی می‌تواند تمركز بر تشویق و اطلاع‌رسانی جهت استفاده از طرح‌های «پشتیبان و تحت پشتیبان» در قانون حمایت و ساماندهی مشاغل خانگی باشد؛ زیرا با این نوع جهت‌گیری می‌توان با ارائه طرح دوركاری صنعتی بسیاری از كارخانجات فعلی را به درون خانه‌ها برد تا ضمن كاهش بسیاری ازهزینه‌های حمل و نقل، ترافیك و آلودگی‌ها با روان سازی تولید و مهندسی ارزش وبا به حركت درآوردن چرخ‌های اقتصادی به اقتصاد خانواده‌ها و جامعه كمك قابل توجهی کرد.این امر می‌تواند از طریق حفظ فرصت‌های شغلی موجود و استفاده از ظرفیت‌های جدید برای ایجاد مشاغل نو و دانش بنیان به طور قابل ملاحظه‌ای به كاهش نرخ بیكاری بینجامد.»
جوانان اشتغال‌زا نیازمند حمایت
رضا رضا نژاد 25 ساله در نزدیکی چهارراه وحدت اسلامی تهران مغازه خشکبار فروشی دارد.
وی که استقبال مردم را از نمایشگاه‌های فصلی و مناسبتی خوب توصیف می‌کند، می‌گوید: «هنوز به حساب و کتاب نرسیده‌ایم، اما استقبال خوب بوده است.»
از رضانژاد سؤال می‌کنم: «برای کرایه غرفه در نمایشگاه چقدر پرداخت کرده‌اید؟» وی پاسخ می‌دهد: «برای ده روز هزینه‌ای مابین دو میلیون و پانصد تا دو میلیون هفتصد هزار تومان پرداخت کرده‌ایم. این مبلغ کمی نیست. شاید ما که خودمان مغازه ثابت در سطح شهر داریم، بتوانیم بپردازیم؛ اما برای جوانی که با هزار و یک امید به نمایشگاه آمده تا آینده‌اش را از صفر شروع کند، هزینه سنگینی است.»وی در تکمیل صحبت‌هایش می‌گوید: «می‌توان با کمک خیرین و مسئولین، غرفه‌های دائمی و رایگان و یا با نرخ کرایه بسیار پایین در نقاطی از شهر طراحی کرده و به صورت گردشی در اختیار جوانان جویای کار قرار داد تا با اندک هزینه‌ای فعالیت شغلی خود را آغاز کنند.»
جواد رضانژاد پسر این فروشنده خشکبار نیز از مزایای کار کردن کنار دست پدرش را آموختن فوت کوزه‌گری دانسته و می‌گوید: «در کنار پدرم ریزه‌کاری‌ها را رایگان یاد می‌گیرم.»این انتقال رایگان تجربیات به شیوه استاد- شاگردی از بزرگ‌ترین مزایای مشاغل خانگی و سنتی محسوب می‌شوند.
هنر فراموش شده ترشی‌سازی
زینب ناصرزاده یکی دیگر از غرفه داران که به عرضه ترشی های خانگی مشغول است، برایمان می‌گوید: «هر کاری سختی‌های خودش را دارد. من در یک خانه کوچک 50 متری بعد از فوت همسرم با پسرم زندگی می‌کنم. حیاط و جای زیاد نداریم که بتوانم در حجمی وسیع‌تر از پنجاه تا شصت شیشه در ماه کار کنم؛ با این حال ناامید نیستم. هر روز سعی می‌کنم از میوه‌های خاص‌تری ترشی تهیه کنم. مشتری الان در پی تنوع است. وقتی یک محصول جدید ارائه می‌دهی، مشتری کنجکاو می‌شود که مثلا ترشی آواکادو چه می‌تواند باشد و چه طعمی دارد؟ همین باعث می‌شود که یک شیشه خریده و به خانه ببرد.»
از این بانوی کارآفرین سؤال می‌کنم: «آیا تا به حال از تسهیلات وام استفاده کرده‌ای؟» وی پاسخ می‌دهد: «نه شرایطش را می‌دانم و نه چک و ضامن دارم. بیشتر سعی دارم آهسته و پیوسته روی پای خودم به پیش بروم.»
از وی سؤال می‌کنم استقبال مردم را چطور دیدی؟ وی پاسخ می‌دهد: «چند سال پیش انگار مردم بیشتر ترشی خور بودند، حالا به خاطر بیماری‌هایی که رواج پیدا کرده، ضعف اعصاب و نوسان فشار کمتر می‌آیند؛ با این حال هیچ چیز جای یک پیاله ترشی پیاز، سیر و یا گل کلم را با دمپختک گوجه نمی‌گیرد. افسوس که دیگر در نسل جدید ترشی‌سازی یک هنر فراموش شده است.»
پاسخ به پرسش‌های مردمی درباره مشاغل خانگی
فعالیت در حوزه مشاغل خانگی به 3 صورت امكان‌پذیر است:
الف- انجام فعالیت به صورت كارمزدی برای كارفرمای خارج از محیط مسكونی (متقاضی تحت پوشش)
ب- انجام فعالیت مستقل اعم از تامین مواد اولیه تا عرضه محصول به خارج از محیط مسكونی (متقاضی مستقل).
ج- انجام فعالیت به صورت تعاونی و یا مشاركت با بنگاه‌های بالا دستی تامین كننده مواد اولیه و عرضه محصول آنان در بازار، ترجیحا به صورت كسب و كار خوشه‌ای (پشتیبان).
متقاضیان مشاغل خانگی می‌توانند فرم ثبت‌نام (متناسب با شرایط خود به تفكیك مستقل - تحت پوشش - پشتیبان) را از سایت وزارت كار و امور اجتماعی قسمت مشاغل خانگی، دریافت و چاپ کرده و فرم‌ها را پس از تكمیل به ادارات كل تعاون یا دستگاه اجرایی ذی‌ربط ارائه کنند. متقاضیان مشاغل خانگی باید از مهارت و تخصص کافی‌برای انجام شغل خانگی مورد نظر برخوردار باشند. كلیه متقاضیان مستقل و پشتیبان برای انجام فعالیت در حوزه مشاغل خانگی نیاز به دریافت مجوز دارند. متقاضیان مشاغل خانگی در صورت واجد شرایط بودن از انواع گوناگون حمایت‌ها نظیر حق بیمه خویش‌فرما، تسهیلات و بازارهای محلی برای عرضه محصولات خانگی و غیره برخوردار خواهند شد. مطابق قانون ساماندهی و حمایت از مشاغل خانگی، عرضه محصول تنها در بازار خارج از محیط مسكونی صورت گرفته و عرضه و فروش محصول (كالا و خدمات) در منزل مسكونی ممنوع است. به همین منظور بازارهای محلی موقت به تناسب، برای عرضه محصولات خانگی اختصاص داده می‌شوند. نظارت در حوزه مشاغل خانگی به 3 مرحله قبل از پرداخت، حین پرداخت و پس از پرداخت تسهیلات تقسیم‌بندی می‌شود. انجام فعالیت همزمان در چند شغل خانگی در صورت تایید دستگاه اجرایی ذی‌ربط و چنانچه مجموع ساعات كار خانگی توسط هر یك از شاغلین خانگی از 44 ساعت كار در هفته بیشتر نشود، بلامانع است. اما مهم‌ترین پرسش مردمی این است که شرایط انجام کسب و کار خانگی چیست؟ برای انجام كسب و كار خانگی لازم است كار صرفا توسط عضو یا اعضاء خانواده در واحد مسكونی انجام شود و حجم تولید با شرایط و فضای واحد مسكونی تناسب داشته باشد. همچنین آلودگی‌های زیست محیطی، صوتی و بصری ایجاد نكند، حقوق همسایگان به صورت كامل رعایت شود، عرضه و فروش محصول (كالا و خدمات) در خارج از واحد مسكونی صورت گیرد. در نهایت، تردد غیرمتناسب با فضای محل سكونت به ویژه در مجتمع‌های مسكونی انجام نشود. شغل مجاز و با محیط مسكونی تناسب داشته باشد.
اما اینکه طرح ساماندهی و اعطای تسهیلات به مشاغل خانگی تا چه حد موفق بوده است؟ پرسش اساسی دیگری است که باید با استناد به بررسی‌های هر چند مدت یک‌بار و آمار دقیق ارزیابی گردد.