نگاهی به مشکلات، حواشی و هزینه‌های سنگین درمان ناباروری (بخش پایانی)

حمایت خدمات بیمه‌ای همچنان محدود!

کد خبر: ۸۶۶۴۲

تاریخ: ۰۷ مهر ۱۳۹۵ - ۱۹:۳۳

گروه گزارش
هرچند امروزه علم پزشکی در زمینه مشکلات ناباروری پیشرفت‌های چشمگیری داشته است وتا آنجا پیش رفته است که بسیاری از پزشکان و دانشمندان معتقدند که تقریبا درمان ناباروری در کشور به طور کامل موفقیت‌آمیز بوده و احتمال شکست آن به صفر رسیده است، اما شاید کمتردرباره مشکلات پیش روی این پروسه درمانی طولانی صحبتی به میان آمده باشد. پروسه‌های درمانی که از یک طرف سرگردانی بیماران و از این مطب به آن مطب رفتن‌های مکرر را به دنبال دارد و از طرف دیگر با هزینه‌های سرسام آوری برای درمان نازایی روبرو هستند.
آمارهای وزارت بهداشت و درمان می‌گوید چیزی در حدود دو میلیون زوج ناباروردر کشور وجود دارد.
البته هنوز کاملا روشن نیست که این تعداد تمام زوج‌های نابارور هستند یا فقط آن عده‌ای که شانس رسیدن به مراکز درمانی پیشرفته و درمان این مشکلات را داشته‌اند؟
ناباروري و نازايي از جمله مشکلاتي است که اين روزها گريبان برخي از زوج‌هاي جوان را گرفته است. ناباروري‌هايي که ناشي از ابتلا به بيماري، زندگي در شرايط پراسترس و تنش، مصرف غذاها و داروهاي شيميايي و ناسالم و فعاليت در محيط‌هاي صنعتي و آلوده است.
سهم زوج‌های ایرانی نابارور در مقیاس جهانی هم در این بین آنچنان کم نیست و نباید نادیده گرفته شود و باید مسئولان وزارت بهداشت و درمان شرایط آسانی را برای طی مراحل درمانی این بیماران طراحی کنند. اما با وجود پیشرفت‌های زیادی که در درمان ناباروری ایجاد شده است هنوز هم زوج‌های زیادی هستند که به دلایل مختلفی مثل عدم توان مالي براي تامين هزينه‌هاي درمان يا نپذيرفتن شيوه‌ها و شرايط درمان ناباروري و نازايي مانند روش‌های اهدایی امکان ناباروري را براي هميشه از دست مي‌دهند.
در گزارش قبلی نگاهی انداختیم به پروسه طولانی و پر هزینه درمان ناباروری و پای صحبت و گلایه‌های برخی زوج‌های گرفتار در این مسیر نشستیم.
در این شماره هم سراغ برخی پزشکان و مسئولان وزارت بهداشت و درمان رفته‌ایم تا ببینیم آخرین خبرهای حمایتی از زوج‌های جوان به کجا رسیده است.
زوج‌های جوان پیگیر نیستند
در قسمت قبلی گزارش به این موضوع اشاره شد که خیلی از زوج‌های جوان که در شهرهای دورافتاده و نسبتا محروم‌تر زندگی می‌کنند، شانس چندانی برای درمان ناباروری ندارند. راه‌های طولانی، اقامت چند هفته‌ای در شهرهای بزرگ و هزینه‌های قابل توجه که اغلب هم شامل بیمه درمانی نمی‌شوند از جمله مشکلات اصلی این افراد است. معمولا آنها با صرف زمان و هزینه‌های بالا برای سفر به تهران و پرداخت ویزیت و سایر مراحل درمانی به مراکز تخصصی درمان ناباروری مراجعه می‌کنند اما متاسفانه در ادامه مسیر به دلیل عدم توانایی مالی قادر به ادامه روال درمان نیستند.
فرزانه نصرتی که یکی از پزشکان مامای دستیار در دومین مرکز بزرگ درمان ناباروری در تهران است درباره مشکلات زوج‌های جوان به گزارشکر روزنامه کیهان می‌گوید: «در واقع درمان ناباروری بسیار طولانی و هزینه بردار است. به همین دلیل اغلب زوج‌هایی که مراجعه می‌کنند، بعد از آگاهی از مشکلشان و راه حل‌هایی که پیش پای آنها می‌گذاریم فقط چند جلسه مداومت می‌کنند و به درمان شان ادامه می‌دهند. مثلا برای تشخیص قطعی حتما باید پروسه آزمایش‌ها و نمونه گیری‌های متعدد را طی کنند و در واقع بدون رسیدن به جواب‌های لازم این نمونه گیری‌ها پزشک معالج نمی‌تواند تشخیص قطعی را بدهد. حتی در خیلی از موارد قبل از انجام تزریق‌ها و عمل‌های متعدد مثل آی وی آف و آی یو آی نیاز به بالا بردن آمادگی جسمانی بدن مادر است. یعنی چند جلسه متعدد باید از خون همسر به بدن مادر تزریق شود .»
او در ادامه تاکید می‌کند: «حتی رسیدن به جواب قطعی و پیش بردن کار با اطمینان بالا نیاز به مداومت و زمان لازم دارد. گاهی گرفتن یک جواب ساده از چند تزریق دست‌کم به چند ماه زمان نیاز دارد. پس در مرحله اول می‌توان به این نتیجه رسید که درمان مشکلات ناباروری نیاز به صبر و شکیبایی و از همه مهم‌تر مداومت در درمان دارد. اما متاسفانه به دلیل اینکه خیلی از بیماران و مراجعین مراکز درمانی کسانی هستند که به صورت دائم درتهران زندگی نمی‌کنند ، بعد از چند مرحله رفت و آمد درمان به کلی قید درمان را می‌زنند و ناامید می‌شوند. جدای از بحث درمان، سایر مراحل هم هزینه زیادی دارد که واقعا جای خالی بیمه‌ها برای ورود به آنها احساس می‌شود. خب زمانی که زوجی برای درمان مراجعه می‌کنند اما حاضر نیستند تا پایان مراحل را پیش ببرند چطور می‌توان به درمان موفقیت‌آمیز آنها امیدوار بود؟ تازه این در شرایطی است که نباید فراموش کنیم معمولا درمان‌های ناباروری مرحله‌ای هستند، یعنی اغلب از آسان به سخت پیش می‌روند. مثلا شاید در نخستین جلسات تشخیص پزشک معالج فقط دارو و تزریق‌های تقویتی باشد اما با اثر نکردن، تصمیم به عمل‌های ناباروری سنگین‌تر بگیرد، بنابراین می‌بینیم که مداومت در درمان بسیار موثرتر از تغییر روش درمان است. متاسفانه ما زیاد می‌بینیم زوج‌های جوانی را که به جای صبر و تحمل سختی‌های مسیر درمان مدام به فکر تغییر پزشک معالج و امتحان کلینیک‌های جدیدتر هستند.در صورتی که این تغییرات لحظه‌ای در نهایت اگر صبر و مداومت و البته حمایت‌های بیمه‌ای در کار نباشد چیزی را تغییر نمی‌دهد.»
حواسمان به کلاهبردارها باشد
بازار پر مشتری نازایی این روزها به صورت غیر مستقیم بازار کلاهبرداری را هم داغ کرده است. البته نه به این معنا که تمام کسانی که به نوعی و بنا به شرایط خاصی که در این بازار حضور دارند ، کلاهبردار و یا متخلف باشند. نه به هیچ وجه. بلکه منظور این است که درچنین آشفته بازاری خیلی بیشتر باید مراقب کلاهبردارها و افراد سودجو بود. برخی از زوج‌های جوان به دلیل مشکلاتی که دارند قادر به تولید جنین نیستند و در نتیجه باید از بانک‌های اهدایی موجود در کشور استفاده کنند. برخی دیگر نیز به دلیل عدم توانایی در بارداری به ناچار باید از زن توانمند دیگری کمک بخواهند و یا اصطلاحا رحم فرد دیگری را اجاره کنند اما از آنجایی که هنوز هم بسیاری از این اقدامات به صورت غیر رسمی صورت می‌گیرد نمی‌توان ادعای نظارت دقیق و کامل بر آنها را پذیرفت.
خانم 27 ساله‌ای که بنا به نیاز مالی و البته داشتن شرایط لازم کاندید اهدای تخمک به بانک اهدایی شده بود و نخواست نامش عنوان شود به گزارشگر روزنامه کیهان می‌گوید: «اولین بار در آگهی یک شبکه اجتماعی با این موضوع آشنا شدم. متوجه شدم اگر سنم زیر 30 سال باشد و بچه دار هم باشم می‌توانم در لیست افراد اهدا‌کننده قرار بگیرم. البته هستند مراکزی که به صورت قانونی این کار را انجام می‌دهند ولی چون به عنوان واسطه محسوب می‌شوند بیشتر هزینه‌ای که زوج نابارور پرداخت می‌کنند به جیب آنها می‌رود در حالی که اگر مستقیم با خود زن و شوهر نیازمند اهدا مذاکره کنیم ، تمام پول را به خود اهدا‌کننده می‌دهند. البته مشکلات زیادی هم وجود دارد، مثلا خیلی وقت‌ها وقتی بعد از اهدا، زن باردار نمی‌شود ، می‌آیند و ادعای برگرداندن پول را می‌کنند در حالی که در نتیجه آزمایش‌ها سلامت اهدا‌کننده تایید شده بود.»
او در ادامه می‌افزاید: «البته بر عکس این قضیه هم صادق است. مثلا من زیاد دیدم کسانی را که داوطلب اهدا یا حتی اجاره رحم هستند اما بعد از مدتی که خیال زوج نابارور راحت شد و مطمئن شدند که مشکلی نیست ، زیر حرف شان می‌زنند و سوء استفاده می‌کنند. مثلا در یکی از این مراکز زوجی از خانمی به علت کلاهبرداری شکایت کرده بودند. خانمی که در ماه چهارم اجاره رحم قیمت را 5 میلیون بالاتر برده بود و ادعا کرده بود که اگر این پول بیشتر را واریز نکنند ، سلامت جنین را تضمین نمی‌کند و ممکن است هر بلایی سرش بیاورد. خب پس در این شرایط که نه بیمه‌ها و نه قانون به صورت محکم پشت زوج‌های نابارور نیست واقعا به جز همین اعتمادهای ظاهری چاره دیگری باقی نیست.»
مراکز دولتی جوابگو نیست
در گزارش قبلی هم به خبر خوش اخیر وزارت بهداشت اشاره شد.
خبری که در آن دکتر آقاجانی در پاسخ به گزارشگر روزنامه کیهان گفته بود که از این پس بیمه‌ها 85 درصد از هزینه درمان زوج‌های نابارور را تقبل می‌کنند. آمارها می‌گوید تعداد زوج‌های نابارور در کل کشور چیزی حدود دومیلیون نفر است. آماری که قطعا فقط برای زوج‌هایی است که شاید در پروسه درمان قرار گرفته‌اند و نه آنهایی که در روستاهای دور و نزدیک زندگی می‌کنند و مجالی برای رسیدن به پیوند آی‌وی‌اف و اهدا جنین ندارند! اما نکته حائز اهمیت در این بین این است که این پوشش به ظاهر وسیع بیمه‌ای در بحث ناباروری فقط و فقط برای مراکز دولتی است. در حالی که بیشتر خدمات درمانی در حوزه ناباروری اکثرا در مراکز خصوصی ارائه می‌شود. فقط یک حساب سرانگشتی کافی است برای فهمیدن اینکه این تعداد زوج نابارور نیازمند درمان قطعا مجال چندانی برای رسیدن به این مراکز دولتی محدود نخواهند داشت.
دکتر محمد حاجی آقاجانی معاون درمان وزارت بهداشت درباره پاسخگویی این مراکز دولتی با توجه به آمار بالای متقاضیان می‌گوید: «در حال حاضر در استان‌های مختلف یعنی در کل کشور 24 مرکز دولتی، به زوج‌های نابارور انواع خدمات تخصصی را ارائه می‌دهند.»
معاون درمان وزیر بهداشت تصریح می‌کند: «ما در حال حاضر در زمینه درمان ناباروری دو برنامه مهم در دست اجرا داریم. اول اینکه این 24 مرکز دولتی موجود را توسعه و تکمیل بیشتری دهیم چون در حال حاضر بخشی از این مراکز در حال فرسایش هستند و نیاز به تجهیز و نوسازی دوباره دارند و اعتقاد ما بر این است که اگر این مراکز مدرن شوند بهتر و بیشتر می‌توانند به نیاز مراجعین پاسخ دهند. دومین برنامه ما هم این است که 17 مرکز جدید به مراکز دولتی اضافه شود. چون در حال حاضر 6 استان فاقد مراکز درمان ناباروری هستند و تعداد زیادی از استان‌ها هم از مراکز دولتی درمان ناباروری محروم هستند که با اضافه شدن این 17 مرکز جدید این استان‌ها هم از محرومیت خارج می‌شوند.»
اما نکته مهم اینجاست که دکتر آقاجانی در ادامه می‌افزاید: «اگر زوج‌های جوان به مراکز دولتی مراجعه کنند 85 درصد از هزینه‌های آنها رایگان می‌شود. اما در حال مذاکره با مراکز درمانی خصوصی هم هستیم و اگر آنها بپذیرند که تحت پوشش بیمه دانشگاه علوم پزشکی قرار بگیرند، زوج‌های جوان می‌توانند از مراکز خصوصی هم با همان 85 درصد پوشش بیمه‌ای استفاده کنند. اما مابه تفاوت هتلینگ و خدمات مراکز خصوصی و دولتی را باید از جیب بپردازند. ما در حال حاضر 38 مرکز خصوصی درمان ناباروری در کشور داریم که اگر تمایل داشته باشند می‌توانند با دانشگاه علوم پزشکی قرارداد جدیدی را مبنی بر پوشش 85 درصدی هزینه‌های درمان ناباروری، منعقد کنند.»
در مجموع می‌توان به این نتیجه رسید که هرچند علم پزشکی پیشرفت‌های زیادی داشته است و همچنان هم ادامه دارد. و از سوی دیگر هم ارائه انواع تسهیلات و خدمات مناسب که روال درمان این زوج‌ها را راحت‌تر می‌کند همچنان ادامه دارد. اما با این وجود به نظر می‌رسد در زمینه خدمات هتلینگ و بیمارستانی و نگهداری بیماران در مسیر درمان به علاوه همراهان و بستگان آنها خصوصا کسانی که از شهرستان‌های دور به مراکز بزرگتر مراجعه می‌کنند، هنوز اقدامات قابل توجهی صورت نگرفته است. نازایی قطعا درمان پذیر است اما آنچه زوج‌های جوان را در این مسیر یاری می‌کند، قبل از علم، بدون‌شک همراهی و چاره‌اندیشی متولیان است.