انتخاب رشته دانش‌آموزان براساس نیازجامعه یا چشم و هم چشمی ؟

کد خبر: ۷۸۱۰۸

تاریخ: ۳۱ خرداد ۱۳۹۵ - ۱۹:۴۸

دانش آموزان سال اول دبیرستان و خانواده‌های آنها هر ساله با نزدیک شدن به پایان سال تحصیلی و فرا رسیدن زمان تصمیم‌گیری در مورد انتخاب رشته سال دوم، تردیدها، نگرانی‌ها و سردرگمی‌هایی را تجربه می‌کنند، زیرا انتخاب درست رشته تحصیلی یکی از دلایل موفقیت تحصیلی و شغلی دانش‌آموزان در آینده است. تنوع و تعدد شاخه‌ها و رشته‌های تحصیلی درحوزه‌های نظری، فنی حرفه‌ای و کار دانش، عدم شناخت صحیح وکافی آینده شغلی هر یک از این رشته‌ها و اطلاع رسانی ناقص و محدود بر تردیدها و شرایط نابسامان موجود افزوده است به نحوی که بسیاری از خانواده‌ها تصمیم می‌گیرند پس از پایان امتحانات با مراجعه به مشاوران و با کمک آنان فرزند خود را راهنمایی و هدایت نمایند .در این نوشته به این سوالها می‌پردازیم که انتخاب رشته دانش‌آموزان در شاخه‌های نظری و شاخه‌های کارو دانش تا چه اندازه با نیازهای جامعه تناسب دارد و دانش‌آموزان تا چه اندازه به این موضوع توجه دارند و نقش چشم و هم چشمی‌ها در انتخاب رشته دانش‌آموزان تا چه اندازه است؟
انتخاب رشته
برای یک انتخاب رشته درست باید ویژگی‌های دانش آموز از جمله میزان بهره هوشی، نمرات تحصیلی، تعیین نقاط قوت و ضعف در دروس مختلف، بررسی علایق و استعدادهای او در زمینه رشته‌ها و مشاغل مورد بررسی قرار گیرد. والدین در این زمینه می‌توانند با دادن اطلاعات فراوان و ایجاد روحیه عالی و اعتماد به نفس قوی در فرزند خود این توانایی را در او به وجود بیاورند تا بتواند بهترین رشته مورد علاقه خود را انتخاب کند.
انتخاب رشته تحصیلی در دوره دبیرستان، مقدمه انتخاب رشته دانشگاهی و در نتیجه انتخاب شغل است. به همین دلیل باید رشته‌ای را برگزید که با تمام ویژگی‌های شخصیتی؛ روحی و همچنین امکانات و فرصت‌های فرد مطابقت داشته و آینده او را از نظر درآمد و بازارکار، رضایت شغلی، محیط کاری مناسب و... تأمین کند.
عوامل موثر در انتخاب رشته
-  علاقه دانش آموز به دروس تخصصی آن رشته و تمایل به مطالعه آنها.
- دارا بودن استعداد و توانایی تحصیل در رشته تحصیلی: هرکس برای موفقیت در هر رشته‌ای باید استعداد و توانایی ذهنی، روحی، شخصیتی و جسمی آن رشته را داشته باشد. دانش آموزی که می‌تواند یک موسیقی دان خوب یا یک کشاورز موفق شود، دلیلی ندارد که یک پزشک یا مهندس ناموفق باشد.
-  دارا بودن امکانات و شرایط اجتماعی: دانش آموز باید تاحدی امکانات تحصیلی و مالی را در نظر بگیرد.
نگاهی به شیوه نامه هدایت تحصیلی
حاکم بر نظام آموزش متوسطه
بر اساس ماده 96 هدایت نامه تحصیلی در دوره متوسطه، هدایت دانش‌آموزان باید به مناسب‌ترین شاخه یا رشته تحصیلی، براساس استعداد و علاقه وی و به تناسب امکانات و نیازهای کشور صورت پذیرد. طبق تعریف فوق چند مسئله باید در هدایت تحصیلی دانش‌آموزان مورد توجه واقع شود که عبارت است از :
1- شناخت استعدادهای دانش‌آموزان
2 - شناخت علائق دانش‌آموزان
3- شناخت امکانات موجود در منطقه و کشور
4- اعلام نیازهای شغلی کشور و شناخت آنها
5 - هدایت دانش‌آموزان به رشته‌های تحصیلی مطلوب براساس 4بند فوق
نقش چشم و هم چشمی در انتخاب رشته تحصیلی دانش آموزان
دکتر ابوالقاسم عیسی مراد، روانشناس و عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی درباره انتخاب رشته دانش‌آموزان معتقد است: بسیاری از خانواده‌ها و دانش‌آموزان بدون توجه به نیازها و توانمندی‌های خود و اینکه از زندگی خود چه انتظاری دارند، از روی چشم و هم چشمی دست به انتخاب رشته می‌زنند که متاسفانه تعداد این گونه انتخابها هم کم نیست. بسیاری از خانواده‌ها در انتخاب رشته تحصیلی فرزندان خود مدگرایانه عمل می‌کنند. بسیاری از خانواده‌ها هم فقط به خاطر اینکه فلان رشته پرستیژ اجتماعی بالاتری دارد فرزندان خود را مجبور می‌کنند تا درآن رشته تحصیل کند بدون اینکه توانمندی‌های فرزند خود را در نظر بگیرند و فرزندان خود را در آینده با چالش‌های اساسی مواجه می‌سازند. وقتی دانش آموزی نتواند رشته مورد علاقه خود را بدرستی انتخاب کند قطعا در زمان ازدواج نیز انتخاب درستی نخواهد داشت و دراین صورت در زندگی اجتماعی خود نیزدچار مشکلات فراوانی خواهد شد و این سیکل معیوب ادامه خواهد یافت.
انتخاب رشته از نگاه کارشناسان
مسعود شکوهی، مدیرکل مشاوره و امور تربیتی وزارت آموزش و پرورش: هم اکنون دانش‌آموزان برای انتخاب رشته تحصیلی تحت تاثیر والدین و فضای عمومی جامعه هستند که برای به حداقل رساندن آن تمامی مساعی خود را بکارگرفته ایم و درحال تهیه ۹ جلد کتاب برای دانش‌آموزان پایه اول تا نهم هستیم تا اطلاعات لازم را برای انتخاب رشته در اختیار آنها گذاشته و شرایطی را فراهم کنیم که دانش‌آموزان در طول سال‌های تحصیل با شایستگی‌های خود آشنا شوند.
در تلاش هستیم در بحث هدایت تحصیلی به وضعیت مطلوب که طی آن ۴۸ درصد دانش‌آموزان باید به شاخه فنی و حرفه‌ای و ۵۲ درصد به شاخه نظری وارد شوند، دست یابیم.
زرافشان، معاون آموزش متوسطه وزیر آموزش و پرورش: هدف اصلی ایجاد نظام هدایت تحصیلی کشف استعدادهای دانش‌آموزان و هدایت آنها به سمت نیازهای کشورو جامعه است. انتخاب رشته یک حق برای دانش آموز است که باید براساس علاقه و استعداد او انجام شود و آموزش و پرورش حق ندارد کسی را برخلاف علاقه و استعدادش به سمت تحصیل در رشته تحصیلی دیگر سوق دهد. رقم کلی دانش آموزان( برای انتخاب رشته) امسال به حدود سه میلیون نفر می‌رسد که بیش از یک میلیون و ۱۰۰ هزار نفر آنها در فنی و حرفه‌ای و کارودانش تحصیل خواهند کرد که بر این اساس توجه به استانداردسازی فضا و تجهیزات در این دوره بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود و ما براساس مصوبه شورای عالی آموزش و پرورش، مکلف به توسعه متوازن رشته‌های تحصیلی هستیم و انتظار داریم طی اجرای یک یا دو برنامه اجرایی سهم حضور دانش‌آموزان کشور در رشته‌های فنی و حرفه‌ای و کارودانش به حدود ۴۸ درصد برسد ضمن اینکه تحصیل ۵۲ درصد دانش‌آموزان در رشته‌های نظری هم باید بین رشته‌های این بخش به صورت متوازن انجام شود.درحال حاضر در برخی کشورهای پیشرفته دنیا شاهد حضور بیش از ۷۵ درصد دانش‌آموزان در رشته‌های فنی و حرفه‌ای و کارودانش هستیم و امروز جهان به این نتیجه رسیده که برای گذر از چالش ایجاد اشتغال توجه به رشته‌های فنی و کارودانش ضروری است و ما نیز باید به همین سمت حرکت کنیم.
واحد پژوهش‌های خبری صدا و سیما - مرتضی رکن آبادی