تبلور اخلاق شهروندی در سایه خودسازی ماه مبارک رمضان(بخش پایانی)

هم نشینی با همدلی‌های رمضانی (گزارش روز)

کد خبر: ۷۷۲۴۱

تاریخ: ۲۲ خرداد ۱۳۹۵ - ۱۹:۰۸

«رمضان» در لغت از «رمضاء» به معناى شدت حرارت گرفته شده و به معناى سوزانيدن مى‌باشد. چون در اين ماه گناهان انسان بخشيده مى شود، به اين ماه مبارك رمضان گفته‌اند.
پيامبر اكرم(ص) مى فرمايد: «ماه‌رمضان به اين نام خوانده شده است، زيرا گناهان را مى‌سوزاند.»
رمضان نام يكى از ماه هاى قمرى و تنها ماه قمرى است كه نامش در قرآن آمده است.
در اين ماه كتاب هاى آسمانى قرآن كريم، انجيل، تورات، صحف و زبور نازل شده است.
اين ماه در روايات اسلامى ماه خدا و ميهمانى امت پيامبر اعظم(ص) خوانده شده و خداوند متعال از بندگان خود در اين ماه در نهايت كرامت و مهربانى پذيرايى مى كند.
پيامبر اكرم(ص) مى فرمايد: «ماه رجب ماه خدا و ماه شعبان ماه من و ماه رمضان، ماه امت من است، هر كس همه اين ماه را روزه بگيرد بر خدا واجب است كه همه گناهانش را ببخشد، بقيه عمرش را تضمين كند و او را از تشنگى و عطش دردناك روز قيامت امان دهد.»
اين ماه، در ميان مسلمانان از احترام، اهميت و جايگاه ويژه اى برخوردار و ماه سلوك روحى آنان است و مؤمنان با مقدمه سازى و فراهم كردن زمينه هاى معنوى در ماه هاى رجب و شعبان هر سال خود را براى ورود به اين ماه شريف و پربركت آماده مى كنند، و با حلول اين ماه با شور و اشتياق و دادن اطعام و افطارى به نيازمندان، شب زنده دارى و عبادت، تلاوت قرآن، دعا، استغفار، دادن صدقه، روزه دارى و... روح و جان خود را از سرچشمه فيض الهى سيراب مى‌كنند.
رمضان فصل با هم بودن و همدلی هاست. در طول سال اگر کمتر فرصت شده که کل اعضای خانواده پای سفره‌ای گرد هم بنشینند، سحرها و افطارها فرصت طلایی دور هم نشستن و یک دل سیر همدیگر را دیدن و از احوال هم جویا شدن فراهم شده است.
انس با مساجد یکی دیگر از برکات این ایام است. در این روزها می‌توان برنامه‌هایی را برای اعضای مختلف خانواده در مسجد تدارک دید و پایه گذاری کرد که تداوم آن در مابقی ایام سال به حضور بیشتر خانواده‌ها در خانه امن الهی بینجامد؛ بخصوص جوانان که ایام فراغت تابستانی را نیز آغاز کرده اند.به هر جهت این ایام فرصتی برای ملاقات با خدا و ملاقات با کسانی است که در زندگی‌مان مهم هستند، اما هیچ‌گاه وقت نگذاشته ویک دل سیر پای صحبت‌ها و تجربیاتشان ننشسته‌ایم. این قبیل کارهای مهم را هر بار به فردای نیامده موکول کرده ایم. چقدر خوب است که به جای سفره‌های پر تجمل و رنگین، قرائت قرآن و درک آیات الهی محور هم‌نشینی‌های رمضانی قرار گیرد.
در اهمیت ماه مبارک رمضان همین بس که رسول خدا (ص) فرمودند: «درهاى آسمان در اولین شب ماه رمضان گشوده می‌‏شود و تا آخرین شب آن بسته نخواهد شد.» (بحار الانوار، ج 93، ص 344 ) در ایام ماه مبارک رمضان والدین باید مدیریت زمان را در دست بگیرند و با یک برنامه‌ریزی سنجیده زمان عبادت، تفریح و استراحت را برای خود و فرزندانشان تعیین کنند.برای مثال مادر می‌تواند همه اعضای خانواده را ترغیب کند که حتما قبل از ساعات افطار درمنزل باشند. از همه اعضای خانواده برای انجام کارهای افطار کمک بگیرد و به هرکس مسئولیتی بدهد. بعد از افطار نیز از همه اعضای خانواده برای جمع کردن سفره کمک بخواهد.
برنامه‌های خلاقانه خانوادگی
در ماه مبارک رمضان
هیچ گاه سعی نکنید به تنهایی همه کارهای مربوط به افطار و سحر را انجام دهید. با تقسیم کاری علاوه بر اینکه روحیه همکاری و همدلی را در این ماه تقویت کرده‌اید، شما نیز می‌توانید زمان بیشتری برای عبادات و اعمال مورد نظرتان قرار دهید.
رودابه نکویی زاده یک خانه‌دار برایمان می‌گوید: «وقت خود را از کارهای غیرضرورری خالی کنید و در طول این ماه بیشتر در کنار خانواده باشید. برای اینکه فرزندان از بودن در این ماه لذت بیشتری ببرند و هر سال آرزو کنند که این ماه زودتر از راه برسد، می‌توان برنامه‌های مختلفی در نظر گرفت. برای مثال جلسات دورهم نشینی برگزار کنید که با خواندن قرآن شروع و با یک بازی خانوادگی تمام شود. به بهانه‌های مختلف جوایز کوچکی را آماده کرده و به فرزندان خود بدهید. بعضی شب هامی توانید به همراه خانواده‌تان تا پارک محله قدم بزنید.در کنار پاداش‌هایی که خود برای روزه گرفتن فرزندتان در نظر دارید، پاداش‌های الهی را نیز برای آنها یادآوری کنید.»
مشورت با فرزندان در برنامه‌ریزی رمضانی
سنت افطاری دادن یکی از سنت‌های حسنه ماه مبارک است که همه معصومین(ع) به آن سفارش کرده اند.
پیامبر اعظم حضرت محمد (ص) فرمود: «مومن روزه‌دار را افطاری دهید،اگر چه چند دانه خرما باشد.»
حجت الاسلام محسن سعادتی کارشناس مسائل دینی و مذهبی در نکوهش سفره‌های افطاری پر تجمل که از همدلی‌ها می‌کاهد و نیز در قدر نهادن به افطاری‌های ساده که کل اعضای خانواده و آشنایان را دور هم جمع می‌کند،به گزارشگر کیهان می‌گوید: «سعی کنید با افطاری دادن‌های ساده دفعات بیشتری این کار را انجام دهید تا فرزندان شما نیز با این فرهنگ بیشتر آشنا شده و افطاری دادن در بین خانواده‌ها از بین نرود. افطاری دادن‌های ساده به مردم کوچه و خیابان نیز بسیار زیبا است و برای فرزندان می‌تواند بسیار آموزنده باشد.»
وی ادامه می‌دهد: «شب‌های قدر شب‌های مهم و سرنوشت‌سازی هستند. برای اینکه به همراه فرزندانتان - چه خردسال و چه نوجوان-بتوانید از این شب‌ها نهایت استفاده را ببرید،لازم است ساعات خواب برنامه‌ریزی شده و کافی داشته باشید.یعنی طوری ساعات خواب خود و فرزندانتان را در طول شبانه روز تنظیم کنید که همان 8 ساعت خواب تامین شود. تلاش کنند در روزهای منتهی به شب‌های قدر خواب و استراحت کافی داشته باشند تا فرزندان نیز برای شب قدر آمادگی بیشتری داشته باشند. برای شیوه‌های کمک به محرومان از فرزندان خود مشاوره فکری بخواهید و جویا شوید که آیا در بین دوستان وهمکلاسی‌های آنها خانواده نیازمند و آبروداری وجود دارد که بتوانید مایحتاجی را تهیه کرده و غیرمستقیم و ناشناس به دستشان برسانید؟»
حجت الاسلام سعادتی بر همفکری با فرزندان برای برنامه‌ریزی‌های ماه مبارک بسیار تاکید داشته و بر این عقیده است که چنین مشورت‌هایی، رمضان خاطره انگیزی را برای کوچکترهای خانواده رقم خواهد زد. برای عید فطر و چگونه گذراندن آن می‌توان به ذهن خلاق و مشتاق بچه‌ها گوش سپرد،چون نهایت آرزوی والدین این است که فرزندانشان - بویژه روزه اولی‌ها - رمضان و عید فطر خاطره انگیزی را تجریه کرده به ذهن و دل بسپارند.
تعامل رمضانی با همسایگان
این روزها زندگی شهری و آپارتمان نشینی آن‌قدر ما را به زندگی ربات گونه در انداخته که گاه نام فامیل همسایگان خود را نمی‌دانیم. ماه مبارک رمضان فرصت دوباره برای رسیدگی به احوال همسایگان و پرس و جو کردن احوال ایشان است. حال این ارتباط با رد و بدل کردن کاسه‌ای نذری صورت پذیرد و خواه با بر پایی جلسات احکام و قرآن میسر شود.
عاطفه نوری مربی قرآنی برایمان در باب همسایه داری در ماه مبارک رمضان می‌گوید: «ما همیشه به سایر جوامع به خاطر قانونمند بودنشان بویژه در مراعات حال همسایگان غبطه خورده ایم، در حالی که دین مبین اسلام بهترین برنامه مدون اجتماعی را در خود دارد. از جمله سنت‌های زیبا و پسندیده اسلامی، برخورد خوب و شایسته با همسایگان و در اصطلاح عرفی «همسایه داری» است. در قرآن کریم و به ویژه در سخنان اهل بیت عصمت و طهارت(ع) توجه بسیاری به موضوع همسایه داری شده است و به گونه‌ای جدی در رفتارهای معصومین(ع) مورد سفارش قرار گرفته است. پیشوایان معصوم اسلام همواره شعار «الجار ثم الدار» را سرلوحه رفتار خود قرار داده و آن را به شیعیان خویش نیز توصیه می‌نموده‌اند. بنابراین همسایه داری وظیفه مسلمان در همه ایام سال است؛ اما در ماه مبارک رمضان این مهم پر رنگ‌تر خواهد بود؛ چرا که تعاملات اجتماعی جانی دوباره می‌گیرند.»
وی ادامه می‌دهد: «نرمش نشان دادن با همسایه آثار و برکات فراوانی دارد. از جمله آن، جا گرفتن در دل مردم است. امام علی(ع) فرمود: «هر کس با همسایه خوش رفتاری کند خدمت‌گزاران او زیاد می‌شوند.» از دیگر آثار همسایه‌داری رونق گرفتن محله‌ها و شهرهاست. امام صادق(ع) فرمود: «همسایه داری، شهرها را آباد می‌کند و ساختمان‌ها را زیاد می‌نماید، زیرا مردم نسبت به همسایه داشتن ترغیب می‌شوند.» بنابراین ماه مبارک رمضان فرصت طلایی تقویت این سنت حسنه است. اگر با همسایه‌ای کدورتی داریم، برای آشتی پا پیش بگذاریم. غذا‌های خوشمزه و عطر‌دار که بپزیم، اگر شده به قدر کاسه‌ای به همسایگان آپارتمانی خود تعارف کنیم. به فکر پُز دادن‌ها و انداختن سفره‌های آنچنانی برای دعوت همسایگان نباشیم. می‌شود با ظرفی کوچک نیز دلی به دست آورد و محبت بین خود و همسایگانمان را فزونی داد. در وقت نماز و اعمال شب‌های قدر گروهی به اتفاق همسایگانمان روانه مسجد محل شویم.»
تلاوت قرآن و صله رحم دو مهم
تاکید شده در رمضان
همان‌گونه که از قرآن و روایات ما برمی آید این ماه از افضل ماه‌ها است و انسان باید تلاش کند تا از این فرصت به بهترین نحو استفاده کند. عبادت در این ماه برابر با چندین سال عبادت در ماه‌های دیگر است چنانکه نقل شده قرائت هر آیه قرآن ثواب ختم قرآن را دارد. انسان تا می‌تواند در این ماه باید به عبادت بپردازد و وجودش را به نور عبادت روشن کند.
آیت الله شبیری زنجانی توصیه می‌کند:«یکی از عبادت‌هایی که همواره به آن تاکید شده کمک به فقرا است. احسان به فقرا و مساکین نباید فراموش شود. ممکن است افرادی باشند که به خاطر فقر نتوانند روزه بگیرند. کسانی که تمکن مالی دارند به این افراد کمک کنند. از عبادات دیگر که مورد توجه است صله رحم است، قرائت قرآن هم در این ماه مورد تاکید است و خصوصیت دارد. تفسیر قرآن کاری مشکل است و هر کسی نمی‌تواند از عهده آن بربیاید و ممکن است افراد دچار تفسیر به رأی شوند که مورد نهی شارع است. آنچه که در روایات تاکید شده تلاوت و قرائت قرآن در این ماه است.»
انسان افزون بر جنبه مادى و جسمى، داراى بُعد معنوى و روحى هم هست و هر كدام در رسيدن به كمال مطلوب خود، برنامه هاى ويژه را نياز دارند.
يكى از برنامه‌ها براى تقويت و رشد بُعد معنوى، تقوا و پرهيزگارى است. يعنى اگر انسان بخواهد خودش را از جنبه معنوى رشد و پرورش دهد و به طهارت و كمال مطلوب برسد، بايد هواى نفس خود را مهار كند و موانع رشد را يكى پس از ديگرى بر دارد و خود را سرگرم لذت‌های مادی و دنیوی نكند.  يكى از اعمالى كه در اين راستا مؤثر و مفيد است روزه دارى است، قرآن كريم مى فرمايد: «... اى افرادى كه ايمان آورده‌ايد! روزه بر شما نوشته شد، همان گونه كه بر پيشينيان از شما نوشته شده، تا پرهيزگار شويد.»
امام على(ع) به پيامبر اكرم(ص) عرض كرد: يا رسول الله! چه چيزى شيطان را از ما دور مى‌كند؟ پيامبرگرامى(ص) فرمود: «روزه چهره او را سياه مى‌كند و صدقه پشت او را مى‌شكند.»
بنابراين، روزه مانع نفوذ شيطان‌هاى جنى و انسى شده و وسوسه‌هاى آنان را خنثى مى‌كند.