تبلور اخلاق شهروندی در سایه خود‌سازی ماه مبارک رمضان (بخش نخست)

ترویج اخلاق حسنه در جامعه به شوق رمضانی شدن (گزارش روز)

کد خبر: ۷۷۰۱۶

تاریخ: ۱۹ خرداد ۱۳۹۵ - ۱۹:۱۷

گالیا توانگر
پيامبر اعظم(ص) مى‌فرمايد: «ماه رجب ماه خدا و ماه شعبان ماه من و ماه رمضان، ماه امت من است، هر كس همه اين ماه را روزه بگيرد بر خدا واجب است كه همه گناهانش را ببخشد، بقيه عمرش را تضمين كند و او را از تشنگى و عطش دردناك روز قيامت امان دهد وسائل‌الشيعه، شيخ حر عاملى، ج ۲، ص ۶۲۸».                                                                                              از احادیث به روشنی برمی‌آید که رمضان ماه همدلی‌هاست وگرنه از سوی نبی اکرم(ص) ماه امت خوانده نمی‌شد. در واقع ماه مبارک فرصتی است که هم خود‌سازی فردی داشته و هم در سایه این خودسازی خود را با جمع هماهنگ کرده و منیت‌ها را به انزوا ببریم. وقتی فرد یاد بگیرد که خود را متعلق به جمع بداند و از خودخواهی‌ها فاصله پیدا کند، مطمئنا چه بسیار اخلاق حسنه که در سایه جمع‌خواهی و اوقات تزکیه نفس تبلور پیدا می‌کنند.
رمضان در لغت از رمضاء به معناى شدت حرارت گرفته شده و به معناى سوزانيدن مى‌باشد. چون در اين ماه گناهان انسان بخشيده مى‌شود، به اين ماه مبارك، رمضان گفته‌اند. بديهى است فضائل و ثواب هايى كه براى ماه مبارك رمضان و روزه‌دارى ذكر شده از آنِ كسانى است كه حقيقت آن را درك كنند، به محتواى آن عمل و در گفتار و كردار به كار گيرند. به عبارتی به آنها جامه عمل بپوشانند. چنان‌که در روايات اسلامى براى روزه‌دارى آدابى ذكر شده و كسانى كه صرفاً تلاوت قرآن مى‌كنند، ولى به آيات و احكام آن عمل نمى‌كنند و يا آنكه از روزه‌دارى تنها رنج گرسنگى و تشنگى را مى‌كشند و به‌وسيله گناه، تأثير روزه را از بين مى‌برند و ماه مبارك رمضان و فضاى معنوى آن تأثيرى بر اشخاصى بر جاى نمى‌گذارد، مورد نكوهش قرار گرفته‌اند. پيامبر اكرم(ص) به زنى كه با زبان روزه كنيز خود را دشنام مى‌داد فرمود: «چگونه روزه‌دارى و حال آن كه كنيزت را دشنام مى‌دهى؟! روزه فقط خوددارى از خوردن و آشاميدن نيست، بلكه خداوند آن را علاوه بر اين دو، مانع كارها و سخنان زشت كه روزه را بى‌اثر مىكنند، قرار داده است. چه اندك‌اند روزه‌داران و چه بسيارند كسانى كه گرسنگى مى‌كشند/ الكافى، همان، ج ۴، ص ۸۷».
سنگینی بار ترافیک در لحظات افطار
ظهر گرم خرداد ماه خورشید بر آسفالت خیابان داغ می‌تابد. آن‌سوتر یک موتوری با پراید تصادف کرده و راننده خودرو و راکب موتورسیکلت با دهان روزه به هم دشنام می‌دهند و برخورد فیزیکی پیدا کرده‌اند! آنها با چنین عکس‌العملی نسبت به تصادف پیش آمده هم روزه‌داری خود را دچار اشکال کرده و هم یک صف طولانی ترافیک را در میانه خیابان اصلی به راه انداخته‌اند. ضمن اینکه شاهدین حاضر در صحنه نیز با شنیدن سیل دشنام‌ها درستی روزه‌شان به شک و تردید می‌افتد.
باید در نظر داشت که عامل 75 درصد از تصادفات «رفتار انسانی» است. در مهار خشونت در حین رانندگی و نیز افزایش میزان احترام به قوانین راهنمایی و رانندگی به تجربه ثابت شده که ماه مبارک رمضان و روزه داری تاثیر بسزایی داشته و در این ماه با تکیه  اغلب شهروندان به داشتن اخلاق و رفتار حسنه شاهد کاهش آمار تصادفات و تخلفات هستیم.
اما اولویت‌ها و اهمی که باید رانندگان به ویژه در ایام خاص سال نظیر ایام ماه مبارک رمضان رعایت کنند، کدامند؟
پلیس راهنمایی و رانندگی تهران بزرگ ضمن اینکه از تغییراتی خبر می‌دهد که با فرا رسیدن ماه رمضان در طرح ترافیک و محدودیت زوج و فرد ایجاد خواهد شد، توصیه‌هایش به رانندگان چنین است: «با توجه به تغییر ساعات بار ترافیکی شهر زمان ترددهای خود را تنظیم کرده و حتی‌الامکان در ساعاتی که پیک ترافیکی کمتری در سطح شهر وجود دارد، یک سری از رفت و آمدها انجام شوند. در ساعات اوج ترافیک صبر و حوصله را پیشه کنید. ممکن است برخی رانندگان به دلیل کاهش سطح قند خون دچار کاهش سطح تشخیص و نیز عکس‌العمل به‌موقع در هنگام خطر نشوند،که در حالت افت قند خون به سرعت باید خودرو را در گوشه‌ای پارک کرده و از رانندگی - آن هم طولانی‌مدت - جدا خودداری شود. هنگام خرید از شیرینی‌فروشی‌ها، اغذیه‌فروشی‌ها، نانوایی‌ها و سایر صنوف که در ماه مبارک رمضان فعالیت بیشتری دارند، از پارک غیرمجاز و دوبله وسایل نقلیه خودداری کنند تا این عمل منجر به ایجاد تراکم ترافیک و انسداد مسیر عبور نگردد.»
سردار سید تیمور حسینی رئیس پلیس راهور تهران بزرگ با اشاره به تمهیدات پلیس راهور برای تسهیل در تردد شهروندان در معابر شهری اشاره کرده و می‌گوید: «معابر ترافیکی تهران با شروع ماه مبارک رمضان به لحاظ ترافیکی تغییرات خاصی را خواهند داشت. بار صبحگاهی علی‌القاعده با تاخیر شروع شده و در ساعات قبل از ظهر 15 تا 20 درصد بار ترافیک سبک‌تر شده و در عوض از ساعات ۱۷-18به بعد تا ساعات افطار بار ترافیک سنگین‌تر خواهد شد.»
این مقام راهوار ادامه می‌دهد: «تمرکز و مدیریت ترافیکی بر همین اساس انجام شده و بیشتر در ساعات عصر اعمال خواهد شد؛ چرا که مراجعه مردم برای خرید و انجام امورات روزمره در ساعات بعد از ظهر و نزدیک افطار پررنگ‌تر شده و پیک ترافیک نیز به موازات آن افزایش می‌یابد. برای تسهیل در تردد روزه‌داران ساعت طرح زوج و فرد 2 ساعت کاهش می‌یابد؛ ساعت طرح زوج و فرد  از 6 و نیم صبح تا 19 بوده که از روز اول ماه مبارک رمضان از 6 و نیم شروع شده و تا ساعت 17 ادامه دارد. در همین راستا ساعت اعمال طرح ترافیک و طرح زوج و فرد همانند هم شده و از ساعت 6 و نیم تا 17 اعمال می‌شود، بنابراین بازه زمانی 17 به بعد فرصت مناسبی برای تردد شهروندان است.»
سردار حسینی با اشاره به روزهای بلند تابستان می‌گوید: «خیلی از شهروندان تمایل دارند بعد از صرف افطار در تفرجگاه‌ها و بوستان‌ها حضور یابند. بنابراین تمهیدات خاصی پیش‌بینی شده و تا ساعت یک بامداد معابر تحت پوشش پلیس راهور قرار خواهند گرفت تا مردم بتوانند در کمال آرامش فراغت خود را سپری کنند.»
رئیس پلیس راهنمایی و رانندگی تهران بزرگ درباره برخورد با تخلفات حادثه‌ساز و دور دور کردن‌ها می‌گوید: «برخورد با مزاحمت‌ها، تخلفات حادثه‌ساز و انجام اعمالی همچون دور دور کردن در دستور کار پلیس راهور قرار داشته و پلیس به شدت با این موارد برخورد می‌کند تا شهروندان در آرامش کامل به سر برند.»
تغییر الگو برای زندگی روزمره
سارا احدی و مریم قاسمی دو شهروند تهرانی هستند که در روز اول ماه مبارک رمضان در ساعات اولیه صبح، از روزمرگی‌ها دل کنده و به دامن طبیعت و زیبایی‌های پارک چیتگر پناه آورده‌اند. احدی در گفت و گو با گزارشگر کیهان می‌گوید: «ایام ماه مبارک رمضان در خانه تا ظهر کاری ندارم بنابراین با دوستم قرار گذاشته‌ایم که صبح‌ها گلیمی در دل طبیعت پهن کرده و در دامن آفتاب و جنب و جوش نسیم صبحگاهی به گپ و گفت دوستانه مشغول شویم. هم دلمان از گره‌های روزگار باز می‌شود و هم رشته‌های دوستی‌مان محکم‌تر خواهد شد.»
قاسمی ایام ماه مبارک امسال که با روزهای بلند تابستان مقارن شده را فرصت خوبی برای انجام برنامه‌های مثبت و روحیه‌بخشی می‌داند که هیچ‌گاه فرصت انجامشان را پیدا نکرده‌ایم.
وی می‌گوید: «قدیمی‌ها می‌گفتند که سحر‌خیزی خیر و برکت می‌آورد. این باور نکته مهمی در نشاط‌یابی برای زندگی است که نسل امروز کمتر به آن توجه دارند. خواب طولانی و از دست دادن فرصت خود‌سازی در صبحگاه چالشی است که در ایام ماه مبارک رمضان امسال می‌توان اصلاحش کرد و سحرخیزی را به عنوان الگویی به همه ایام سال تعمیم داد.»
به اطراف می‌نگرم. گوشه گوشه این فضای سبز پرندگان بر سبزه‌ها می‌خوانند و گویی ستایش همدلی‌های رمضانی در نغمه‌شان طنین‌انداز شده است.
احیای فرهنگ رمضانی
در مساجد و محلات
این روزها فرصت خوبی برای با هم بودن به ویژه در مساجد است. اهالی محل که تمام طول سال سرگرم رفع و رجوع کار خود بوده‌اند، می‌توانند زمان بیشتری را در مسجد برای انجام امور خیریه مشترک با هم بگذرانند. این‌گونه هم به طور مفصل از احوال هم جویا می‌شوند و هم در سایه کار گروهی می‌آموزند که چطور امور خیر و عام‌المنفعه را به سرانجام برسانند. هم در روابط افراد تحول ایجاد می‌شود و هم جنب و جوش انجام کار خیر در محله به راه می‌افتد.
حجت‌الاسلام حسین حق‌پرست امام جماعت یکی ازشهرک‌های اقماری شهر تهران برایمان می‌گوید: «یکی از برکات ایام ماه مبارک حضور پر‌رنگ جوانان در کنار خانواده‌هایشان و در فضای مسجد است. هر اموری را که بخواهیم برای جوانان محل برنامه‌ریزی کنیم، این ایام بهترین ایام است که خانواده‌ها، جوانان و خیرین در صفوف به هم پیوسته نماز، پررنگ‌تر از پیش حاضر می‌شوند. از امور خیری نظیر ازدواج جوانان و تهیه جهیزیه گرفته تا آموزش روخوانی صحیح قرآن و جلسات تفسیر و احکام. به هر جهت نباید از این فرصت طلایی برای تغییر احوال از همه نظر غافل شد.»
وی ادامه می‌دهد: «خیلی‌ها تصورشان این است که صرفا نخوردن و نیاشامیدن اصل روزه‌داری است، در حالی که این مقدمات خود‌سازی محسوب می‌شود. خود‌سازی اکبر تهذیب نفس و خودسازی اصغر پیدا کردن خودمان و راهمان در دل کارهای جمعی رمضانی است که اگر این مهم در فضای مسجد محقق شود، به اصطلاح دستیابی به چند هدف خواهد بود. مهم‌ترین این اهداف رونق حضور جوانان در مساجد و احیای فرهنگ رمضانی در مساجد و محلات است.»
تبلور فرهنگ رمضانی در شهرستان‌ها
با آمدن ماه مبارک رمضان حس همدلی در بین مردمان ساکن شهرستان‌ها نیز پررنگ‌تر  خواهد شد.
یکی از شهرستان‌هایی که سفره همدلی‌اش برای غریبه و آشنا پهن می‌شود، شهرستان بستک از توابع استان هرمزگان است. در این شهرستان مردم گرد سفره‌ای مشترک به افطاری می‌پردازند. مردم شهرستان بستک در غرب استان هرمزگان همه‌ساله قبل از آمدن ماه مبارک رمضان با غبارروبی مساجد و اماکن مذهبی خود به استقبال این ماه عظیم می‌روند.
مجید حمزه‌زاده یکی از اهالی بستک توضیح می‌دهد: «با آمدن ماه رمضان خیرین این شهرستان که در تمامی زمینه‌های اجتماعی فرهنگی، دینی و عمرانی حضوری فعال دارند سفره‌های افطاری خود را در مساجد این شهرستان پهن می‌کنند تا روزه‌داران ضیافت الهی بر گرد این سفره بنشینند و همدلی و با هم بودن خود را بیشتر کنند. سفره‌های افطاری در شهرستان بستک در کلیه روستاهای این شهرستان نیز مهمانان و رهگذران و همچنین اهالی محل را گرد هم جمع می‌کنند.»
وی با بیان اینکه جنب و جوش و شور و شعف در ماه مبارک رمضان در این شهرستان نسبت به ماه‌های دیگر بسیار بیشتر است، خاطر نشان می‌کند: «پخت حلیم و شیرینی‌های مختلفی که زنان این شهرستان مخصوص این ماه سفره‌های افطاری را رنگین کرده است و سینی‌هایی که برای همسایه‌ها حمل می‌شوند همه نشان از توجه به فرهنگ رمضانی و با هم بودن در این شهرستان دارد.»