منت ؛ زشت‌تر از ریا

کد خبر: ۷۶۷۸۲

تاریخ: ۱۷ خرداد ۱۳۹۵ - ۱۸:۳۹

در آموزه‌های قرآنی، ریا به معنای نشان دادن، امری زشت بشمار می‌رود.یعنی  اینکه انسان بخواهد کار خوبش را به نمایش بگذارد و به آن تفاخر ورزد. البته برخی از کارها باید نمایش داده شود مانند نماز جماعت و انفاق و احسان اجتماعی تا دیگران نیز بیاموزند ولی نباید با آن تفاخر ورزید.
ریا موجب می‌شود تا کار خیر،آن وجه مطلوبیت و معروفیت خود را از دست بدهد و کم ارزش یا حتی بی‌ارزش شود؛ زیرا خداوند کار ریایی را نمی‌پذیرد و شرط در قبول عمل آن است که بدون ریا و نمایش تفاخری باشد.
بدتر از ریاکاری، منت گذاری است. واژه منت از واژه عربی «منّ» به معنای سنگینی و توانایی آمده است. ما در فارسی از «منّ» برای سنجش و وزن کردن استفاده می‌کنیم  و مثلا من تبریزی که معادل سه کیلو است بسیار کاربرد دارد(لسان‌العرب، ج13، ص419-415 و راغب؛ مفردات الفاظ قرآن کریم، صص877-777).
اصولا کارهای خیر همانند احسان و فضل و هبه را منت می‌نامند؛ زیرا کاری سنگین است و هر کسی از عهده آن بر نمی‌آید؛ چون انسان مالی را می‌دهد بی‌آنکه در ظاهر چیزی به دست آورد. از همین رو منت، گاه به معنای متضاد به کار می‌رود، یعنی وقتی کسی منت می‌گذارد، از یک سو کار سنگینی انجام داده و از سوی دیگر توانایی خود را کاهش داده است. پس چیزی از وی کم شده است. لذا در معانی مجازی چون لاغری، ناتوانی، کاهش و کاستی و مانند آن نیز به کار می‌رود. همچنین به سبب آنکه شخص با احسان و بخشش، کار سنگینی را انجام داده و امری را از خود بریده، به عنوان قطع کردن و بریدن به معنای مجازی آن به کار می‌رود.
به هر حال، اصل واژه به معنای سنگینی کاری است که همراه با از دست دادن توش (نیرو) و توان مالی و جسمی باشد. شخصی که احسان می‌کند در حقیقت علاقه خود را نسبت به مالی می‌برد و لذا در کاربرد مجازی به معنای بریدن به کار رفته است.
البته ممکن است گفته شود که اصل واژه همان بریدن و قطع کردن است؛ چون با بریدن از تعلقات مالی و مانند آن است که می‌توان احسان سنگینی داشت.
از نظر قرآن، خداوند منّان است و این صفتی است که برای ذات باری تعالی بیان شده است. از همین روست که بر انسان منت می‌گذارد و نعمت‌های سنگین و بزرگی را به او عطا می‌کند.(طه، آیه 37؛ آل عمران، آیه 164)
واژه «منت» و مشتقات آن، 25 مرتبه در قرآن تکرار شده که 11 مورد از آن مربوط به منت خداوند بر بندگان بوده و 8 مورد از آن مربوط به منت‌های بندگان و یا نهی بندگان از منت‌نهادن بر دیگران است.
از نظر آموزه‌های اسلامی منت گذاری انسان بر دیگری امری نکوهیده است. پس اگر کسی کار نیکی کرد نباید با قول و فعل ،آن را به رخ دیگری بکشد و منت گذاری کند؛ زیرا این منت گذاری بدتر از ریا است؛ چون اگر ریا هنگام عمل ،آن کار را فاسد کند؛ منت حتی پس ازپایان کار خیر نیز آن را تباه می‌سازد.(بقره، آیه 264)