فسق ؛ علت اطاعت پذیری از مستکبران

کد خبر: ۷۶۲۵۴

تاریخ: ۱۰ خرداد ۱۳۹۵ - ۱۹:۳۴

در آیات قرآن به مسایل روان شناسی بسیار پرداخته شده است. اگر مجموعه این گزاره‌های روان شناسی قرآن گردآوری شود، می‌توان از آن نظریه‌های علمی روان شناسی را استنباط کرد و بر پایه آن، رفتارها را تحلیل علمی کرد و توصیه هایی مناسب با آن ارائه نمود.
یکی از گزاره‌های روان شناسی قرآن، مربوط به چگونگی اطاعت پذیری است. به این معنا که چگونه می‌توان افراد و اشخاص را مطیع خود کرد تا آنچه فرمان داده می‌شود را انجام دهند. به سخن دیگر، چگونه می‌توان مردمی را مطیع ساخت؟
از جمله راه‌هایی که قرآن مطرح می‌کند، به حوزه روان شناسی ارتباط دارد. قرآن می‌فرماید: «اگر مردمی را خوار و خفیف کنید، از شما اطاعت می‌کنند.» پس خوار و خفیف‌سازی به عنوان یک متغیر اصلی نقش اساسی در فرمانبری افراد دارد.
البته قرآن، این گزاره را به این صورت امری بیان نکرده، بلکه با اشاره به رفتاری که فرعون و فرعونیان در پیش گرفته بودند، به تحلیل علمی آن پرداخته و در تبیین چرایی اطاعت قوم از فرعون و فرمانبرداری آنان می‌فرماید: فَاسْتَخَفَّ قَوْمَهُ فَأَطَاعُوهُ؛ پس فرعون قوم خویش را سبک و خوار کرد، پس آنان او را اطاعت کردند. (زخرف، آیه 54)
براین اساس یکی از راه‌های فرمانبرسازی دیگران، آن است که آنها را خوار و سبک کرد.
البته این زمانی تاثیر می‌گذارد که ظرفیت در شخص باشد و زمینه‌های روحی و روانی اش را داشته باشد؛ از این رو قرآن درچرایی تاثیرگذاری این استخفاف برای فرمانبرداری می‌فرماید: فَاسْتَخَفَّ قَوْمَهُ فَأَطَاعُوهُ إِنَّهُمْ کَانُوا قَوْمًا فَاسِقِینَ؛ پس فرعون قوم خویش را سبک و خوار کرد، آنگاه آنان او را اطاعت کردند؛ چرا که آن مردمان، مردمی فاسق و بدکار بودند.
از نظر قرآن، مردمی پس از سبک و خوار شدن، به اطاعت می‌پردازند که خودشان فاسق باشند. لذا نمی‌توان با خوار و خفیف کردن افراد با ایمان و ثابت قدم که صبر جمیل الهی و استقامت را دارا هستند، آنان را مطیع خود ساخت.(فصلت آیه 30؛ احقاف آیه 13؛ جن آیه 16)
از اینجا یک قاعده در روان شناسی اجتماعی به دست می‌آید. قرآن می‌فرماید با نگاه به افراد و جامعه فاسق، می‌توان دریافت  اینان با خوار شدن، مطیع می‌شوند. امروز،با نگاهی به جامعه اسلامی به سادگی می‌توان دریافت  مومنان با خوار و خفیف شدن، مطیع مستکبران و ظالمان نمی‌شوند بلکه به مبارزه خود ادامه می‌دهند، اما گروه های فاسق اجتماعی با خوار شدن، خودشان را تسلیم مستکبران و ظالمان جهانی می‌کنند.
همچنین براساس این آیه می‌توان دریافت اگر جامعه‌ای مطیع مستکبران و ظالمان شد، به سبب فسق و فجوری است که در آنان است؛ زیرا اگر فسق و فجور نبود، با خوار و سبک شدن مطیع نمی‌شدند. پس، از معلول به علت و از علت به معلول می‌رسیم. از جامعه‌ای که با خوار شدن، مطیع مستکبران و ظالمان است دانسته می‌شود که جامعه‌ای فاسق است و از جامعه‌ای که با خوار شدن مطیع مستکبران نمی‌شود می‌توان دریافت که آنان فاسق نیستند بلکه مومنانی هستند که به نصرت و ولایت الهی دلخوش بوده و در کارشان موفق هستند.