نگاهی به پتانسیل‌های صنعت گل و گیاه کشور و فرصت بکر اشتغالزایی(بخش دوم

پژمردگی صنعت گل و گیاه در نبود زیرساخت‌های صادراتی(گزارش روز)

کد خبر: ۷۶۰۴۹

تاریخ: ۰۸ خرداد ۱۳۹۵ - ۱۹:۳۲

چنانچه نیک بنگریم همه چیز زندگی‌مان با یک شاخه گل آغاز می‌شود و اگر در طول مدت زندگی گل بمانیم، مطمئنا افرادی که خاطره گل بودنمان نقش بند ذهنشان شده با شاخه‌ای گل بدرقه‌مان می‌کنند و عاقبتمان ختم به گِل و گُل که قرابتی دیرینه با هم دارند،خواهد شد.
خاطره‌های خوش با رنگ دسته گل‌ها همیشگی می‌شوند و بازمانده‌ها با دیدن گل‌ها تسلی می‌گیرند. گل زیباترین هدیه و پدیده این جهان خاکی است.
روزانه به طور میانگین 3 میلیون گل شاخه بریده و بیش از 300 هزارتن گیاهان فضای سبز و ریشه‌ای در کشور تولید می‌شود. آنچنان که مهندس جلال عجایبی از عجایب این روزهای صنعت گل و گیاه کشور خبر می‌دهد، بزرگ‌ترین چالش کاهش 30 درصدی تقاضای گل و گیاه در سال جاری نسبت به پارسال است.
کارشناسان اهل فن دلیل بروز این چالش را نبود پایانه صادراتی مجهز و حضور دلالان و واسطه‌گران می‌دانند. در حالی که صنعت گل و گیاه کشور بیش از هر چیز از نبود پایانه صادراتی تخصصی رنج می‌برد، در خبرها درباره سرنوشت عجیب پایانه صادراتی امام خمینی(ره) - آن هم پس از گذشت سال ها- می‌خوانیم: «اعتبار پایانه صادراتی گل و گیاه امام خمینی‌(ره) جای دیگری هزینه شد. برای ساخت پایانه نیمه تمام گل و گیاه امام خمینی‌(ره) حدود 60 میلیارد  ریال (6‌میلیارد تومان) اختصاص یافت که این پول برای احداث پایانه گل و گیاه مازندران هزینه شد که بیشتر شبیه هتل است تا یک پایانه صادراتی!»
یکی از فرصت‌های خوب این روزهای صنعت گل و گیاه ایران، در اختیار گرفتن بازار روسیه است؛ اما به دلیل نبود ساختار زیر‌بنایی لازم، صادر‌کننده‌ای نداریم تا بتوانیم بازار روسیه را در دست بگیریم.
متاسفانه مسئولان به فکر صنعت گل و گیاه و بازار صادراتی آن که می‌تواند برای کشور ارز‌آوری خوبی داشته باشد، نیستند.
براساس آمار سال‌های گذشته، ضایعات گل و گیاه ایران به دلیل نبود پایانه صادراتی مناسب به بیش از 60 درصد افزایش پیدا کرده است!
ارزش افزوده بالا
در بخش تولید گیاهان دارویی
سهم ناچیز در صادرات و تجارت بین‌المللی، تمرکز بر گیاهان شناخته شده که بازار آن اشباع شده است، عدم جامع‌نگری در امور مرتبط با تولید، بازاریابی، بسته‌بندی و بازار مصرف و عطاری‌ها، تعداد کم داروی ثبت شده گیاهی (داروهای گیاهی ثبت شده در ایران کمتر از 4‌درصد داروهای شیمیایی هستند. این نسبت در اروپا 35 درصد و در چین 50 درصد است) از جمله مهم‌ترین چالش‌های پیش روی تولید گیاهان دارویی کشورمان محسوب می‌شوند.
این بخش از تولیدات صنعت گل و گیاه کشورمان از آنچنان تنوعی برخوردار است که می‌تواند به تنهایی یکی از شاخه‌های مهم اشتغالزایی در صنعت گل و گیاه داخلی تبدیل گردد.
محمدرضا حاج‌سید‌هادی رئیس انجمن گیاهان دارویی ایران (شاخه رودهن) ضمن نام بردن چالش‌های پیش روی تولیدات گیاهان دارویی که در بالا ذکر شد، درباره اهمیت تولید گیاهان دارویی در دنیای امروز به گزارشگر کیهان می‌گوید: «علاقه برای تولید گیاهان دارویی و معطر و تقاضا برای محصولات طبیعی به طور مداوم در جهان رو‌به افزایش است. گیاهان دارویی همواره به عنوان یکی از عوامل مهم در درمان بیماری‌ها در میان فرهنگ‌ها و ملل مختلف مطرح بوده‌اند؛ به گونه‌ای که قرن بیستم را به نام قرن بازگشت به طبیعت و قرن استفاده از داروهای گیاهی نام نهاده‌اند. برپا شدن نهضت جهانی موج سبز و اعلام ممنوعیت سازمان بهداشت جهانی مبنی بر عدم استفاده از رنگ‌ها و اسانس‌های مصنوعی و عوارض جانبی داروهای شیمیایی در سال‌های اخیر سبب رونق کشت و کار گیاهان دارویی شده است. رویکرد روز‌ افزون استفاده از گیاهان دارویی و فرآورده‌های حاصل از آن نقش این گیاهان را در چرخه اقتصاد جهانی پررنگ‌تر کرده است، به طوری که مصرف آنها تنها اختصاص به کشورهای در حال توسعه نداشته، بلکه یکی از فاکتورهای مهم بهداشتی کشورهای پیشرفته نیز محسوب می‌شود.»
وی درباره موقعیت بکر و نادر ایران در زمینه تنوع گیاهی برایمان توضیح می‌دهد: «سرزمین ما ایران کشوری ممتاز با رتبه بالا از نظر غنای گیاهی و تنوع زیستی، دارای 11 اقلیم از 13 اقلیم شناخته شده جهانی است. براساس نظر گیاه شناسان و پژوهشگران، تعداد گونه‌های گیاهی ایران در حدود 8000 گونه است که از نظر تنوع گونه‌ای حداقل دو برابر قاره اروپاست. تحقیقات نشان داده است که حدود 569 جنس با بیش از 2300 گونه از گیاهان کشور دارای خواص دارویی، عطری، ادویه‌ای و آرایشی- بهداشتی هستند. به علاوه 1728 گونه از این تعداد به عنوان گیاهان بومی ایران، منحصرا در سرزمین ایران رویش کرده و به عنوان یک ظرفیت بومی در کشور محسوب می‌شوند. کشور ما از نظر تنوع زیستی جزء 8 کشور برتر دنیا در تولیدات گیاهی به حساب می‌آید، به گونه‌ای که در زمینه ذخائر ژنتیکی گیاهی موطن اصلی برخی از ژرم پلاسم‌های گیاهی است.»
این کارشناس اهل فن با استناد به آمار تجاری موجود و در تکمیل صحبت‌هایش می‌گوید: «حجم تجارت جهانی گیاهان دارویی از 60 میلیارد دلار در سال 1996 به 100 میلیارد دلار در سال 2010 افزایش یافته است و براساس پیش‌بینی بانک جهانی در سال 2050 گردش مالی و تجارت جهانی متمرکز و مبتنی بر گیاهان دارویی و داروهای گیاهی به حدود 5000 میلیارد دلار خواهد رسید.»
وی تصریح می‌کند: «با توجه به افزایش حجم تجارت جهانی گیاهان دارویی و فرآورده‌های آن، پیشینه غنی ایران در کاربرد گیاهان دارویی و نیز توجه به گیاهان دارویی در نقشه جامع علمی کشور به عنوان اولویت اول حوزه علوم پایه و کاربردی و طب سنتی و حوزه سلامت، تولید گیاهان دارویی در کشور از ارزش افزوده‌ بالایی برخوردار است. همچنین با توجه به استقبال جهانی از مصرف داروهایی با منشأ گیاهی، صنعت داروسازی در این بخش نیز از رونق اقتصادی خوبی برخوردار شده است.»
تاثیرات روحی در همنشینی با گل و گلدان
طراوت، زیبایی،لطافت و آرامش از اثرات همنشینی با گل‌هاست.
امروزه اکثر مردم در آپارتمان‌های کوچک، تنگ و تاریک با فضای 60 و 70 متری در برج‌های سر به فلک کشیده‌ای که عاری از یک متر باغچه و فضای سبز است، به سر می‌برند. وجود گلدان‌های گل در داخل آپارتمان یا راهروهای طبقات و نیز قراردادن سبدهای گل در درب ورودی آپارتمان‌ها (لابی) می‌تواند اثرات مثبت بسیار زیادی بر ساکنین آن داشته باشد.
ابراهیم علی‌پور مدیر‌عامل تعاونی گل و گیاه شهرستان محلات ضمن بیان پیشنهاد بالا به گزارشگر کیهان می‌گوید: «عضوی از خانواده که بالغ بر 12 ساعت خارج از محیط خانه در اوج شلوغی ترافیک ومشکلات زندگی شهری، روز خود را سپری کرده، وقتی وارد محیط خانه خود می‌شود و دقایقی در کنار یک گل قرار می‌گیرد، قطعا درآرامش روحیه اش بسیار تاثیر خواهد داشت و باعث کاهش تنش‌های روحی او ناشی از چالش‌های روزمره خواهد شد.»
وی درباره ضرورت و اهمیت برپایی نمایشگاه‌ها و جشنواره‌های گل و گیاه که در چند ساله اخیر باب شده‌اند، برایمان توضیح می‌دهد: «یکی از مکان‌هایی که می‌توان پتانسیل‌های تولیدی خود را به عموم مردم و مشتریان عرضه کرد، نمایشگاه‌های گل و گیاه هستند. باید چنین فضاهایی ایجاد گردد تا خریداران بتوانند به راحتی پاسخ به نیازهایشان را به دست بیاورند. تاکنون 14 دوره نمایشگاه گل و گیاه در شهرستان محلات برگزار شده که توانسته‌ایم پتانسیل‌های تولیدی فعالین این عرصه را به عموم خریداران و مردم بشناسانیم که بسیار هم موفقیت‌آمیز بوده است. برای مثال در نمایشگاه امسال گل و گیاه محلات شاهد حضور و دعوت بیش از 50 شهردار، اعضای شورای شهر،مسئولین فضای سبز و نهادهای مصرف‌کننده گل بودیم.»
صنعتی که حامی محیط زیست است
براساس اعلام اتحادیه تولیدکنندگان و فروشندگان گل و گیاه، روزانه حدود ٤‌میلیون شاخه گل درکشور تولید می‌شود که از این میان حدود ٥٠ ‌درصد آن به دلیل نبود بازار صادراتی مناسب و قیمت بالای تولید تبدیل به ضایعات می‌شود.
بر همین اساس میزان صادرات گل‌های زینتی ایران تنها حدود ٥٠ ‌میلیون دلار است که بیشتر به کشورهای عراق و آسیای میانه صادر می‌شود. این موضوع در شرایطی رخ می‌دهد که علاوه بر قیمت بالای تولید، گل‌های زینتی ایران حتی از امکانات سردخانه، بسته‌بندی و حمل‌ونقل مناسب نیز برخوردار نیست و همین مسئله به ضایعات بالای گل و غیاب آن در بازار رقابتی جهان دامن زده است. در بازار داخلی نیز سرانه مصرف گل بسیار کم است.
ابراهیم علی‌پور کارشناس اهل فن میزان ارتباط عموم مردم با گل را این گونه ارزیابی می‌کند: «متاسفانه مردم به لحاظ شرایط فعلی کاری و زندگی آپارتمان نشینی ارتباط آنچنانی با گل ندارند، چرا که استفاده از گل در سبد خانوار جایگاه اصلی خود را پیدا نکرده است.در اصل فرهنگ گل‌پروری و استفاده از گل در بین عموم خانواده‌ها بهینه نشده است. مسئولین محترم به‌ویژه دست اندر‌کاران این صنعت مثل وزارت جهاد کشاورزی و زیرمجموعه ها، وزارت صنعت، معدن و تجارت، استانداران، نمایندگان محترم مجلس خواهشمندیم توجه ویژه به این صنعت داشته باشند، چرا که در این صنعت امری اتفاق می‌افتد که تولید‌کنندگان انواع تولیداتشان از بالقوه به بالفعل تبدیل می‌شود.آنچه که وجود ندارد را با یاری خداوند حیات می‌بخشند، طبیعت را زیبا کرده و محیط زیست را حفظ می‌کنند. این صنعت مثل سایر صنایع نیست که محیط زیست را تخریب کند. صنعتی که با کمترین توجه، بیشترین و بهترین استفاده برای اشتغالزایی را دارد و تولیداتش همیشه پیوند‌دهنده و ایجاد‌کننده آرامش در بین افراد است. این صنعت الحق و الانصاف مستحق توجه بیشتر و حمایت بیشتر مسئولین است.»
تغییر کاربری گلفروشی به فلافلی!
در شرایط فعلی اتحادیه صنفی گل‌فروشان روزانه درخواست‌های زیادی برای تغییر کاربری گلفروشی‌ها دریافت می‌کند. حقیقت تلخ این است که ما برای مرده‌هایمان بیشتر از زنده‌هایمان گل می‌خریم!
در اروپا سرانه مصرف هر فرد 100 تا 150 شاخه گل است که این رقم در ایران حداکثر به شمارگان انگشت دست می‌رسد. بیشتر سود این روزهای گلفروشی‌ها از محل فروش تاج گل‌هایی است که حدودا از 100 شاخه گل تشکیل می‌شوند. قبلا گل زدن ماشین عروس دربورس بود که این روزها با زدن یک پاپیون پارچه‌ای بزرگ مسئله تزیین ماشین عروس را یک جورایی سرهم کرده و جمعش می‌کنند.
صادق فرامرزی یک گلفروش در شرق تهران به گزارشگر روزنامه  کیهان می‌گوید: «خیلی از همکارانم تقاضای تغییر کاربری داده‌اند. بیشترآنها می‌خواهند به فست فودی و فلافل‌فروشی تغییر کاربری دهند!»
این گلفروش روبروی درمغازه خود به سمت خیابان انواع گلدان‌هایی که در آنها نهال‌هایی چون فلفل تزیینی، گوجه فرنگی، توت‌فرنگی، حسن‌یوسف، پیچک‌ها و شمعدانی‌ها کاشته شده‌اند، در ردیف‌های منظم چیده است و چشم هر رهگذری را که دلش برای داشتن یک گلدان پشت پنجره آپارتمان لک زده، خیره می‌سازد.
قیمت نهال‌ها مناسبند و می‌توان با 5 هزار تومان یک نهال حسن یوسف سرحال و باطروات خرید، پنج هزار تومان هم بابت گلدان پلاستیکی خوشرنگی پرداخت کرده و سرزندگی و شادابی را هر چند کوچک و محدود با خودت به خانه ببرید.
این گلفروش برایمان توضیح می‌دهد: «این نهال‌ها اگر خوب رسیدگی شوند، درآپارتمان به صورت تزیینی دوام می‌آورند. امسال خوب فروش داشته ام، اما در کل مشتری‌ها بیشتر ترجیح می‌دهند که انواع بادوام‌تری چون کاکتوس‌ها را خریداری کرده و به خانه ببرند. خوشبختانه اقبال به سمت گلدان‌های آپارتمانی رشد داشته و خیلی از خانواده‌ها پیگیر شده‌اند.»