ضرورت توجه به برگزاری نمایشگاه کتاب در سراسر کشور(بخش نخست)

توسعه کتابخوانی با نمایشگاه‌های شهرستانی(گزارش روز)

کد خبر: ۷۴۱۵۰

تاریخ: ۱۷ ارديبهشت ۱۳۹۵ - ۲۰:۱۳

دانیال درویشی
اردیبهشت که می‌شود بوی کتاب در کشور می‌پیچد؛ یعنی در تهران و نمایشگاه بزرگ و بین‌المللی کتاب!
اما حتی در بحبوبه نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران هم فراموشی این نکته که بسیاری از مردم کشورمان از حضور در این نمایشگاه ناتوان هستند امری بدیهی است.
کتاب را باید خواند و در مسیر کتابخوانی باید مسئولان راهکارهای مناسب برای سهولت در امر کتابخوانی را اجرایی کنند؛ حال در چنین شرایطی آیا فقط یک نمایشگاه بزرگ و بین‌المللی در سال راهکار مناسبی برای ترویج امر کتابخوانی خواهد بود؟ قطعا پاسخ منفی است و در سال‌های اخیر نیز در واکنش به این موضوع نمایشگاه‌های استانی کتاب به عنوان راهکاری خوب مطرح شده‌اند و مورد استقبال مردم هم قرار گرفته‌اند.
طبق برنامه هر روز در حال قدم زدن در خیابان‌های شهر هستی که چشمانت به بنرهایی می‌خورد که نوید برگزاری یک رویداد فرهنگی بزرگ را می‌دهند.
بیست و نهمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران برپا شده است و می‌توانی به دیدار مجموعه‌ای متنوع از کتاب‌هایی بروی که شاید بعضا روزها یا ماه‌ها در پی آنها بوده‌ای.
فرهنگ کتاب و کتابخوانی یکی از مسائل مهم در کشور ماست که به اذعان اغلب کارشناسان این امر، تاکنون به خوبی در جهت رشد آن قدم برداشته نشده است.
اما باید قدمی برداشت و نگاهی جدی‌تر داشت؛ باید کوشید تا مسیری هموار برای رشد فرهنگی جامعه فراهم شود.
در چنین مسیری راهکارها و ایده‌های تاثیرگذار می‌توانند نقش بسزایی در رشد فرهنگ کتاب و کتابخوانی داشته باشند. یکی از این راهکارها برگزاری نمایشگاه بین‌المللی کتاب در تهران و مراکز استان‌هاست که در سال‌های اخیر در برخی استان‌ها جسته و گریخته به آن پرداخته شده است و گاها نتایج بسیار خوبی را نیز در پی داشته است.
گرچه مدت‌هاست برگزاری نمایشگاه کتاب در استان‌ها رونق گرفته و با استقبال خوبی هم از طرف مردم روبرو شده است، نمایشگاه‌هایی از شهرستان‌های استان تهران تا سایر شهرستان‌های کشورمان در طول سال میزبان علاقه‌مندان به یار مهربان هستند اما اوج این رخداد در نیمه اردیبهشت در تهران و برگزاری نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران است.
اما در گزارش پیش رو به اهمیت و ضرورت برگزاری نمایشگاه کتاب در مراکز استان‌ها و شهرستان‌ها پرداخته‌ایم.
جاذبه‌های نمایشگاه استانی
حسن رزاقی یک شاعر و نویسنده است. وی در گفت‌و‌گو با گزارشگر کیهان در خصوص برگزاری نمایشگاه‌های کتاب در مراکز استان‌ها  می‌گوید: «این نمایشگاه‌ها از اتفاقات خوب فرهنگی هستند که پس از مدت‌ها در شهرستان‌ها اجرایی شدند؛ گاها یک سری ناهماهنگی در برگزاری این نمایشگاه وجود دارد اما در مجموع برگزاری آنها امری بسیار خوب است و کتاب‌هایی با تخفیف‌های مناسب و با تنوع در اختیار مردم قرار می‌گیرد.»
وی می‌افزاید: « نمایشگاه استانی کتاب در سال گذشته در چهار شهرستان استان تهران برگزار شد که در مجموع اتفاق خوبی به شمار می‌رفت؛ این موضوع که در سطح شهرستان‌ها اتفاقات فرهنگی کمی صورت می‌گیرد غیرقابل هضم است. شاید در کشور هم به همین صورت باشد زیرا درصد کتابخوان‌های شهرستان‌های تهران و کشور کم است و چنین نمایشگاه‌هایی با جاذبه‌هایی همچون تنوع و تخفیف می‌توانند مردم را بیشتر راغب به کتاب خواندن کنند.»
رزاقی تاکید می‌کند: «این مسائل به افزایش سرانه مطالعه کشور نیز کمک خواهد کرد؛ باید این نمایشگاه‌ها تداوم داشته باشد و همچنین با توجه به قیمت‌های بالای این روز کتاب‌ها باید تخفیف‌های ویژه‌ای در این نمایشگاه‌ها برای علاقه‌مندان قائل شد تا اهالی فرهنگ بتوانند نیازهای خود را برطرف کنند.»
این نویسنده خاطرنشان می‌کند: «برگزاری نمایشگاه کتاب در سایر استان‌ها و متمرکز نبودن آن منحصرا در تهران به دسترسی بهتر و راحت‌تر کتابخوان‌ها به کتب مورد علاقه کمک می‌کند؛ ادامه‌دار بودن نگاه مسئولان شهرستان‌ها به موضوع فرهنگ و گسترش نمایشگاه‌های عرضه کتاب راهکار اساسی پیشرفت فرهنگی است.»
تاثیر بر جوانان
پس از شنیدن صحبت‌های رزاقی سراغ کریمی می‌رویم. فاطمه کریمی همسر ابوالقاسم فراهانی جانباز هشت سال دفاع مقدس در حاشیه نمایشگاه کتابی در اسلامشهر که در اواخر اسفند سال گذشته برگزار شد به گزارشگر کیهان می‌گوید: «این نمایشگاه محل خوبی است و آثار ارزشمندی در آن ارائه شده است. همه اقشار از جمله کودکان، دانشجویان و خانه داران می‌توانند از آثار موجود در این نمایشگاه بهره ببرند.»
وی در ادامه می‌گوید: «به نظرم برگزاری چنین نمایشگاه‌هایی در شهرستان‌ها و عدم تمرکز آن فقط در تهران می‌تواند تاثیر بسیاری بر روی افراد جامعه به خصوص دانشجویان و دانش‌آموزان بگذارد. دیدن این کتاب‌ها در چنین نمایشگاه‌هایی می‌تواند آنها را مایل به خریدن کتاب و استفاده از آن برای انتخاب مسیر بهتر در زندگی کند.»
ترویج و گسترش فرهنگ کتاب
و کتابخوانی نه فقط در تهران!
بحث ترویج و گسترش فرهنگ کتاب و کتابخوانی امری بوده که در طول زمان حتی آنها که خود دستی در صنعت چاپ و نشر دارند بر ضرورت توجه به آن تاکید کرده‌اند زیرا این امر می‌تواند کمکی شایان به بالا بردن سطح آگاهی و دانش جامعه کند. از سوی دیگر برگزاری نمایشگاه‌های استانی می‌تواند دسترسی مردم به ویژه مردم مناطق دور دست کشور به کتاب را آسان‌تر کرده و به توسعه فرهنگی استان‌های کشور از طریق عرضه مستقیم کتاب کمک کند.
برای بررسی بیشتر مزایای برگزاری چنین نمایشگاه‌هایی با حجت‌الاسلام حمزه محمدی کارشناس فرهنگی و امام جمعه واوان هم‌صحبت می‌شویم.
این کارشناس فرهنگی در گفت‌و‌گو با گزارشگر کیهان در خصوص برگزاری نمایشگاه‌های استانی کتاب می‌گوید: «نمایشگاه کتاب قطعا برای شهرستان‌ها خیلی مفید است؛ اهمیت کتاب و کتابخوانی باید مورد توجه همه باشد و ما برای ترویج فرهنگ کتاب و کتابخوانی نیاز به چنین برنامه‌ها و نمایشگاه‌هایی با حضور ناشران این عرصه داریم.  همه افرادی که در شهرستان‌ها متولی فرهنگی هستند باید برای این اتفاق وقت بگذارند و به آن توجه کنند تا در شهرستان‌های ما فرهنگ کتاب و کتابخوانی افزایش پیدا کند و سرانه مطالعه شهرستان‌ها بالا رود؛ یکی از راهکارهای بالا رفتن سرانه مطالعه شهرستان‌ها برگزاری نمایشگاه  کتاب است.»
ضرورت اختصاص فضای مناسب
حجت‌الاسلام محمدی تصریح می‌کند: «این راه راهکاری انگیزشی است و فردی که شاید اهل کتاب هم نباشد ممکن است با حضور در نمایشگاه مشتاق به خرید کتاب و خواندن آن شود؛ از این جهت برگزاری نمایشگاه کتاب در شهرستان‌ها می‌تواند انگیزه توجه به کتاب را در میان مردم زیاد کند؛ البته به نوع نمایشگاه و کیفیت آن هم بستگی دارد. از طرفی برای برگزاری بهتر چنین نمایشگاه‌هایی مسئولان شهرستان‌ها باید همت کنند تا فضای مناسبی را به چنین نمایشگاه‌هایی اختصاص دهند؛ فضای محدود نمی‌تواند جوابگوی حضور همه ناشران باشد؛ یعنی مسئولان شهرستان‌ها باید برای ایجاد یک فضای مناسب فکری کنند و هرسال فضایی مناسب برای نمایشگاه کتاب درنظر گرفته شود.»
امام جمعه واوان در ادامه می‌گوید: «مسئله دیگری که مورد اهمیت است تبلیغ در مدارس، مساجد و تبلیغ از سوی ائمه جماعات و نهادهای فرهنگی شهرستان‌ها است؛ که تبلیغ و ترویج این نهادها می‌تواند در میان مردم انگیزه حضور در نمایشگاه را ایجاد کند و از این طریق ناشران نیز برای حضور در نمایشگاه‌های سال‌های آینده ترغیب شوند.»
محمدی بیان می‌کند: «وقتی که استقبال کم باشد قطعا ناشران برای سال‌های بعد رغبتی برای حضور در نمایشگاه نشان نمی‌دهند؛ فضای شکلی نمایشگاه و جذابیت ظاهری نمایشگاه خیلی می‌تواند تاثیرگذار باشد؛ چینش، غرفه‌بندی‌ها، آراستگی آن و فعالیت فرهنگی جانبی و معرفی ناشران نیز خود بر جذابیت نمایشگاه می‌افزاید.»
همانگونه که محمدی تاکید می‌کند در کنار توجه به مزایای چنین نمایشگاه‌هایی باید به نحوه برگزاری این نمایشگاه نیز توجه داشت. جای انتخاب محل برگزاری مناسب با چنین نمایشگاه‌هایی و ارائه امکانات مناسب می‌تواند مردم را بیش از پیش راغب به حضور در نمایشگاه‌های کتاب کند.
شبکه‌های مجازی آفت کتابخوانی
از یاد نبریم با رشد فضای مجازی در سال‌های اخیر رابطه عموم مردم با کتاب تا حدودی سردتر از گذشته شده است و برای بهبود روابط مردم به کتاب باید تسهیلات بهتری را فراهم آورد.
برای بررسی بهتر موضوع سراغ یکی از فعالان فرهنگی کشورمان می‌رویم. این فعال فرهنگی 15 سالی می‌شود که در انجمن‌های ادبی فعالیت‌های چشمگیری دارد و در این سال‌ها بانی برگزاری کنگره‌ها و شب شعرهای استانی و محلی بسیاری بوده است. عباس انزابی نویسنده و شاعر در گفت‌و‌گو با گزارشگر کیهان می‌گوید: «‌شرط اول فروش و بازدید عموم فضای مناسب است؛ اصولا معتقدم جایی برای برگزاری نمایشگاه‌های دائمی برای هر شهرستانی لازم است.»
وی در ادامه می‌گوید: «یکی از کارهای موثر در بحث فرهنگ معمولا رواج کتابخوانی است؛ فعالیت ارشاد در برگزاری چنین نمایشگاه‌هایی قابل توجه است؛ اگر این کار انجام نمی‌شد چه می‌کردیم؛ همین آمد و شد‌ها باعث تجدید رفتار‌ها خواهد شد و بسیار مفید و سازنده خواهد بود.»
انزابی خاطرنشان می‌کند: «‌مردم هرچه بیشتر چیزی را ببینند بیشتر به آن رغبت پیدا می‌کنند و وقتی که چیزی نباشد شناخت نسبت به آن نیز از بین می‌رود؛ هزاران عنوان کتاب در این نمایشگاه‌ها ارائه شده است و دانش‌آموزانی که از چنین نمایشگاه‌هایی بازدید می‌کنند نام آثار را به ذهن می‌سپارند؛ پس بنابراین برگزاری چنین نمایشگاه‌هایی مفید است و لازم است که بیشتر به این نمایشگاه‌ها توجه شود.»
ضرورت برقراری عدالت فرهنگی
اسماعیل امینی، شاعر و منتقد ادبی با بیان این‌که نمایشگاه کتاب تهران باعث توجه بیشتر جامعه و اهالی رسانه به کتاب می‌شود، می‌گوید: ‌ «برپایی نمایشگاه کتاب در سایر شهرها همزمان با نمایشگاه کتاب تهران، ضرورت دارد.»
وی در گفت‌وگو با خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) اظهار می‌دارد:  «در مدت 10 روز برپایی نمایشگاه کتاب تهران، توجه جامعه و اهالی رسانه به کتاب بیش از هر زمان دیگری می‌شود؛ این موضوع از نقاط قوت این رویداد عظیم فرهنگی به شمار می‌آید.»
این شاعر عنوان می‌کند: «معتقدم به منظور برقراری عدالت فرهنگی، همزمان با برپایی نمایشگاه کتاب تهران، در سایر شهرها نیز شاهد برگزاری نمایشگاه کتاب باشیم، چرا که هر سال با برپایی این نمایشگاه در تهران، افراد مجبورند به منظور تهیه کتاب مورد نیاز خود از دورترین نقاط کشور و از شهرهای مختلف راه طولانی سپری کنند و به تهران بیایند! پیشنهاد می‌کنم دست‌کم نمایشگاه کتابی همچون نمایشگاه کتاب تهران، در فصل‌های مختلف سال در شهرهای بزرگ برگزار شوند.»
وی با اشاره به کیفیت محتوای کتاب‌هایی که در نمایشگاه عرضه می‌شوند، می‌گوید: «خوشبختانه اکنون به تعداد بسیار زیاد کتاب در کشور منتشر می‌شود که البته از آن میان، تعداد کتاب‌های خوب قابل توجه است اما متأسفانه در اغلب موارد شاهدیم در کنار چاپ کتاب‌های خوب، کتاب‌های بیهوده نیز منتشر می‌شوند؛ این کتاب‌ها از این نظر بیهوده‌اند که فقط برای ارتقای رتبه‌های اداری یا افزایش تعداد کتاب‌های منتشر شده ناشران، چاپ و عرضه می‌شوند. بنابراین، از نظر کیفیت محتوا در سطح بسیار پایینی قرار دارند و نوعی کتابسازی محسوب می‌شوند؛ این موضوع باعث می‌شود که کتاب‌های خوب کمتر دیده شوند.»