اعتكاف صحنه هنرمندی

کد خبر: ۷۲۵۱۲

تاریخ: ۲۸ فروردين ۱۳۹۵ - ۱۸:۵۴

آیت‌الله صافی گلپایگانی
قال الله تعالي: «وَ اسْتَعينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلَوهًْ وَ إِنَّهَا لَكَبِيرَهًْ إِلَّا عَلَى الْخَاشِعِينَ» (1)
همه برنامه‌هاي دين مقدّس اسلام، انسان‌ساز است و دليل بر جامعيت دين اسلام، اين است كه براي ترفيع روح و روان انسان برنامه‌هاي گوناگوني دارد كه همه مطابق با فطرت سليم انساني و مطابق با احتياجات بشريت است.
يكي از اين برنامه‌هاي مهم، اعتكاف و دعا مي‌باشد كه ارتباط مخلوق را با خالق خود برقرار کرده و خود را در ضيافت خاص الهي مي‌بيند.
برنامه اعتكاف از برنامه‌هاي بزرگ الهي، عبادي و تربيتي اخلاقي اسلام است كه بركات و آثار فراگيري دارد و در جامعه، ايجاد تحوّل مي‌كند و اجتماع را به سوي كمال سير مي‌دهد.
دعا، وسیله‌ای برای بندگی
اعتكاف، تمريني است تا اخلاقيات در مردم رسوخ پيدا كند و هميشه بتوانيم نبض رفتارمان را كنترل كنيم و اين امر موقوف بر اين است كه توانايي انسان زياد شده و قدرتمند حقيقي باشد.
در واقع همه اين برنامه‌ها براي اين است كه مردم متوجه به خداوند متعال شوند، چرا كه آنچه به قلب‌ها آرامش مي‌دهد ياد خداست: «ألَا بِذِكْرِ اللهِ تَطْمَئِنُّ القُلُوبُ»(2)
دعا هم به همين معناست، يعني بايد انسان دائماً در ياد خدا باشد. اينکه در روايات فرموده‌اند:«الدُّعاءُ مُخُّ العِبَادَهًِْ»(3)، يعني بندگي و پرستش خدا به دعاست. معناي دعا فقط اين نيست كه مثلاً از خداوند پول يا شفاي مريض خود را بخواهيم، بلكه خدا را خواندن و يا الله‌گفتن و او را به اسماء حسني ياد كردن، معناي دعا است.
در روايتي است كه دو نفر مشغول نماز شدند، يكي قرآنش زياد بود و ديگري دعايش. از امام عليه السلام پرسيدند: كدام يك افضل است؟ حضرت فرمودند: هر دو خوب است. شخص اصرار كرد تا بداند كدام افضل است؟ بالاخره حضرت فرمود:
آن كسي كه دعايش بيشتر است، افضل است؛ «هي واللهِ العبادهًْ، هي و اللهِ افضلُ»(4)
انسان وقتي برنامه‌هايي از قبيل اعتكاف را با دقت ملاحظه مي‌كند پي‌مي‌برد كه چنين برنامه‌هايي، وحياني و از عالم غيب است.
هنراعتكاف
اعتكاف، هنر به معناي واقعي كلمه است. هنر، يعني بازداشتن نفس و اينکه آدم بتواند در مقابل هواي نفس بايستد. البته اعتكاف را معنا مي‌كنند به اينکه انسان بتواند خودش را در مقابل غرائز، شهوت و غضب حفظ كند. اصلاً معناي واقعي هنر همين است:
سهل دان شيري كه صف‌ها بشكند
شير آن باشد كه خود را بشكند
هنر اين است كه آدم بتواند در مقابل غضب بايستد. انسان معتكف، هنرمند واقعي است، يعني مغلوب هواي نفس نمي‌شود. شاعر هم مي‌گويد:
مردي گمان مبر كه به پنجه است و زور كتف
با نفــس اگــر  بــر آيي دانــم كه شاطري
در روايات هم داريم «أَشَدُّكُمْ مَنْ‏ مَلكَ‏ نَفْسَهُ‏ عِنْدَ الْغَضَب‏»(5) سخت‌ترين و قوي‌ترين شما كسي است كه هنگام غضب، مالك نفس خودش باشد.
كدام لذّت دنيايي را مي‌توان با لذّات حالات خوش معنوي اعتكاف مقايسه کرد؟ كجايند آنان كه به فكر عيش و نوش مادّي و تفريح‌هاي غيرسالم همراه با گناه و لذّات زودگذر دنيا هستند.
أين الملوك و ابناء الملوك؟ آيا مي‌توان براي قُرب به خداوند و رسيدن به مقام والاي انسانيّت ارزش مادّي معيّن کرد؟ آيا مي‌توان لحظه‌هاي پرفيض و با نشاط سحر و افطار معتكفان را با زمان ديگران مقايسه کرد؟
هرگز، هرگز، اينجاست كه بايد آيه شريفه قرآن را با توجّه و تدبّر تلاوت کرد: «يَا أيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اسْتَجِيبُوا للهِ وَ لِلرَّسُولِ
إذا دَعَاكُم لِمَا يُحْييكُم؛ اي كساني كه به خدا و پيامبر ايمان آورده‌ايد، به خداوند و پيامبر او پاسخ بگوئيد‌ آنگاه كه شما را مي‌خوانند تا حيات و زندگي واقعي به شما هديه كنند.»(6)
آري، اين است حيات حقيقي و اين است زندگي سرشار از معنويّت و روح پاك و تهذيب نفس و تقرّب به خداوند متعال كه خود را براي انجام وظايف و تكاليف الهي آماده مي‌كنيم.
اعتكاف، انساني را كه در كارهاي دنيايي خود غرق شده است و خسته از ناملايمات زندگي است، چند روزي به خلوت با خداي خود و انس با پروردگار دعوت مي‌كند كه در آن با تفكّر صحيح، برنامه‌هاي آينده خود را رنگ و بوي خدايي دهد و نسبت به كارهاي گذشته‌ خود تجديد نظر کرده و از خداوند قادر متعال كمك بگيرد.
اعتكاف، حيات بخش جامعه اسلامي است. همان طور كه ماه مبارك رمضان، مدرسه عالي تربيت و اخلاق است، اعتكاف در ايام خاص بخصوص دهه آخر ماه مبارك رمضان، مدرسه اخلاق و معنويت است و كساني كه توفيق درك اين سنّت مهم را پيدا مي‌كنند، حيات ديني خود را خواهند يافت و سبك زندگي آنها ديني و خدایي مي‌شود.
همه معتکفان در این چند روز اعتکاف باید رابطه خود با خداوند متعال را اصلاح کنند و از خدا بخواهند تا آنها را به انجام وظایف شرعی موفق بدارد.
بانوان معتكف هم با پوشش و حجاب برتر، حجاب اسلامي را احيا كنند. بانوان معتكف علاوه بر چادر، صورت هاي خود را از ديد نامحرم بپوشانند تا حقيقت اسلام را به جهانيان نشان ‌دهند:
بايد كه بپوشد رو هر زن كه مسلمان است * زيرا كه حجاب زن معلوم ز ايمان است
بايد اوقات گران‌بهاي اعتكاف را غنيمت داشته و براي خود و ديگران و براي نجات ممالك اسلامي از دشمنان اسلام و پيروزي و سربلندي مسلمانان جهان دعا كنيم و فرج حضرت بقيه الله الأعظم‌ (عج) را از خداوند متعال مسئلت نمائيم.
حقير هم دوست دارم در ميان معتكفين باشم و از نفس‌هاي گرم آنها توشه بگيرم و با آن عزیزان به درگاه ايزد منّان، انابه و توبه و تضرع داشته باشم؛ يا ليتني كنت معهم و السلام عليكم و رحمهًْ الله.
پي‌نوشت‌ها:
1. بقره، 45.
2. رعد، 28.
3. وسائل الشيعه؛ ج7، ب2، ح 8615.
4. همان؛ ج6، ب6، ح8383.
5. بحارالانوار؛ ج74، ب7، ح67.
6. انفال، 24.