ضرورت وجودی سفرهای زیارتی، سیاحتی (بخش پایانی)

سفر، آزموده کند مرد را(گزارش روز)

کد خبر: ۷۱۶۵۱

تاریخ: ۱۸ فروردين ۱۳۹۵ - ۱۹:۵۳

فریده شریفی
سفر آغاز یک راه است
نه پروازی میان مبدأ و مقصد
گذاری نرم و آرام است
میان بودن و رفتن
شدن تا اوج انسانی
سفر روییدن تک‌غنچه‌ای از آشنایی‌ها
سفر زندگی‌ساز است
روح آدمی در اثر کار و فعالیت‌های روزمره گرفتار خستگی و ملال می‌شود و نیازمند تجدید نشاط و شادابی است. تفریح، مسافرت و گشت‌و‌گذار در طبیعت، دید و بازدید، هدیه دادن و هدیه گرفتن از جمله اقداماتی است که موجب صفای روح و شادی و مسرت می‌شود.
سفرها یا تفریحی هستند یا کاری اما هر سفر تجربه‌ای گرانبهاست که نباید آن را کم‌ارزش شمارد.
سفر از نگاه قرآن
... چه بسیار شهرها و آبادی‌هایی که آنها را نابود و هلاک کردیم در حالی که مردمش ستمگر بودند و سقف‌ها بر سر آنان فرو ریخت و چه بسیار چاه آب که بی‌صاحب ماند و قصرهای محکم و مرتفع فرو ریخت! آیا آنان در زمین سیر نکردند تا دل‌هایی داشته باشند که حقیقت را درک کنند یا گوش‌های شنوایی که با آن ندای حق را بشنوند؟!
خداوند متعال در این آیه و آیات مشابه دیگر، منکرات آیات خویش و دعوت پیامبرش را به گردش در روی زمین و نظر و تأمل عبرت‌بینانه در سرنوشت اقوام و قبایل پیشین فرا می‌خواند و سفر را عاملی برای تنبّه و تحول در نگرش انسان‌ها یادآوری می‌کند.
در آیه دیگر پروردگار تعالی عذر و ضعف ستمکاران را به دلیل اینکه می‌گفتند تحت فشار و مستضعف بودیم نمی‌پذیرد و فرشتگان به آنها می‌گویند، مگر سرزمین خدا پهناور نبود که مهاجرت کنید؟! و در جای  دیگر بندگانش را به عبادت و پرستش خویش فرا می‌خواند اگر چه به بهای ترک شهر و دیار خویش تمام شود.
خداوند متعال در جای دیگر از قرآن، اختلاف و گوناگونی زبان‌ها و رنگ‌های انسان‌ها را که تنها با سیر در آفاق قابل مشاهده است از جمله آیات حکمت خود می‌شمارد.
وقتی گروهی در نزد پیامبر اعظم(ص) از مردی به نیکی یاد می‌کنند که تمام طول سفر خود به عبادت خدا پرداخته است می‌پرسند پس چه کسی علوفه دام او را تامین می‌کرد و به او غذا می‌داد، پیامبر می‌فرمایند «کلکم خیر منه» همه شما از خداوند روزی می‌گیرید چه در سفر و چه در حضر خداوند روزی شما را تامین می‌کند.
از نکته‌های جالب توجه در سفارش‌های رسول‌خدا(ص) در مورد سفر تشویق به آوردن ارمغان و سوغاتی است اگر چه سنگی باشد.
سفرهای نوروزی
چند روز مانده به آغاز سال نو شمسی همه روزشماری می‌کنند که تعطیلات کی شروع می‌شود تا بتوانند استراحتی کنند، به مسافرت بروند و برنامه‌ریزی‌هایی که از قبل کرده‌اند انجام دهند اما با شروع تعطیلات همان مشکل همیشگی به وجود می‌آید که چه کار کنیم و چه برنامه‌ای بریزیم که بهترین استفاده را از این تعطیلات برده باشیم؟!
«مهدیس دارابی» کارمند بانک در این باره می‌گوید: «امسال از چند روز قبل از عید مدام در این فکر بودم که تعطیلات نوروز را به بهترین نحو بگذرانم و آن‌چنان برنامه‌ریزی کنم که مانند سال‌های گذشته نگویم باز آن طور که دلم می‌خواست نشد و تعطیلات خوبی را پشت سر نگذاشتم.
به همین دلیل شروع به برنامه‌ریزی کردم و قرار گذاشتم هفته اول عید را به مسافرت بروم و هفته دوم به دید و بازدید عید مشغول شوم. اما به محض اینکه برنامه مسافرت را با خانواده در میان  گذاشتم همه مخالفت کردند و هر کس عذری آورد و دلیلی مطرح کرد که نشان‌دهنده مخالفت با سفر کردن بود به همین دلیل از رفتن به سفر منصرف شدیم.»
وی ادامه می‌دهد: «همسرم می‌گفت، برای مسافرت کردن باید کلی هزینه کرد و تمام درآمد و عیدی‌های خودمان را در همین چند روز اول عید خرج کنیم. چرا که به غیر از هزینه بنزین و استهلاک خودرو، هزینه هتل، غذا و... سرسام‌آور است و در ایام عید هم که همه هزینه‌ها دو برابر می‌شود پس بهتر است در خانه بمانیم و از تهران بدون آلودگی و ترافیک استفاده کنیم...
از توضیحات همسرم قانع شدم ولی پیش خود فکر می‌کردم که چه خوب می‌شد اگر چند روز به شهرهای دیگر سفر می‌کردیم و روحیه‌مان تازه و شاداب می‌شد ولی  همسرم راست می‌‌گفت اگر قرار بود هر چه درآمد داشتیم در همان روزهای اول عید خرج کنیم بقیه ماه را چگونه بگذرانیم؟!»
سفر به روستا
روستاهای زیبا و دیدنی در ایران کم نیستند و سفر به آنها به خصوص در ایام تعطیلات نوروزی و تابستانی لطف و صفای خاص خود را دارد. صداقت و خلوص روستائیان میهمان‌نوازی و پذیرایی گرم مردم روستا هر مسافری را به سوی خود می‌کشاند.
«علیرضا کلهر» کارمند ، تعطیلات نوروزی خود را در روستا گذرانده و در این باره می‌گوید: «امسال تمام تعطیلات نوروز خود را در روستایی که بیش از 25 سال در آن زندگی کرده بودم گذراندم. روستای ما به نام «میرمینگه» علیا در شهرستان گیلانغرب قرار دارد. با چند تن از دوستانم که آنها نیز ساکن تهران هستند به روستا رفتیم و جاذبه‌های روستا را که پیش از این به دلیل عادی شدن بی‌تفاوت از کنار آنها می‌گذشتیم گشتیم از جمله رشته کوه‌های زیبا، دشت‌های پرگل و غارهای جالب و حیرت‌انگیز که تماشای هر کدام از این مواهب طبیعی انسان را به شکرگزاری و سجده در برابر خداوند متعال ترغیب می‌کند.»
به گفته این کارمند، به درستی گفته‌اند که انسان با سفر تجربه به دست ‌آورده و بیشتر به خداوند هستی‌بخش ایمان می‌آورد. با دیدن آن همه زیبایی وقتی که به تهران بازگشتم به دوستان خود گفتم، زیبایی و طراوت را باید در همین نزدیکی‌ها جست‌وجو کنیم نه اینکه برای جست‌وجوی تفریح و شادی به کشورهای دیگر سفر کنیم و درآمد خود را در آن کشورها خرج کنیم، فقط باید چشم‌ها را شست و دید که زیبایی با ما چند قدم بیشتر فاصله ندارد.
سخنان این کارمند ما را به یاد این جملات می‌اندازد که لحظه‌های زندگی سریع می‌گذرد و تو می‌مانی و عمری که به سرعت برق و باد گذشته است بنابر این تا هستیم باید از لحظات زندگی استفاده کنیم و آن را بیهوده نگذرانیم.
انسان‌های موفق کسانی هستند که از لحظه لحظه زندگیشان کمال استفاده را می‌برند و از هدر رفتن ساعات گرانبهای عمرشان جلوگیری می‌کنند.
دید و بازدیدهای نوروزی
ایرانیان مردمی مهمان‌نواز هستند و این خصلت از ویژگی‌های بارز تمام ایرانیان است.
«میهمان حبیب خداست» و «هر میهمانی برکت را با خودش می‌آورد» از جملاتی هستند که همه ایرانیان به آن اعتقاد دارند و به هنگام آمدن میهمان با شور و اشتیاق فراوان از میهمانان پذیرایی می‌کنند. اما دید و بازدیدهای عید نوروز هم حال و هوای خاصی دارد و یک سنت حسنه است که هم به عنوان صله رحم و هم برای عرض تبریک و شاد باش سال نو صورت می‌گیرد.
«ملیکا هوشمند» کارشناس ارشد زیست‌شناسی درباره نحوه گذراندن تعطیلات نوروز خود می‌گوید: «به دلیل درگیر بودن روی پایان نامه‌ام امسال موفق نشدم که به مسافرت بروم اما به همراه خانواده به دید و بازدیدهای عید مشغول بودم و خیلی هم به من خوش گذشت زیرا صله‌رحم و دیدن فامیل، دوستان و آشنایان هم از رهنمودهای مهم اجتماعی در اسلام است و هم روح را شاداب و دل و جان را از عواطف و محبت‌ها سیراب می‌سازد.»
وی معتقد است، پراکندگی خانواده‌های سنتی، مشغله زیاد دنیای شهری، آپارتمان‌نشینی و... از عواملی است که دید و بازدیدها و میهمانی‌ها را کاهش داده و کمرنگ کرده است که باید توجه بیشتری به این مسئله شود. این کارشناس همچنین می‌گوید: «رفتن به دامان صحرا و گشت و گذار در طبیعت زیبا و سرسبز روح انسان را جلا می‌دهد و انگیزه و امید را در دل انسان‌ها افزایش می‌دهد اما دید و بازدیدهای عید هم از مراسمی است که دل‌ها را به یکدیگر نزدیک می‌سازد و بسیاری از افراد فامیل، اقوام و بستگانی که در طول سال کمتر زیارت کرده‌ایم می‌توانیم ببینیم و از ثواب و پاداشی که خداوند متعال برای «صله‌رحم» قرار داده است برخوردار شویم. روانشناسان معتقدند مسافرت و دید و بازدید در عید نوروز باعث اعتلای روحی و معنوی و در نتیجه طول عمر می‌شود.
«فرناز رحمتی» استاد دانشگاه درباره ضرورت سفر و تأثیر آن در روحیه انسان می‌گوید: «با توجه به شرایط دنیای کنونی و پیچیدگی‌های خاص آن، سفر امری ضروری و اجتناب ناپذیر است، چرا که دیدن مناطق مختلف کشورمان و بازدید از مراکز سیاحتی و زیارتی و کسب اطلاع از شرایط زیست محیطی و جغرافیایی میهن اسلامی ما برای هر فرد ایرانی یک ضرورت غیرقابل انکار است.»
وی اضافه می‌کند: «تا زمانی که مسافرت‌های نوروزی رسم نشده بود، دید و بازدیدهای نوروزی بیشتر مرسوم بود و به وظیفه‌ای کم و بیش الزامی تبدیل شده بود در حالی که امروز محدودیت‌های شغلی و محدودیت‌های زمانی دید و بازدیدها را کمتر کرده است و برخی از اقوام و آشنایان شاید در طول سال فقط یک بار آن هم در دید و بازدیدهای عید به دیدار همدیگر بروند.»
این استاد دانشگاه می‌گوید: «ما ایرانیان میهمان نواز هستیم و اشتیاق زیادی به معاشرت و همنشینی با دوستان و آشنایان داریم به همین دلیل دید و بازدید عید نوروز باعث خوشحالی و شادمانی می‌شود و روحیه را شاداب و با نشاط می‌کند.»
وی درباره تعطیلات نوروز خود نیز می‌گوید: «برنامه امسال من به گونه‌ای بود که به دلیل مشغله کاری زیاد و کارهایی که به دلیل عقب افتادن باید انجام می‌دادم به مسافرت نرفتم و در خانه ماندم و اوقاتی را به مطالعه اختصاص دادم اما دید و بازدیدهای عید را نیز انجام دادم و فرصت زیادی را برای دیدن اقوام، دوستان و آشنایان گذاشتم. به خصوص اقوامی که به دلیل محدودیت‌های شغلی در طول سال کمتر زیارت می‌کردم.»
این استاد دانشگاه در عین حال تأکید می‌کند که با برنامه‌ریزی مناسب و نظم و ترتیب می‌توان ایام نوروز را به بهترین وجه گذراند و استفاده لازم را از این تعطیلات برد.
انواع مسافرت‌ها
معمولاً در تعطیلات عده زیادی از هموطنان به سفر می‌روند، چه مسافرت‌های دیداری و صله رحم، چه برای زیارت، چه به قصد تفریحات سالم، که هر سه نوع آن خوب و پسندیده است. امام صادق (علیه‌السلام) در حدیثی فرموده است:
مسافرت باید برای یکی از این سه امر باشد:
1- تهیه توشه آخرت
2- تأمین معاش و زندگی
3- لذت مباح و تفریح غیرحرام
بنابراین، در سفرها باید آدابی را که از پیشوایان دین نقل شده است، به عنوان رهنمود گرفتن از مکتب، رعایت کرد.
کارشناسان اجتماعی معتقدند فواید مسافرت برای انسان بسیار است. کسب تجربه و پخته شدن، آشنایی‌ها و ارتباطات جدید، از آن جمله است.
به قول شاعر:
سفر، آزموده کند مرد را
هم از دل براند غم و درد را
ز گیتی بدو نیک، بنمایدش
وز آن گنج دانش بیفزایدش
نگاهی به مجموعه روایات اسلامی، نکاتی را به عنوان «آداب سفر» به ما می‌آموزد که مهمترین آنها، آموختن «آیین همراهی و همسفری» است.
اما در این میان یک نکته قابل تأمل است و آن اینکه تأکید شده است پیش از سفر، همسفر مناسبی پیدا کنید. چرا که مسافرت تنهایی مکروه است. رسول خدا (صلی‌الله علیه و آله و سلم) از سه کس مذمت کرده است:
یکی آنکه غذایش را تنها می‌خورد.
یکی آنکه در خانه‌ای تنها می‌خوابد.
سوم آنکه تنها به مسافرت‌های دور و دراز می‌رود.
آداب سفر طبق تعالیم دینی
سفر آداب خاصی دارد که فهرست‌وار به برخی از آنها اشاره می‌کنیم:
1- خداحافظی کردن از خانواده و بستگان از سوی مسافر، بدرقه کردن کسی که به سفر می‌رود، از سوی اهل خانه و بستگان.
2- شروع کردن سفر با «صدقه»، جهت سلامتی و  دفع بلاها.
3- خواندن دو رکعت نماز، دعا کردن و جان و مال خانواده را به خدا سپردن و بر او توکل کردن.
4- خواندن این دعا: «بسم‌الله، آمنت بالله، توکلت علی الله، ماشاء الله، لا حول و لا قوه‌الا بالله.»
5- برداشتن عصا، یا وسیله‌ای جهت دفع شر و خطرات احتمالی و حمل ابزار دفاعی.
6- همراه داشتن مسواک و شانه و لباس و ظرف.
7- همراه برداشتن مواد غذایی و خوراک‌های مورد نیاز و ره توشه سفر.
8- همراه داشتن داروهای موردنیاز، سوزن، نخ، طناب و زیرانداز.
9- رعایت اخلاق خوب با همسفر در طول مسافرت.
10- در سفر، بار بر دوش دیگران نبودن، خرج خود را به گردن دیگران نینداختن.
11- مراعات حال همسفر، در صورتی که خسته یا مریض باشد.
12- همکاری در کارها، برعهده گرفتن کارهای سنگین در مسافرت.
13- گوش کردن به حرف بزرگ ترها.
14- مشورت با همسفران در انجام کارها و تصمیم‌گیریها.
15- مواظبت بر خواندن نماز در اول وقت.
16- پس از سفر، نقل نکردن سختی‌ها و ناملایمات مسافرت.
17- در بازگشت از سفر، برای اهل خانه، هدیه و سوغات آوردن.
18- هنگام مراجعت از مسافرت به وطن، خدا را شکر کردن و بر نعمت سلامتی، حمد کردن.
برای تک‌تک آنچه یاد شد، احادیث مکرری در متون دینی آمده است که مجال طرح آنها نیست.