ضرورت وجودی سفرهای زیارتی، سیاحتی(بخش نخست)

بسیار سفر باید تا پخته شود خامی(گزارش روز)

کد خبر: ۷۱۵۴۰

تاریخ: ۱۷ فروردين ۱۳۹۵ - ۱۹:۳۰

فریده شریفی
همزمان با فرا رسیدن فصل بهار و تعطیلات نوروز افراد بسیاری برای استراحت، گشت و گذار و دیدن اقوام دور و نزدیک خود به مسافرت رفتند.
رسول خدا(ص) می‌فرمایند، «سیرو فی‌الارض»، به سیر و سفر و مسافرت در روی زمین بپردازید تا از نزدیک تحولات و مظاهر شهرها و سرزمین‌های متفاوت را ببینید و تجربه بیندوزید.
در سال جدید که فصل بهار آغاز شده، شکوفه‌های رنگارنگ در شاخه‌های درختان خودنمایی می‌کند، نغمه پرندگان خوش‌آواز از گوشه و کنار باغ‌ها و گلستان‌ها به گوش می‌رسد و همه چیز بوی تازگی و طراوت می‌دهد. حیف است که از تغییر فصل، نو شدن و تازگی و شادابی طبیعت الگو نگیریم و احوالات خود را تغییر ندهیم چون آنکه قلب‌ها و دیدگان را تغییر می‌دهد مسلماً می‌تواند حال ما را به بهترین حال‌ها تبدیل کند.
اهمیت سفر
امیرمؤمنان(ع) می‌فرماید: «مسافرت کنید که در آن پنج فایده است: اندوه‌زدایی، درآمدزایی، دانش‌افزایی، ادب‌آموزی و همراهی با شرافتمند». رسول خدا(ص) نیز می‌فرماید: «سه دعا بی‌تردید مستجاب است: دعای مظلوم، دعای مسافر و دعای پدر برای فرزندش».
در کتاب مکارم‌الاخلاق آمده است که امام صادق(ع) می‌فرماید: لقمان به پسرش گفت: هرگاه با گروهی مسافرت کردی درباره کار خود و آنان بیشتر با آنان مشورت کن، بسیار به رویشان لبخند بزن، از توشه‌ات به ایشان ببخش، دعوتشان را بپذیر، به یاری آنان بشتاب، سکوت طولانی، نماز بسیار و سخاوتمندی را پیشه خود ساز و هرگاه دیدی همسفران می‌روند با ایشان برو، هرگاه از تو چیزی خواستند اجابت کن و مخالفت نکن چرا که «نه» گفتن درماندگی و پستی است.
ایام تعطیلات نوروزی که رسماً از اول فروردین آغاز می‌شود و روز سیزدهم پایان می‌یابد بهترین فرصت برای یک سفر و گشت و گذار است. همچنین دیدن اقوام، بستگان، آشنایان و دوستانی که در طول سال به علت مشغله زیاد و گرفتاری‌های زندگی شهری امکان دیدنشان کمتر وجود دارد در این ایام می‌توان به دیدار آنها رفت و «صله رحم» بجا آورد.
برخی از افراد سفر کردن را به ماندن در خانه ترجیح می‌دهند و شهرهای مذهبی مانند قم و مشهد را انتخاب می‌کنند و برخی دیگر به شهرهای شمالی یا جنوبی کشور مسافرت می‌کنند و ضمن دیدن اقوام و بستگان خود از طبیعت زیبا و جاذبه‌های دیدنی این شهرها دیدار می‌کنند.
از یک راننده تاکسی درباره نحوه گذراندن تعطیلات نوروزی سؤال می‌کنیم. وی می‌گوید: «امسال سعادتی نصیب من و خانواده‌ام شد که به زیارت امام‌رضا(ع) مشرف شویم و هفته اول عید را در شهر مقدس مشهد بودیم.»
وی اضافه می‌کند: «رفتن به زیارتگاه‌ها و اماکن متبرکه و عرض ارادت به آستان اولیای دین یکی از بهترین راه‌ها برای پاک شدن از آلودگی‌ها، تهذیب نفس و روحیه گرفتن است.»
به گفته این راننده تاکسی یک سال کار و فعالیت و کارهای روزمره، انسان را خسته می‌کند و نیاز به تجدید روحیه دارد و چه فرصتی بهتر و ارزشمندتر از زیارت ائمه می‌تواند روحیه را شاداب و منزه سازد. در فقه الرضا(ع) آمده است: هرگاه قصد سفر کردی خاندانت را گردآور و دو رکعت نماز بخوان و خدا را تمجید کن و بر پیامبر(ص) درود فرست و دستانت را به دعا بلند کن و بگو: «خدایا من امروز دین و جان و مال و خاندان و فرزندان حاضر و غایب خود را به تو می‌سپارم.»
یک کارشناس علوم قرآنی به گزارشگر روزنامه کیهان می‌گوید: «آشنایی با سنت‌ها و قوانین حاکم بر دگرگونی‌های جوامع انسانی و برپایی و فروپاشی تمدن‌ها و دولت‌ها، نگریستن به آیات و نشانه‌های حکمت و قدرت الهی در عالم از طریق سفر امکان‌پذیر است که در قرآن کریم از اهداف سیر آفاقی محسوب شده است.»
سفر گروهی یا انفرادی
رسول خدا(ص) می‌فرماید: همسفرت را بیاب و بشناس، آن‌گاه سفر کن و سپس در توصیه‌ای به حضرت علی(ع) فرمودند: ای علی! به تنهایی سفر نکن، چراکه شیطان همراه تنهاست.
خیلی‌ها دوست دارند هنگام تعطیلات با گروهی از بستگان، دوستان و نزدیکان خود به سفر بروند که اتفاقاً سنتی پسندیده و مطابق با اسلام است، اما عده‌ای دیگر تعطیلات نوروزی را فرصت مناسبی می‌دانند که می‌توانند در این ایام به امور خیریه، عام‌المنفعه و خدمت به دیگران بپردازند و کارهای معنوی و الهی انجام دهند که ثواب و پاداش آن پشتوانه یک سال تلاش آنها باشد.
به طور مثال برخی با کاروان راهیان‌ نور به مناطق مرزی مانند شلمچه و مناطقی که 8 سال شاهد دفاع مقدس رزمندگان بود می‌روند و  خاطرات و یاد شهدا، جانبازان و ایثارگران جنگ تحمیلی را زنده نگه می‌دارند و برخی دیگر هم مانند «هادی ثابت‌زاده» دانش‌آموز سال سوم دبیرستان به اردوی جهادی می‌روند. وی می‌گوید: «لذتی که در این سفر می‌برم قابل مقایسه با هیچ سفری نیست.»
این دانش‌آموز اضافه می‌کند: «امسال به اتفاق همراهان در اردوی جهادی به منطقه محروم «بشاگرد» در استان هرمزگان رفتم که از این بابت بسیار خوشحالم و خداوند متعال را سپاسگزارم که چنین سعادتی نصیبم کرد.»
به گفته هادی ثابت‌زاده، بشاگرد منطقه‌ای است که با اینکه پس از انقلاب اسلامی اقداماتی در جهت راهسازی، تأمین برق، آب آشامیدنی و... انجام شده ولی باز هم احتیاج به اقدامات عمرانی دارد.
وی می‌گوید: «بشاگرد به دلیل نداشتن جاده و محصور بودن در لابه‌لای رشته کوه‌ها تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی یک منطقه کاملا ناشناخته و فراموش شده بود و مدرسه، درمانگاه، خانه بهداشت و حتی یک کیلومتر جاده آسفالته نداشت اما با یاری جهادگران و نیروهای امدادی اکنون از نعمت آب سالم، برق، درمانگاه و جاده آسفالت برخوردار است.»
این دانش‌آموز می‌گوید: «لذتی که در خدمتگزاری به این مردم محروم در سفر راهیان نور وجود دارد آنچنان است که من با خودم تعهد کرده‌ام که هر سال تعطیلات نوروز به بشاگرد سفر کنم...»
حسین معظمی دبیر همین دانش‌آموز دبیرستانی به گزارشگر روزنامه کیهان می‌گوید: «بنیاد تمدن اسلامی بر هجرت رسول گرامی اسلام(ص) از مکه به مدینه بنا شده است. این امر نشان‌دهنده مهاجرت در بین مسلمانان است. تشویق‌های قرآن به سیر و سیاحت و تأمل در آفاق هستی و آثار تمدن‌های قرن‌های نخستین بعد از اسلام موجب سفرهای سیاحتی، علمی و تجارتی مسلمانان شد و همین مسئله پیشرفت امت اسلامی و فرهنگ غنی اسلامی را در میان سایر ممالک جهان سبب گشت.»
وی سفر راهیان نور را برای روشنگری دانش‌آموزان نسل جدید بسیار مفید و مثمر ثمر می‌داند و معتقد است باید این سفرها هدفمند و در راستای تقویت پایه‌های نظام اسلامی باشد.
فرصت‌هایی که از دست می‌روند
همان‌طور که در آیات و روایات و احادیث اسلامی فراوان توصیه شده که از سفرهای انفرادی پرهیز شود و سفرهای دسته‌جمعی و گروهی ترجیح داده شود واقعیت نیز نشان می‌دهد که صفا و صمیمیتی که در مسافرت‌های خانوادگی، فامیلی و دسته‌جمعی وجود دارد در سفرهای انفرادی به هیچ‌وجه یافت نمی‌شود و خاطراتی که از این سفرها در اذهان به جا می‌ماند بسیار زیاد و فراموش‌نشدنی است.
«علی صالح‌پور» دانشجوی رشته معارف اسلامی به این مسئله در تعطیلات نوروزی خود اشاره می‌کند و می‌گوید: «ایام عید به همراه خانواده‌ام به شهرهای شمالی ایران سفر کردیم و از هوای پاک و سالم و فضای سبز و پرنشاط استان گیلان بهره بردیم.»
وی اضافه می‌کند: «برخی دوستان به من پیشنهاد دادند که به صورت مجردی و بدون خانواده مسافرت کنیم چون معتقد بودند که این نوع مسافرت‌ها بیشتر خوش می‌گذرد و خاطره‌انگیز خواهد بود، اما من معتقد هستم که بودن در کنار خانواده، فامیل و نزدیکان فرصت گرانقدری است که همیشه برای انسان پیش نمی‌آید و ممکن است افراد فامیل، دوستان و آشنایانی که امسال می‌بینیم سال دیگر نباشند!»
وی تصریح می‌کند: «بنابراین به جای حسرت خوردن و پشیمان شدن بهتر است لحظات کنونی را دریابیم و قدر پدر، مادر و بزرگان فامیل را بدانیم و از بودن کنار آنان احساس شادی و نشاط کنیم.»
وی می‌گوید: «فراموش نکنیم که زندگی مانند عقربه‌های ساعت تند و سریع می‌گذرد و اگر استفاده بهینه نداشته باشیم زمانی به خود می‌آییم که دیگر دیر شده است و فرصتی برای جبران نیست.»
نیاز به مسافرت و تفریح
تعطیلات نوروزی برای برخی‌ها یعنی استرس، نگرانی و اضطراب، این افراد نه‌تنها خودشان از تعطیلات لذتی نمی‌برند بلکه این استرس و نگرانی را به افراد خانواده هم منتقل می‌کنند.
چنین افرادی اگر به مسافرت بروند یا به دید و بازدید مشغول باشند، یا اینکه در خانه بمانند دچار آنچنان آشفتگی و استرسی هستند که از تعطیلات نوروز هیچ استفاده‌ای نمی‌کنند و آن را در کام اطرافیان خود هم تلخ می‌کنند.
حسین اسماعیلی‌نیا یک کارشناس امور تربیتی و مشاوره وزارت آموزش و پرورش در این باره می‌گوید: «از لحاظ روانشناسی، انسان به تفریح و تعطیلات نیاز دارد و این مسئله در مورد همه انسان‌ها صدق می‌کند و ربطی به کارمند و خانه‌دار، دانش‌آموز یا استاد دانشگاه ندارد، همه و همه باید روزهایی از سال را به استراحت، تمدد اعصاب و کسب انرژی بپردازند تا با روحیه‌ای عالی‌تر به ادامه فعالیت‌های خود مشغول شوند.»
وی اضافه می‌کند: «دانش‌آموزان باید در تعطیلات نوروز از درس فاصله بگیرند زیرا تعطیلی پنجشنبه یا جمعه خستگی دانش‌آموزان را از بین نمی‌برد. بنابراین تعطیلات نوروز فرصت مناسبی است که دانش‌آموزان استراحت کنند و به تجدید قوا بپردازند تا سال تحصیلی را با انرژی بیشتری به اتمام برسانند و در امتحانات آخر سال به نتایج درخشانی دست یابند.»
این کارشناس تصریح می‌کند:‌ «در برنامه‌ریزی و مشاوره سالانه برای دانش‌آموزان زمان تفریح معینی را اختصاص می‌دهیم. البته بد نیست که فرصت نوروز را به جبران عقب‌افتادگی‌ها اختصاص دهیم ولی اگر برنامه‌ریزی سالانه دانش‌آموزان آهسته و پیوسته باشد معمولا سهم تفریح و استراحت در برنامه‌ریزی ایامی مثل نوروز یا تعطیلات تابستان افزایش می‌یابد.»
«فریده کمالوند» آموزگار در این باره می‌گوید: «من به همه دانش‌آموزان توصیه کردم که تعطیلات نوروز را به تفریح، استراحت و مسافرت بپردازند، به همین خاطر از دادن تکالیف زیاد و سنگین به آنها در این ایام خودداری کردم.»وی می‌افزاید: «بررسی‌ها نشان می‌دهد غالب دانش‌آموزانی که افت تحصیلی دارند کسانی هستند که دارای اختلالات خلقی و افسردگی هستند و زندگی بدون تفریح و تنوعی را می‌گذرانند.»این آموزگار با سابقه همچنین می‌گوید: «افراط و تفریط هر دو نامناسب است و نباید خانواده‌ها کاری کنند که دانش‌آموزان از درس غافل شوند و فقط به گردش و تفریح بپردازند و نه اینکه تمام وقت خود را صرف درس خواندن کنند و از تفریح و استراحت غافل شوند.»
به گفته این آموزگار، یک دانش‌آموز موفق باید بتواند همه نیازهای خود را بدون افراط و تفریط و در نهایت اعتدال پاسخگو باشد.