نگاهی به بازار میوه شب عید و چالش‌های پیش‌رو(بخش نخست)

اژدهای قاچاق،سیب ایرانی را به سرد‌خانه برد !(گزارش روز)

کد خبر: ۷۰۲۶۵

تاریخ: ۱۷ اسفند ۱۳۹۴ - ۱۸:۲۶

گالیا توانگر
نارنگی پاکستان، پرتقال ترکیه و مصر، سیب فرانسه، سیر و گلابی و گریپ فروت چینی، گلابی و آلو و انگور شیری آفریقای جنوبی، انگور شیلیایی، لیموترش برزیلی، گیلاس خارجی و... لیست میوه‌های قاچاقی است که دربرخی میوه فروشی‌ها بویژه مناطق بالای شهرعرضه می‌شوند.
حتی در این لیست دراگون فروت یا میوه اژدها که در حقیقت نوعی گلابی آمریکایی است نیز جا دارد.این در حالی است که تنها میوه‌های خارجی و گرمسیری دارای مجوز واردات به کشورمان موز، نارگیل، آناناس و انبه هستند.
میوه‌های قاچاق همواره با قیمتی بسیار بالاتر از هم ردیف داخلی شان فروخته می‌شوند. انگور آفریقایی با دانه‌های مشکی بسیار درشت‌تر از حد معمولش کیلویی 60 تا 100هزارتومان و گیلاس که جزو میوه‌های تابستانه است، اما هم‌اکنون در بازار در برخی میوه فروشی‌های بالای شهر دیده شده تا کیلویی 100 هزار تومان هم فروخته می‌شود.
به این ترتیب هوس برخی مرفهین بی‌درد، طمع سودجویان فرصت‌طلب ونیز باند بازی مافیایی دست به دست هم داده‌اند تا با قاچاق میوه از دورترین کشورهای نیمکره‌جنوبی لطمات جبران‌ناپذیری به کشاورزان وارد آید و بازار میوه شب عید را با چالش‌های هزار توی بی‌شماری روبه‌رو کنند. قاچاق باعث شده اژدهای آمریکایی در میوه فروشی‌ها جا خوش کرده و سیب ایرانی در سردخانه‌ها از بین برود.
با توجه به شرایط آب و هوایی کشورمان در واقع نه تنها نیازی به واردات میوه وجود ندارد، بلکه با یک بازاریابی اصولی و سنجیده می‌توانیم مازاد نیاز داخلی را صادر کرده و از این طریق ضمن اشتغال‌زایی بخش اعظم مشکلات پیش‌روی کشاورزان وعرضه‌کنندگان محصولات کشاورزی را حل وفصل کنیم. برای مثال سیب و کیوی با حجمی مازاد نیاز داخلی تولید شده و چون صادرهم نمی‌شود پس از فساد، صدها کیلو بویژه در مراکز توزیع دور ریخته می‌شوند. در زمینه پرتقال گفته شده می‌توانیم رقم تولید را بالا ببریم که البته هیچ‌گاه در نظر مسئولان امر به این آمار توجه خاصی صورت نگرفته است. بنابراین درحال حاضر دو چالش اساسی پیش‌روی بازار میوه داخلی وجود دارد: یکی واردات قاچاق و بی‌توجهی به تسهیل صادرات و دوم توجه نداشتن به ارزیابی‌های قبل و بعد تولید. به این سؤال که چه بکاریم و چقدر؟ هیچ نهادی حاضر نیست مهندسی کند و پاسخ روشنی بدهد. چنانچه رقم تولید پرتقال بالا می‌رفت- با توجه به اینکه هزینه حمل و نقل پایینی دارد و در مسیر نقل و انتقال بار کمتر دچار خرابی وله شدگی می‌شود - الان شب عیدی پرتقال با میزان تقاضای بیشتر و نرخ کمتری فروخته می‌شد و درپی شایعه کمبود پرتقال که از زبان برخی کارشناسان و مسئولان بازار میوه مطرح شده، بیم بالا رفتن نرخ این محصول به جان مردم نمی‌افتاد.
شبیخون به میوه و تره بار
تا چشم کار می‌کند رنگ نارنجی خوش رنگ پرتقال‌ها زیر نور آفتاب صبحگاهی می‌درخشد.روز کاری در میدان میوه و تره‌بار ازهشت شب آغاز و تا نه صبح روز بعد ادامه دارد.گاه باید تا 12 ظهر هم در غرفه برای رتق و فتق امور حضور داشت. یکی از غرفه‌داران میدان مرکزی میوه و تره‌بار شهرتهران با حسرت می‌گوید: «بزرگ شدن بچه هایم را ندیدم.»
وی در باب میوه‌های قاچاق برایمان می‌گوید:«متاسفانه پای میوه‌های قاچاق به میادین میوه و تره‌بار باز شده است. شب قبل نیروی انتظامی یک کانتینر بزرگ نارنگی پاکستانی را پلمب کرد.» چشم که می‌اندازم، می‌بینم کانتینری هنوز آن گوشه میدان متوقف مانده است.
ازاین غرفه‌دار ومیوه فروش می‌پرسم:تا حالا شده به توزیع میوه قاچاق وسوسه شوی؟ وی صراحتا پاسخ می‌دهد:«نه، دنبال میوه‌چینی ودردسرهای قاچاق نیستیم. خودمان با مشکلات‌ریز و درشت در میدان گریبانگیریم. مالیات بالا می‌پردازیم و کلی چک پاس نشده رودستمان باد کرده است.به اندازه کافی دردسر داریم.»
وی که تمایلی به بازگو کردن نامش ندارد، ادامه می‌دهد: «خیال می‌کنید اینکه قاچاقچیان می‌گویند نارنگی پاکستانی آورده‌ایم، راست می‌گویند؟ این‌ها همان نارنگی‌های خودمان است، می‌رود پاکستان مارک می‌زنند و بعد به اسم نارنگی پاکستانی از قرار کیلویی چند هزار تومان بیشتر به خودمان می‌فروشند. این میوه‌های قاچاق همه جا هستند. به میدان میوه و تره‌بار و یا بازار آزاد هم ربطی ندارد. خیلی زیاد شده‌اند.»
از این عرضه‌کننده میوه سؤال می‌کنم: دلیل فروانی میوه‌های قاچاق در بازار میوه شب عید چیست؟ وی پاسخ می‌دهد: «این میوه‌ها کانتینری توزیع می‌شوند. در ابعاد کوچکی نیست که از چشم کسی مخفی بماند. از مرز گذشته اند. بنابراین باید مشکل را در گمرک جست‌وجو کرد. الان در رابطه با میوه خیلی‌ها دست‌اندرکارند. وزارت جهاد کشاورزی، سازمان صنعت، معدن و تجارت، تعزیرات و مبارزه با قاچاق،نیروی انتظامی، گمرک و ....  اینها همگی باید دست به دست هم بدهند و واقعا جلو این پدیده شوم را بگیرند.چون به کشاورز داخلی خیلی ضربه می‌زند.»
بازاریابی راه نجات میوه ایرانی از سرد خانه
محمد پناهی ما را کنار سبدهای سیب‌ زرد و قرمزش مهمان می‌کند. سیب‌ها را از کشاورز کیلویی 1400تومان خریده با هزینه‌های جانبی چون جمع‌آوری،حمل و نقل، سبد، پوشال و...برایش کیلویی 3250تومان تمام شده، اما چون امسال حجم سیب در بازار زیاد است به ناچار باید سیب‌های زرد را کیلویی 2000 تومان و سیب‌های قرمز را کیلویی 1800تومان بفروشد.
خودش می‌گوید: «همه‌اش ضرر است. هیچ کس برای بازار یابی برنامه‌ای ندارد. باید از برج هفت هر سال برآورد شود که کدام محصول بیشتر از نیاز داخلی تولید شده است؟ زمینه صادرات آن را در بازار بین‌المللی و یا لااقل بازار خاورمیانه فراهم آورند.»
از وی سؤال می‌کنم: دلیل ما به تفاوت بالای قیمت سیب از 1400تومان نزد کشاورز تا 3250 تومان نزد توزیع‌کننده چیست؟ وی پاسخ می‌دهد: «هزینه جمع‌آوری سیب با خود سیب برابری می‌کند.»
این توزیع‌کننده سیب و پرتقال گله‌مندانه و با تعجب می‌گوید: «ما این همه سیب و پرتقال تولید داخل داریم، چرا از ترکیه وارد می‌کنند؟ برخی مسئولین گفته‌اند شب عید پرتقال کم داریم،این در حالی است که پرتقال وسیب به حدی زیادند که پرتقال به دست مشتری نرسیده خراب شده و دور ریخته می‌شود، ولی سیب چون عمر طولانی‌تری دارد، مدتی در سردخانه نگه داشته می‌شود و اگر مشتری سراغش را نگرفت مجبوریم بعد از تمام شدن تاریخ انقضایش آن را هم دور بریزیم.»
پناهی فراهم آوردن زمینه صادرات و نیز بازاریابی با پشتوانه کار کارشناسی را راه‌های نجات محصولات مازاد دانسته و تاکید می‌کند: «ما باید با تکیه به آمار قبل و بعد تولید و کارشناسی ظرفیت‌های موجود به پیش برویم و برنامه دقیقی برای بازاریابی داشته باشیم.»
از دوره گردهای میوه فروش
تا قاچاقچیان اژدها
میوه‌های خوش آب و رنگ در سبدهایشان به انتظار نشسته‌اند تا خرده فروش‌ها با وانت بارشان از راه برسند وآنها را در محلات مختلف شهر تهران بویژه محلات پرجمعیت‌تر و کم‌توان‌تر از لحاظ مالی توزیع کنند. داریوش ملکی که شغلش را دوره گردی میوه عنوان می‌کند، صبح‌های زود می‌آید میدان؛ 300 کیلو پرتقال بار می‌زند و می‌برد محلات پایین توزیع می‌کند؛ به این امید که کیلویی2200تومان بخرد و کیلویی 2500تومان  بفروشد. با این سود اندک زندگی خود، سه برادر و یک خواهر مجردش را می‌چرخاند. اینها واسطه‌های بسیار خرد وبه اصطلاح خوب بازار میوه محسوب می‌شوند.کارشان نه تنها ضرری ندارد، بلکه به حال قشر مستضعف هم کمک رسانند و ضمنا در شکستن حجم بار در میدان و سریع توزیع شدن محصولات کمک کوچکی دارند.
ملکی به گزارشگر کیهان می‌گوید: «من بارم را از میدان مرکزی می‌خرم و به محلات پایین شهر نظیر منطقه 15 می‌برم. با سودخیلی کمی هم می‌فروشم. اگر بخواهم با سود بیشتر بدهم، مشتری‌ام را که معمولا از قشر زحمتکش کارگری است از دست می‌دهم.»
-یعنی تا به حال وانت بارت را به محله‌های بالای شهر نبرده‌ای؟
-چرا برده‌ام؛ برای رستوران‌های بالای شهر بار برده‌ام.
-به این سود و عایدی که الان داری راضی هستی؟ به قول معروف چرخ زندگی‌ات می‌چرخد و روی غلطک است؟
-همچین هم روی غلطک نیست. هزینه نایلکس، باربری، کارگری که بار را به داخل وانت می‌گذارد و... را هم باید اضافه کرد و از سود کم می‌شود.
-تا به حال به فکر فروش میوه‌های قاچاق افتاده‌ای؟ مثلا گلابی آمریکایی یا دراگون؟
-دراگون؟!
-بله،میوه اژدها.
-نه بابا، قاچاق کار ما نیست. کار اژدهای قاچاق است. با وانت مگر می‌شود چقدر میوه قاچاق جابه جا کرد؟! کانتینری می‌آورند. البته نیروی انتظامی خیلی از این کانتینرها را شبانه پلمب می‌کند. به درد سرش نمی‌ارزد. ضمنا خدا را خوش نمی‌آید سیب و پرتقال تولید خودمان روی زمین بماند. محلاتی که ما می‌رویم ازاین میوه‌های آلامد استقبال نمی‌کنند.
-چرا مغازه نمی‌زنی؟ مغازه بهتر نیست؟
-خانم دلتان خوش است. مغازه دست کم 400،500 میلیون تومان پول پیش و ماهی۴- ۳میلیون تومان کرایه می‌خواهد.تازه این رقم‌ها برای محلات پایین شهر است.
این جای گفت‌و‌گو که می‌رسیم شهریار توکلی جوان کارگری که سبدهای پرتقال را به داخل وانت حمل می‌کند، در تکمیل صحبت‌های داریوش ملکی می‌گوید: «البته که مغازه بهتر است. همه رقم میوه و سبزی می‌ریزی داخلش. با وانت نهایتا دو قلم میوه بتوانی بار بزنی، اما مغازه سرمایه خوب هم می‌خواهد.»
باید در گمرک جلوی قاچاق را بگیرند
محمدمهدی مسیحا جانشین روابط عمومی سازمان مدیریت میادین میوه و تره‌بار شهرداری تهران در گفت و گو با گزارشگر کیهان می‌گوید: «190 میدان میوه و تره‌بار در سطح شهر تهران وجود دارد که این رقم کمتر از 5 درصد کل میوه فروشی‌های شهر تهران را شامل می‌شود و کمتر از یک درصد میوه فروشی‌های کل کشور. البته قرار است طی برنامه توسعه میادین، 24 میدان دیگر به سرعت راه اندازی شده و رقم به بیش‌از200 میدان افزایش یابد.»
وی در باره مانور نرخ‌گذاری سازمان مدیریت میادین توضیح می‌دهد: «ما درنرخ‌گذاری به صورت کلی در سطح شهر تهران هیچ دخالت مستقیمی نداریم؛ تنها می‌توان گفت در نرخ‌گذاری سطح شهر تاثیر گذاریم. وظیفه نرخ‌گذاری کار اتحادیه است. ما در میادین میوه و تره‌بار نرخ‌گذاری می‌کنیم. این یک واقعیت انکار‌ناپذیر است که میادین میوه و تره‌بار به حال قشر ضعیف بسیار مثمرثمر بوده‌اند. اقلام میوه  و تره‌بار 35 تا 40 درصد ارزان‌تر از قیمت سطح شهر در میادین عرضه می‌شوند. ضمن اینکه در 150 میدان شهر تهران امکان دستچین کردن میوه‌ها توسط مشتری وجود دارد که بازهم با شرط دستچین شدن توسط مشتری 35 در صد کمتر از سطح شهر فروخته می‌شوند.»
مسیحا ادامه می‌دهد: «تنها با اطلاعاتی که می‌دهیم در واقع کمک تعزیرات هستیم. کانتینر قاچاق نارنگی پاکستانی آمده میدان، سریعا اطلاع داده‌ایم. این را در باب همکاری انجام داده‌ایم و درحیطه وظایف ما نبوده است. بار از مبدا (تولیدکننده) بارگیری می‌شود و ما نمی‌توانیم بار را بازکنیم. حجره‌دار ما هم به خاطر توزیع میوه قاچاق شاکی است. در مصاحبه‌ها می‌گویند؛ کانتینری میوه قاچاق به میادین می‌آورند! ما فقط می‌توانیم میزان بارگیری را آن هم به خاطر اطلاعات خودمان بررسی کنیم. زیر بار چه چیزی مخفی کرده‌اند که نمی‌شود جست‌وجو کرد. باید از گمرک و اسکله چک کنند و جلویش را بگیرند.»
ساختمان سازمان مدیریت میادین میوه و تره‌بار شهرداری تهران شانه به شانه میدان مرکزی میوه و تره‌بار تهران واقع شده است. این دردمند اهل فن با احتساب اینکه روزهای جمعه  نیز برای میدانی‌ها روز کاری محسوب می‌شود، می‌گوید: «سازمان مدیریت میادین میوه و تره‌بار و به طبع آن میادین میوه و تره‌بار شهر تهران تنها 16 تا 18 روزدر طول سال تعطیلی دارند. از آن طرف در برخی ایام مثل شب یلدا شهروندان می‌خواهند شب یلدا بگیرند، ما باید باشیم. 8 تا 2 بعد ازظهر ،3 تا 8 شب ساعت کاری ما در سازمان است. برای اینکه تأثیرگذاری ما روی نرخ‌ها مشخص شود، بگذارید برایتان روزهای جمعه را مثال بیاورم. وقتی سازمان ساعت 2 تعطیل می‌شود، به میوه فروشی‌های همجوار با سازمان و میدان مرکزی سری بزنید؛ متوجه می‌شوید که در طول همین ساعت تعطیلی سازمان، 10 تا 15 درصد قیمت‌ها بالا می‌رود. فعالیت حسنه میادین میوه و تره‌بار را نباید با نشر اخبار منفی خراب کرد. سالیانه 3هزارو پانصد میلیارد تومان به سبد شهروندان سود‌رسانی داشته‌ایم. در میوه فروشی‌های همجوارمیدان مرکزی میوه و تره‌بار اتحادیه دخل و تصرف می‌کند، با این حال همین هم که می‌دانند ما رصدی داریم، تاثیرات مثبتی داشته است.»
وی در مثال دیگری به تاثیرگذاری غیرمستقیم میادین بر نرخ قیمت‌های سطح شهر اشاره کرده و می‌گوید: «در تابستان 94 قیمت هر کیلو گیلاس نوبرانه به 36 هزار تومان رسید. ما آوردیم میدان و نرخ 7 هزار تومان زدیم. یک شبه قیمت در سطح شهرشکسته شد. بنابراین چه بخواهیم و چه نخواهیم ما ترمز قیمت‌ها را می‌کشیم.»