کسی به فکر زوج‌های نابارور هست؟!

کد خبر: ۷۰۲۵۷

تاریخ: ۱۷ اسفند ۱۳۹۴ - ۱۸:۲۵

ناباروری یکی از مسائلی است که در این سال‌ها برخی از خانواده‌ها را درگیر کرده و فشار مالی و روانی زیادی بر آن‌ها وارد می‌کند، این معضل چندبعدی سال‌هاست مسئولان و کارشناسان را برای ارائه یک راه حل مناسب جهت کمک به درمان زوج‌های نابارور به چالش می‌کشد.
هزینه‌های سرسام‌آور درمان، نیاز به تکرار روش‌های درمانی تا حصول نتیجه و از همه مهم‌تر، عدم پوشش بیمه‌، زوج‌های نابارور را در مسیر درمان دلسرد می‌کند و از ادامه آن بازمی‌دارد. به علاوه، اضطراب و تشویش از نبود فرزند، زوج‌ها را بعضا دچار مشکلات متعددی در درون و بیرون خانواده می‌کند.
از آن‌جا که برنامه‌ریزی صحیح برای حل هر مسئله‌ای، به آمار و اطلاعات دقیق نیاز دارد، حمایت از زوج‌های نابارور بدون جمع‌آوری آمار و اطلاعات آنان به خصوص تعداد مبتلایان به ناباروری میسر نخواهد شد. با آمار غلط، بی‌پایه و گمانه‌زدن نمی‌توان یک مسئله ملی را بررسی کرد و برای آن حد و مرز قائل شد و در پی حل آن برآمد. در یک بررسی اجمالی از اظهارات مسئولان و دست‌اندرکاران درمان ناباروری در یک سال گذشته مشاهده می‌شود آمار و اطلاعات ارائه شده توسط آنان در مورد تعداد ناباروران به قدری متفاوت و پرابهام است که شاید در هیچ زمینه دیگری، نتوان این تناقض را دید. تفاوت‌های فاحش در ارائه آمار تعداد زوج‌های نابارور این فرضیه را تقویت می‌کند که برای حل مسئله ناباروری، و کمک به بیماران نابارور مطالعه دقیق و قابل استنادی در سطح کشور انجام نشده است.
حسن قاضی‌زاده‌، به عنوان عالی‌ترین مقام نظام سلامت کشور، شهریور امسال در حالی تعداد ناباروران را 1/7 میلیون نفر اعلام کرد[1] که درست یک روز بعد، محمد اسلامی، رئیس اداره باروری سالم وزارت بهداشت، این آمار را تا 6 میلیون نفر برآورد کرد[2] و سه ماه بعد، معاون درمان این وزارت‌خانه، محمد حاجی‌آقاجانی، چنین اظهار داشت: «آمارهای متفاوتی وجود دارد ولی تا ۲ میلیون زوج نابارور هم گفته شده است»[3]. در این مدت، محمداسماعیل ‌مطلق، مدیرکل دفتر سلامت جمعیت و خانواده وزارت بهداشت بارها و بارها در مصاحبه‌های خود تعداد ناباروران کشور را 3 میلیون زوج اعلام کرد[4].
تفاوت در ارائه یک شاخص آماری، آن هم در یک دستگاه، کم‌نظیر، و شاید بی‌نظیر بوده است. آمار معروف‌تر و پرتکرارتر وجود 3 میلیون زوج نابارور که شامل 20 درصد از کل زوج‌ها در کشور است به مطالعه‌ای که توسط مرکز درمان ناباروری ابن سینا در این زمینه انجام گرفته منتسب می‌شود، اما محمدمهدی آخوندی، رئیس این مرکز، با وجود اینکه در مرداد امسال نسبت ناباروران را به‌طور میانگین 20 درصد کل زوج‌ها (6 میلیون نفر) اعلام کرد[5]، در آذرماه با استناد به اظهارات وزیر بهداشت این تعداد را 1/7 میلیون نفر دانست که نشان‌دهنده قابل استناد نبودن مطالعه احتمالی در این مرکز است[6].
مسئولان وزارت بهداشت در مصاحبه‌های مختلف خود، همواره ناباروری را جزئی از چالش‌های خود دانسته‌اند و سعی کرده‌اند با قراردادن ناباروری، در برنامه‌های خود در زمینه اجرای سیاست‌های کلی جمعیت و سلامت، به سهم خود باری از دوش خانواده‌های مبتلا به ناباروری بردارند. اما آیا می‌توان بدون شناخت حداقلی، برنامه موفقی را تدوین و اجرا کرد؟ وزارت بهداشت در حالی از تدوین بسته‌های حمایتی از زوج‌های نابارور خبر می‌دهد که در شناخت وسعت مسئله خطای چند میلیون نفری دارد که به نظر می‌رسد یا مسئله ناباروری توسط مسئولان جدی تلقی نمی‌شود، یا حل مسئله از عهده آنان خارج است.
محمداسماعیل مطلق، در خصوص برنامه‌های پیشگیری و درمان ناباروری در وزارت بهداشت  اعلام کرد «بر اساس بند 45 سیاست‌های کلی برنامه ششم توسعه کشور که بر فرهنگ‌سازی و ایجاد زمینه‌ها و ترتیبات لازم برای تحقق سیاست‌های کلی جمعیت تأکید کرده است، ارتقای آگاهی، نگرش و بهبود عملکرد جامعه در زمینه عوامل مستعدکننده ناباروری مهم‌ترین رویکردهایی است که در دو سال اخیر به آن‌ها پرداخته‌ایم». فرای اینکه مواردی که به عنوان پیگیری سیاست‌های کلی جمعیت عنوان می‌شود، گزاره‌هایی غیرکارشناسی و فرافکنانه است و عملا نمی‌توان از بین آن‌ها به وجود یک برنامه در دستور کار مسئولان وزارت بهداشت پی برد، یک تامل اجمالی در مورد این گزاره‌ها نشان می‌دهد چنین رویکردی نمی‌تواند مسئله ناباروری را حل کند.
مطلق می‌گوید: «احصای عوامل مستعدکننده ناباروری از جمله عوامل محیطی و همکاری برای طراحی مداخلات لازم با کمک دستگاه‌های ذی‌ربط، استانداردسازی خدمات ناباروری، مشارکت در راستای ایجاد دسترسی به پوشش کامل بیمه خدمات ناباروری، همکاری در تدوین چارچوب پایش و ارزشیابی مراکز ارایه خدمت مشتمل بر ایجاد سیستم ثبت اطلاعات برای بررسی نتایج و عوارض درمان‌ها، پیگیری ایجاد بستر قانونی مناسب برای اهدای جنین از جمله اهم برنامه‌ها و رویکردهای این دفتر بوده است». سخن اینجاست که با وجود عدم فهم مسئله و بی‌اطلاعی از تعداد زوج‌های مبتلا به ناباروری، آیا با جملات پرطمطراق و وعده‌های دور از واقع، اصولا سیاست‌گذاری برای درمان چند میلیون نفر انسان، آن هم با وجود این زیرساخت سلامت پول‌محور، ممکن است؟
در آبان ماه سال 94، وزیر بهداشت جایگاه این وزارت‌خانه را در پیگیری سیاست جوان‌سازی جمعیت با تعبیر «کمترین نقش» معرفی کرد، در حالی که صحبت از چند میلیون نفر نابارور مطرح است، و کم‌ترین نقش، به ارگانی اطلاق نمی‌شود که دهه‌های متمادی در صف مقدم تحدید نسل «فعال لما یرید» بوده است.
در بهمن ماه سال جاری، تعدادی از دانشجویان طی نامه سرگشاده‌ای، به اظهارات وزیر بهداشت مبنی بر بهبود روند جوان‌سازی جمعیت اعتراض کردند. هاشمی در پاسخ به این نامه وعده «پیگیری شخصی» را داده است، و چشم میلیون‌ها زوج نابارور به این خواهد بود که مسئله آنان، که در واقع مسئله یک کشور است، در صف پیگیری‌های شخصی قاضی‌زاده هاشمی باشد، یا نباشد. باید دید این وعده چقدر رنگ واقعیت به خود خواهد گرفت.
ــــــــــــــــــــــــــــــ
1 - ایسنا – 22 شهریور 94
2 - فارس – 23 شهریور 94
3 – صدا و سیما – 3 آذر 94
4 - فارس - 14 مهر 94
5 - ایسنا – 2 مرداد 94
6 - ایسنا – 16 آذر 94