چگونه باید از درختان،‌جنگل‌ها و مراتع محافظت کرد؟ (بخش نخست)

درختکاری تنفسی تازه در فضای کلان‌شهرها(گزارش روز)

کد خبر: ۷۰۰۴۶

تاریخ: ۱۵ اسفند ۱۳۹۴ - ۱۸:۳۳

صدیقه توانا
بی‌شک بهار در تهاجم پاییز و سرمای زمستان هرچه را که از دست بدهد، روح زندگی را برای خودش نگه می‌دارد، پس بیاییم در این روزهای پایانی سال درخت بکاریم و با دیدنش در هر پاییز و بهار مانند درخت، سرسبزی و بودن را تمرین کنیم.
می‌توانی مثل درخت مهربان باشی و تنومند و بی‌آزار. چرا که درخت مظهر زیبایی و حیات و یکی از زیباترین و پرثمرترین نعمت‌های بیکران خداوند است که بخش مهمی از نیازهای انسان را برآورده می‌کند.
در مورد اهمیت درخت و درختکاری و نقش آن در تلطیف محیط زیست احادیث و روایت‌های زیادی از ائمه معصومین(ع) نقل شده است که همه بزرگان به نوعی ما را به کاشت و نگهداری از درخت و فضای سبز توصیه کرده‌اند.
حضرت رسول اکرم(ص) فرمودند: «خداوند درخت را برای انسان آفرید،‌ از این رو او باید درخت را بکارد، آن را آبیاری کند و در حفظ آن بکوشد.» و امام صادق(ع) نیز در همین مورد می‌فرمایند: «درخت بکارید و کشاورزی کنید که هیچ عملی از آن حلال‌تر و پاکیزه‌تر نیست. سوگند به خدا که هنگام ظهور حضرت ولیعصر ارواحنا فداه بعد از خروج دجّال، کشاورزی و نخل‌کاری رونق بسزایی خواهد یافت.»
فرهنگ شدن درختکاری و حفاظت از آن، در سلامت محیط زیست و پاکی هوا و تندرستی شهروندان تاثیر بسیاری دارد. سرزمینی که در آن زندگی می‌کنیم باید سرسبز و پردرخت باشد و از آثار آن بهره‌مند شویم.
ضمن آنکه فضا و محیط سرسبز و پردرخت ضامن ارتقای بهداشت روانی و افزایش نشاط و شادابی انسان‌ها در جامعه اسلامی می‌شود.
کاهش فرسایش خاک با کاشت درخت
این مسئله مهم نیست که شما کجا هستید یا کجا زندگی می‌کنید، تمام ما موظفیم حداکثر تلاشمان را برای کاهش آلودگی‌ها به کار بریم و یکی از راه‌های کاهش آلودگی هوا و محیط زیست درختان و کاشت درخت و توجه به نگهداری از فضای سبز سالم است.
مهندس حمیدرضا لالویی کارشناس محیط زیست در گفت‌وگو با گزارشگر کیهان به نقش و تاثیر درختان در کاهش آلودگی هوا اشاره می‌کند و می‌گوید: «درختان با جذب آلودگی‌های ناشی از گازهای نیتروژن، آمونیاک، دی‌اکسید گوگرد و اوزون و به دام انداختن آنها روی برگ‌هایشان نقش بسزایی در کاهش آلودگی‌ها دارند.»
وی با بیان اینکه قدرت جذب دی‌اکسید کربن هر هکتار درخت بالغ در طول یک سال برابر با زمانی است که شما با ماشین شخصی خود 26 هزار مایل رانندگی کنید.»
وی در توضیحات بیشتری می‌‌گوید: «یک هکتار از درختان بالغ، قادر به تامین اکسیژن مورد نیاز برای 18 نفر در طول یک سال است.» لالویی در تکمیل صحبت‌هایش با اشاره به اینکه درختان همچنین باعث خنکی هوا در مناطق شهری می‌شوند، خاطرنشان می‌کند: «سایه درختان در خانه‌ها و خیابان‌های شهرمان به عنوان پناهگاه و استراحتگاهی مناسب برای خانواده‌ها در روزهای داغ تابستان مورد استفاده همگان است. ضمن آنکه درخت فواید دیگری دارد از جمله کاهش فرسایش خاک را با خود به دنبال دارد.»
این کارشناس در ادامه می‌افزاید: «برگ‌های ریخته شده از درختان موجب تقویت مواد آلی خاک می‌شوند و ریشه درختان هم موجب افزایش نفوذپذیری خاک می‌شود و بنابر آمار اعلام شده هر ساله 100 درخت بالغ 77/000 گالن آب باران را می‌گیرند که در نتیجه  باعث کاهش میزان تخریب سیل‌های حاصل از طوفان‌ها می‌شود، کاهش فرسایش خاک و رسوبات حاصله از نهرها را خواهیم داشت و از سوی دیگر با افزایش ذخیره منابع آب زیرزمینی رو‌به‌رو می‌شویم.»
رفع آلایندگی با افزایش فضای سبز
هر ساله 100 درخت بالغ، 5 تا 6 کیلوگرم آلاینده‌ها را از طبیعت می‌گیرند.
لالویی در تکمیل صحبت‌هایش به فواید دیگر درختکاری در سطح شهرها اشاره می‌کند و با اعلام خبر فوق می‌افزاید: «درختان یکی از عوامل کاهنده آلاینده‌ها در سیستم فاضلاب شهری هستند و به این دلیل باعث میلیون‌ها دلار صرفه‌جویی در تصفیه‌ آب می‌شوند.»
کاهش هزینه انرژی خانه‌ها، بالا بردن ارزش منطقه‌ای، بخشیدن روح زیبایی به شهرها، زیستگاه حیوانات و پرندگان، کاهش خشونت،  کاهش احتمال بیماری آسم، افزایش سلامتی جسمانی و روانی و کاهش چاقی در افراد و فواید ترافیکی و جاده‌ای درختان از جمله سرفصل‌هایی است که این کارشناس محیط زیست در خصوص فواید درختان در شهرها و زندگی شهرنشینی به آنها اشاره می‌کند.
از وی می‌خواهم در مورد درختان و فواید ترافیکی و جاده‌ای که کمتر در مورد آن صحبت شده توضیحاتی ارائه دهد. مهندس لالویی چنین می‌گوید: «بهبود فضای سبز کنار خیابان‌ها باعث کاهش تصادفات 5 تا 20 درصد در شهر تورنتو کانادا شده که این خود باعث کاهش مخارج عمومی و باعث افزایش استفاده از شریان‌های پیاده‌روی شهری شده است.»
وی با بیان اینکه درختان امنیت رانندگی را بهبود بخشیده‌اند، می‌افزاید: «در یک مطالعه مشاهده شده است که بعد از ایجاد و بهبود فضای سبز کنار جاده‌ای 46 درصد کاهش تصادفات شهری و اتوبانی را دربر داشته است.»
بر اساس آمار حضور درختان در فضاهای سبز حومه شهری باعث کاهش سرعت گشت رانندگی تا 5 کیلومتر در ساعت می‌شود.
به اعتقاد وی رانندگانی که سریع رانندگی می‌کنند، یا رانندگانی که آرام رانندگی می‌کنند هر دو در حضور فضای سبز درختان رانندگی آرام‌تری دارند. همچنین بزرگراه‌هایی با چشم‌انداز طبیعی و فضای سبز باعث افزایش قدرت تحمل رانندگان برای سبقت‌های دیوانه‌وار جاده‌ای می‌شود و مطالعات هم نشان داده است که درختان خیابانی می‌توانند شدت و سختی تصادفات را کاهش دهند.
توزیع 150 هزار اصله نهال
در هفته منابع طبیعی 150 هزار اصله نهال برای توزیع رایگان در نظر گرفته شده و بین دستگاه‌های متقاضی کاشت نهال توزیع شده است.
دکتر علی کیان مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان تهران در گفت‌وگو با گزارشگر کیهان به برنامه‌هایی که برای کاشت درخت و نهال در روزهای پایانی سال درنظر گرفته شده اشاره می‌کند و می‌گوید: «کل نهال‌هایی که امسال غرس می‌شود بیش از یک میلیون اصله نهال است و در دامنه جنوبی البرز هم حدود 430 هزار اصله نهال غرس می‌شود.»
به او می‌گویم: مردم چطور می‌توانند این نهال‌ها را تهیه کنند؟ می‌گوید:« مردم با مراجعه به ادارات منابع طبیعی شهرستان‌های تهران می‌توانند نهال را در هفته منابع طبیعی برای کاشت به صورت رایگان تهیه کنند.»
درمورد هزینه‌های کاشت و نگهداری نهال‌ها از وی می‌پرسم و اینکه دلیل از بین رفتن نهال‌ها در هر سال چیست؟ وی پاسخم را این‌طور می‌دهد: «به ازای هر هکتار کاشت نهال حداقل 4 میلیون تومان نیاز است ضمن اینکه نگهداری و مراقبت آن هم هزینه‌ای جدای از این مبلغ را می‌طلبد.»
دکتر کیان در تکمیل صحبت‌هایش می‌گوید: «بخش عمده‌ای از دلایل از بین رفتن جنگل‌کاری‌ها این است که اعتبار مناسب در زمان موردنیاز به دلایل مختلف تخصیص نمی‌یابد و گاهی این عوامل باعث می‌شود که جنگل‌کاری‌ها به حد مطلوب به موفقیت نرسد.»
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان تهران می‌گوید : «هزینه سالانه نگهداری هر هکتار جنگل‌کاری بین 2 تا 3 میلیون تومان است. تمام دولت‌ها برای منابع طبیعی یارانه می‌دهند و هزینه می‌کنند و در کشور ما هم باید به این باور برسیم، بنابراین برای حفاظت از منابع طبیعی باید بخش درآمدزای منابع طبیعی یا کمک مالی به این بخش کند یا درآمد آن به بخش منابع طبیعی برگردد.»
درمورد وضعیت اراضی و منابع طبیعی استان تهران از او سؤال می‌کنم کیان در پاسخم می‌گوید: «حوزه استحفاظی استان تهران یک میلیون و 368 هزار هکتار است که از این میزان بیش از 80 درصد اراضی ملی و منابع طبیعی است، از این اراضی 59 هزار و 300 هکتار جزء جنگل‌های طبیعی و جنگل‌کاری، 919هزار هکتار مراتع و 105‌هزار هکتار هم اراضی بیابانی است. همچنین سهم متوسط سرانه جنگل در استان حدود 42 مترمربع و مساحت جنگل‌های استان نسبت به جنگل‌های کشور 4/3 درصد است.»
درخت، پشتیبان محیط‌زیست
براساس بررسی‌های انجام شده در 15 سال قبل، 5 هزار هکتار از اراضی مزروعی و فضای سبز شهرها از بین رفته است و این یعنی فاجعه و تخریب محیط‌زیست.
حقانی رئیس کمیته محیط‌زیست شورای شهر تهران در گفت‌وگو با گزارشگر روزنامه کیهان با اشاره به اینکه قلع و قمع درختان که به عنوان پشتیبان شهر و منابع طبیعی هستند یک فاجعه محسوب می‌شود می‌گوید: «باید قبول کنیم که مظلوم‌ترین موجود زنده دنیا درخت است. درخت نه زبان دارد و نه گوش ولی دی‌اکسیدکربن را می‌گیرد و اکسیژن می‌دهد، و هیچ گرفتاری برای ما ندارد و این در شرایطی است که با رشد شهرنشینی در ایران روبه‌رو هستیم و البته در دنیا هم همین‌طور است.»
بیش از 70 درصد جمعیت کشور تنها در 80 شهر استقرار یافته است و می‌بینیم که تجمع جمعیت در کلان‌شهرها چقدر زیاد شده است و محصول این ازدیاد جمعیت و انباشتگی در کلان‌شهرها و تهران، فشار زیادی بر منابع طبیعی و حیات زیستی می‌آورد.»
مهندس حقانی در ادامه صحبت‌هایش می‌گوید: «قرار بود در افق 1404 جمعیت تهران به 10 میلیون نفر برسد، اما الان 10 میلیون نفر در تهران جمعیت داریم و به نظرم ظرفیت زیستی تهران در سال 75 تمام شده بود و از آن سال به بعد یعنی 19 سال قبل هرچه جمعیت بیشتر شد و ساخت و ساز اضافه شد به منابع طبیعی و پشتیبانی حیاتی فشار وارد شده است.»
به او می‌گویم این منابع پشتیبانی که از آنها سخن می‌گویید چیست؟ مهندس حقانی در پاسخم می‌گوید: «این منابع شامل آب، هوا و خاک است که درحال حاضر به منابع اکولوژیکی و محیطی شهر فشار زیادی وارد شده و این یک فاجعه است.»
وی براین باور است که در چنین شرایطی در کشوری مثل امارات به شدت به فکر ساخت جنگل‌های مصنوعی در بیابان‌های لم‌یزرع هستند و ما متأسفانه به شدت درحال نابودی جنگل‌های خدادادی می‌باشیم و باغات را نابود می‌کنیم.»
رئیس کمیته محیط‌زیست شورای شهر تهران با اشاره به روند تخریب باغات شهر تهران می‌گوید: «از باغات اطراف تهران فقط ۴-۵ هزار هکتار باقی مانده است و 100 هکتار هم از باغات کن در شمال بزرگراه همت دست نخورده باقی مانده ولی باغات حدفاصل همت و حکیم به وسعت ۴۰-۵۰ هکتار از بین رفته است.»
وی بر این نکته تأکید می‌کند که اگر ارزش حیاتی یک درخت 50 ساله برای شهرداری محاسبه شود و هزینه پرورش و رشد یک نهال تا یک سالگی آن و سپس تبدیل شدنش به یک درخت 50 ساله برای مردم تعریف شود، واقعاً مشاهده می‌شود که قطع یک درخت چه ضرری به مردم و شهر و جامعه می‌زند.
درختان شناسنامه می‌خواهند
می‌پرسم علت این مسئله و تخریب راحت درختان در کلان‌شهرها و پایتخت چیست؟ می‌گوید: «مشکل این است که ما به راحتی از قانون پیروی نمی‌کنیم، شهرداری به راحتی به قانون عمل نمی‌کند، بلکه آن را به دنبال خود می‌کشد. ما قانون حفظ و گسترش فضای سبز در شهرها را داریم. در همه موارد شرایطی برای قطع درخت پیش‌بینی شده است و مطابق قانون تصمیم بر قطع درخت تنها در اختیار یک کمیسیون است و کسی نمی‌تواند خلاف کند و اگر کسی هم تخلف کند برابر قانون با آنها برخورد خواهد شد.» حقانی در ادامه می‌افزاید: «چند سال قبل در قانون پیش‌بینی شده بود که به منظور جلوگیری از قلع و قمع درختان، آنها باید پلاک و شناسنامه داشته باشند و همین مسئله مانع از نابودی درختان می‌شد و در تهران به صورت مقطعی اجرا شد، و الان هم در اصفهان درختان و باغات پلاک و شناسنامه دارند و در قانون آمده است که اگر کسی یا کسانی در هر مقامی خارج از ماده5 دستور قطع درختی را بدهند به پرداخت جزای نقدی و حبس 3 تا 6 سال محکوم خواهند شد ولی متأسفانه این قانون در عمل اجرا نشد.»
دلیل این مسئله را از وی جویا می‌شوم، می‌گوید: «چون متأسفانه وقتی پرونده‌ای به محاکم قضایی می‌رود، گاهی هزار و یک دلیل آورده می‌شود و درخت بدون شناسنامه می‌ماند.
درخت باید شناسنامه داشته باشد و براساس آن سن، تعداد، بن و نام مالک و محل در آن درج شود تا کسی نتواند به قطع درخت بپردازد ولی این اتفاق گاهی نمی‌افتد.»