آلودگی هوا و چالش‌های پیش‌رو ( بخش پایانی ) (گزارش روز)

گزینه‌های کارشناسی هوای پاک زیر چتر نابسامانی اجرایی

... همه ظرفیت‌های مهندسی شناسه علت و معلول آلودگی هوا در پایتخت و شهرهای بزرگ دیگر و نیز هشدارهای کارشناسانه از هر طیف طی سالیان دور و نزدیک مثنوی ثانی شده اما آنچه واقعیت نهایی و غالب بر هر فعلیت به منظور جلوگیری از عوامل آلایندگی و کاهش آلودگی هوا شده تولید و زیان میلیاردی روزانه ناشی از ایجاد بیماری‌های بدون علاج در پیکره زندگی است. پنداری یخ آلودگی هوا در زیست‌محیطی ما از جنس فلزنایاب و منحصر است که ذوب نمی‌شود.

کد خبر: ۶۵۵۹

تاریخ: ۰۵ اسفند ۱۳۹۲ - ۱۸:۱۰

حسن آقایی

اما در کنار این موارد، سلامتی مردم بیش از هر گزینه دیگری قابل اهمیت است و باید مسئولان مربوطه راهکارهای عملی و علمی کارشناسی شده‌ای را برای کنترل و مهار آلودگی هوا اعمال کنند و راه چاره اساسی برای رفع این معضل اتخاذ نمایند.
برخی عوامل آلاینده هوا در تهران پایتخت و شهرهای بزرگ دیگر شامل افزونی خودروهای سواری و موتورسیکلت، سوخت بنزین غیراستاندارد، سواری‌های تک‌سرنشین، کارخانه‌های صنعتی نزدیک به مناطق مسکونی، خودروهای سنگین و سبک فرسوده دودزا و... را با استاد دانشگاه سوره و علمی کاربردی و مشاور سازمان محیط‌زیست در میان می‌گذارم و نظرشان را درباره راهکارهای ساماندهی وضعیت کاهش آلودگی می‌پرسم.
ما به سلامت خود و دیگران رحم نمی‌کنیم
«دکترکاظمی دینان» از اساتید دانشگاه پاسخ خود را با این جمله شروع می‌کند: «تمام آنچه گفتید درست است، اما به نظر من عامل اصلی آلودگی هوا خود ما مردم هستیم که وضعیت آلودگی هوا را رعایت نمی‌کنیم. صبح بچه خواب‌آلود را از خانه با اتومبیل به فاصله 500 متری به مدرسه می‌بریم. نمی‌خواهیم فرزندمان این فاصله راه را پیاده طی کند، فکر می‌کنیم به او محبت می‌کنیم. همین‌طور برای آوردن بچه از مدرسه به خانه در خیابان جلوی مدرسه اتومبیل را دوبله متوقف می‌کنیم. حال فرض کنیم ماشین‌های کهنه جمع‌آوری شده و خودروی نو آورده شود، باز همین اتفاقات تکرار می‌شوند.» می‌پرسم: می‌خواهید بگویید مشکل آلودگی هوا ناشی از افراط در استفاده از خودروی شخصی است، می‌گوید: «مشاور سازمان محیط‌زیست» همان گفته پیشین خود را بیان می‌کند که «ما به سلامت خودمان رحم نمی‌کنیم به دیگران هم رحم نمی‌کنیم.» کسانی که آشغال در خیابان می‌ریزند چند قدم نمی‌روند آن را در سطل زباله‌دانی بیندازند. در خیابان و جاده از داخل ماشین، آشغال میوه بیرون می‌اندازند. بچه این کردار را می‌بیند فکر می‌کند والدینش کار خوبی کرده‌اند در حالی که پدر به بچه‌اش تذکر می‌دهد مواظب باشد آشغال در ماشین نریزد! اما غافل از آن که ریختن آشغال در خیابان باعث تولید پشه و حشرات دیگر شده و آن حشرات پودر شده و از طریق هوا و تنفس به حلق خود و دیگران رفته و بیمار می‌شویم. بنابراین، عامل چنین اتفاقات، من و تو نوعی و تک‌تک انسان‌های دیگر، هستیم...»
تنها 3 روز هوای پاک در سال!
اما پرسشم از سخنگوی شرکت کنترل کیفیت هوا»- یک: در طول روز و سال هوای تهران چند روز پاک و آسمان آبی بوده است. دو: راهکارهای بنیادین کاهش آلودگی هوا چیست؟
... خلاصه محورهای اصلی پاسخ «حشمت‌الله بسطامی» شامل: کنترل آلودگی از منبع انتشار آلودگی، توسعه وسایل حمل و نقل عمومی، استانداردسازی تولید خودرو و تولید سوخت با کیفیت روز دنیا و مشارکت انکارناپذیر عمومی مردم در انجام هرچه بهینه‌تر راهکارهای کنترل و کاهش آلودگی هواست.
تنفس در متن آلودگی هوای سرطانی
وی با این پیشگفت که آلودگی هوای کلانشهر تهران را شاید به جرأت بتوان بزرگ‌ترین معضل شهروندان این شهر دانست و از رهگذر این آلودگی سالانه جان هزاران انسان در معرض خطر نیستی قرار می‌گیرد، می‌افزاید: «آمارها بیانگر این مهم است که در سال 1391 تعداد روزهایی که شهروندان تهرانی هوای آلوده تنفس کرده‌اند 217 روز بوده است و طی این سال (91) تنها 3 روز کیفیت هوا در شرایط پاک قرار داشته است. آماری چنین تکان‌دهنده می‌تواند باعث افزایش قابل‌توجه ابتلا به انواع بیماری‌های درمان‌ناپذیر همچون سرطان را به همراه داشته باشد. لیکن با نگاهی دقیق به روند فعالیت‌های اجرایی کشورهای موفق دنیا در عرصه مبارزه با آلودگی هوا می‌توان به وضوح به راهکارهای کنترل و کاهش آن دست یافت. اصل مهم و اساسی در این زمینه کنترل آلودگی از منبع انتشار آن می‌باشد چرا که پس از تولید انتشار آلودگی‌ها و ورود آن‌ها عملا هزینه بسیاری باید صورت پذیرد تا بخش ناچیزی از آلودگی‌های منتشره کم شود.»
آلایندگی موتورسیکلت‌ها
هوا 23، صوتی 49درصد
سخنگوی شرکت کنترل کیفیت هوا سپس اثرگذاری موتورسیکلت‌ها در آلایندگی هوا را چنین مطرح می‌کند: «موتورسیکلت‌ها سهمی معادل 23درصد از کل منابع متحرک در آلودگی هوا و نیز 49درصد آلودگی صوتی در کلانشهر تهران را به عهده دارند.» به گفته او تولید انبوه و بدون نظارت موتورسیکلت‌های غیراستاندارد خطر جدی برای آلودگی هوا و صدا در تهران است. یک موتورسیکلت در بهترین شرایط حدود 4برابر یک خودروی استاندارد آلودگی تولید می‌کند. در چنین حالات، روند روبه‌رشد تولید و مصرف موتورسیکلت در سایر شهرها نیز عواقب جبران‌ناپذیری در حوزه محیط‌زیست شهری به دنبال خواهد داشت...»
«بسطامی» در ادامه بیان کارشناسانه‌اش شاخص‌هایی برای کنترل و کاهش آلودگی هوا نیز ارائه می‌دهد از جمله استاندارد سازی و کیفیت تولیدات خودروهای داخل، گسترش کمیتی وسایل حمل و‌نقل عمومی، جایگزینی خودروهای فرسوده به نو و اشتراک مساعی همگانی.
گزینه‌هایی برای کاهش آلودگی هوا
«توسعه حمل‌ونقل عمومی از جمله بهترین و مؤثرترین راهکارهای کاهش آلودگی است. همچنین با ایجاد یک شبکه منسجم و قابل برنامه‌ریزی حمل‌ونقل درون شهری می‌توان با مدیریت صحیح و کارا میزان‌ تردد خودروها در سطح شهر را به نحوی مدیریت کرد تا مقدار انتشار آلاینده‌های ناشی از منابع متحرک به‌طور قابل توجهی کاسته شود. بر پایه چنین سامانه‌ای محدوده‌های درون شهری به نقاط و سطوحی جهت دسترسی، برنامه‌ریزی و تعیین می‌شوند به‌طوری که تنها خودروهای با انتشار آلایندگی کم، امکان تردد در آن محدوده‌ها را داشته باشند.
گزینه‌های دیگر وی درخصوص کاهش آلودگی هوا، یکی هم استانداردسازی تولید و ساخت خودرو در کشور در کنار تولید سوخت با کیفیت روز دنیاست که می‌تواند به صورت توأمان نقش تأثیرگذار در کاهش میزان انتشار آلاینده باشند. درصورتی که هر یک از این دو با کاستی مواجه شود عملاً اثر اقدامات تحت‌الشعاع قرار گرفته و مخدوش می‌شود.
سخنگوی شرکت کنترل کیفیت هوا، دربخش دیگری از گفتار خود با اظهار امیدواری مبنی بر این که سرعت مناسب وزارت نفت در روند تولید سوخت با کیفیت یورو 4 در کشور که از سال1391 آغاز شده است، می‌گوید: «امیدواریم بتوانیم سوخت تولیدی و توزیعی در کلانشهرهای کشور را به سطح یورو 4 برسانیم. در کنار عوامل و اقدامات فوق، جایگزین کردن خودروهای فرسوده نیز نقش به‌سزایی در کاهش آلودگی هوا به ویژه در کلانشهرهای کشور دارند چون تحقیقات نشان داده است یک خودروی فرسوده می‌تواند تا 20 برابر یک خودروی نو، آلودگی تولید و منتشر کند. از این‌رو با خارج کردن تنها یک خودروی فرسوده می‌توان سهم قابل توجهی از آلودگی هوا را کاهش داد.»
16 میلیارد دلار خسارت آلودگی هوا!
سازمان بهداشت جهانی در سال 2006 خسارت زیست‌محیطی آلودگی هوا در ایران را 8میلیارد دلار تخمین زده بود اما این رقم امروز به حدود 16میلیارد دلار رسیده است.
این مطلب را «حمید سیادت موسوی» مدیرکل دفتر حمل‌ونقل و ترافیک شهری سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور چندی پیش در آیین گشایش چهارمین همایش شهر ایده‌آل در مرکز همایش‌های بین‌المللی کیش و با موضوع نقش حمل‌ونقل در کاهش آلودگی هوا، گفته و افزوده است: «سازمان بهداشت جهانی ذرات معلق کوچک‌تر از2/5میکرون را که هیچ فیلتری قادر به حذف آن نیست به عنوان عامل اساسی سرطان شناخته است.»
«سیادت موسوی»، گفتارش را چنین ادامه می‌دهد: «درحالی که باید درپی رفع ریشه‌ای و اساسی سرطان یعنی از میان برداشتن ریزگردها و تبدیل شهرها به شهر پاک باشیم، امروز به دنبال درمان سرطان هستیم. در شهرهای بزرگ حدود 80-90 درصد آلودگی‌ها ناشی از وسایل نقلیه است و در این میان وانت‌بارها به تنهایی مولد 25درصد از این آلودگی هستند.»
بخش دیگری از بیان وی به نقل از «ایرنا» با اشاره به دیدگاه‌ متخصصان سرطان در ایران دلالت بر این است: «ما در مقابله با گسترش سرطان، موضوع‌هایی مانند آب، هوا، غذای سالم و تحرک بدنی سالم را رها کرده‌ایم و درپی احداث بیمارستان، بخش «آی‌سی‌یو» و تهیه داروی گران قیمت هستیم.»
مدیرکل دفتر حمل‌ونقل و ترافیک شهری سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور، در ادامه صحبتش می‌افزاید: «دوران این که به اجرای طرح‌هایی مانند احداث ساختمان و پل بزرگ دو سه طبقه ببالیم سپری شده است و این موضوع دیگر شاخص توسعه یافتگی یک کشور به شمار نمی‌آید. آنچه در دنیای امروز شاخص توسعه یافتگی است مربوط به توان نرم‌افزاری است.»
ماشین، تمام معضلات آلایندگی هوا نیست
«استاد دانشگاه سوره و علمی کاربردی»، چندسویگی اظهارات خود درباره علت و معلول‌های پدیده آلودگی هوا را با موضوعات توسعه وسایل نقلیه عمومی به ویژه مترو، بودجه سازمان محیط زیست، فرهنگی‌سازی و... را ادامه می‌دهد. وی نخست با این نظر که تمام معضلات آلایندگی هوا ماشین نیست، تذکر، هدایت و الزام کارخانه‌های صنعتی نسبت به آلوده نکردن هوا، گازسوز کردن وسایل نقلیه و بنزین با استاندارد یورو 4 را از جمله راهکارهای کاهش آلایندگی هوا می‌خواند.
وی درباره رویکرد فرهنگ‌مداری در برابر آلودگی هوا، با این بیان که مردم عموماً برای سفرهای درون شهری از وسایل نقلیه همگانی استفاده کنند، اضافه می‌کند: «مردم بدانند مترو و دیگر وسایل نقلیه عمومی فراوان و هزینه آنچنانی هم ندارند با خیال راحت از این ناوگان‌های حمل‌ونقل عمومی استفاده کرده و به کاهش آلودگی هوا کمک می‌کنند. اما وقتی شخصی بچه‌اش مریض است می‌خواهد او را با ماشین شخصی خود به درمانگاه برساند مجبور می‌شود قبض مجوز طرح ترافیک تهیه کند که این امری اضطراری و حیاتی محسوب می‌شود.»
«دکتر کاظمی‌دینان»، درباره فرهنگ محوری نیز، عادت بستن کمربند ایمنی در خودرو را نشان ارتقای شعور مردم می‌داند و می‌افزاید: «اگرچه اوایل الزامی شدن استفاده از کمربند خودرو برخی آن را رعایت نکردند که با کنترل و برخورد قانونی، این مورد همگانی شده است، درباره آلودگی هوا هم می‌توان برنامه‌ای اتخاذ کرد تا از ورود خودروهای تک‌ سرنشین و شخصی به داخل طرح با همکاری خود مردم جلوگیری شود.»
کاظمی‌دینان، هم‌چنان تأکید بعدی‌اش بر قانونمداری و وظیفه‌مندی فرد و جامعه است و در این زمینه به نظم و خوب رانندگی کردن و استفاده از وسایل حمل‌ونقل عمومی اشاره دارد و می‌افزاید: «باید طوری مردم را عادت بدهیم که از هر چیز در شرایط حال خودش و با اخلاق و قانونمداری استفاده کنند.»