نگاهی به شايعات در راه بودن زمستان سخت و تغييرات آب و هوايي – بخش نخست

وقتي خبر سرماي زمستان داغ داغ مي شود(گزارش روز)

کد خبر: ۶۰۴۵۳

تاریخ: ۲۰ آبان ۱۳۹۴ - ۱۹:۵۸

گروه گزارش
تقريبا نيمه مهر ماه امسال بود كه سازمان مدیریت بحران کشور در اطلاعیه‌ای به تمام سازمان‌های مسئول، در خصوص پیش‌بینی‌های لازم برای وقوع زمستان بسیار سرد، رخداد ال‌نینو و سیل شدید در کشور هشدار داد. هشداري كه حواشي زيادي به دنبال داشت. در این اطلاعیه که به تأیید مراجع مسئول در سازمان مدیریت بحران کشور رسیده بود، عنوان شده كه پیرو نامه‌ وزیر نیرو در خصوص احتمال وقوع زمستان بسیار سرد و پدیده ال‌نینو در پاییز و زمستان امسال به ویژه در ماه‌های آبان و آذر همچنین بارش‌های زیاد و وقوع سیل شدید در کشور، ضروری است ضمن اطلاع‌رسانی به سازمان‌ها و ارگان‌ها، برنامه‌ریزی‌های لازم در راستای ارتقا، حفظ آمادگی، اقدامات لازم در دستور کار قرار‌گیرد.
اما با این ‌وجود مسئولان سازمان هواشناسی کشور در یک پیش‌بینی کاملا متفاوت می‌گویند در فصل سرمای امسال نه ‌تنها از سرما خبری نخواهد بود بلکه دمای هوا دست‌کم تا پایان پاییز به صورت میانگین بین نیم تا یک درجه گرم‌تر از میانگین سالانه هم خواهد بود. از طرف ديگر كارشناسان هواشناسي و اقليم شناسي معتقدند كه نه تنها تاثيرات پديده دور پيوندي همچون ال‌نينو به صورت مستقيم بر مناطق كشور ما تاثير نخواهد گذاشت، بلكه حتي مطرح كردن چنين اخباري آن هم بدون پشتوانه علمي لازم جز ايجاد ترس و دلهره در دل مردم و ايجاد موج جديد نگراني و همين طور مشكلات متعاقب آن اثر مطلوب ديگري نخواهد داشت. اما اينكه به راستي ال‌نينو چيست و چه تاثيراتي بر مناطق ديگر به جا مي گذارد و اينكه اخبار مطرح شده تا چه اندازه صحت دارد ، همه و همه سوالاتي است كه در اين سلسله از گزارش‌ها و طي مصاحبه‌هايي كه با كارشناسان مختلف اين حوزه‌ها و همين طور شهروندان داشته‌ايم به دنبال پاسخ آنها بودیم.
شهر در بي‌خبري يا خوش خبري؟
از  تاكسي و مترو گرفته تا جمع‌هاي دوستانه و خانوادگي همه جا حرف از «ال‌نينو» است. ديو هفت سري كه انگار قرار است بار ديگر ماجراي عصر يخبندان را براي خيلي‌ها تداعي كند! البته اخبار و شنيده‌هاي علمي مي‌گويد اين خبر يعني در راه بودن يك سرماي بي‌سابقه ، شايعه‌اي بيش نبود. اما با اين وجود هنوز هم اذهان افكار عمومي و بسياري از مردم بر اين محور يعني در راه بودن زمستان سخت غوطه‌ور است .در واقع اين نشان از ضعف در آينده‌نگري دارد كه چرا بايد اخباري بدون پشتوانه علمي آن هم به اين شدت در جامعه منتشر شود؟
اينجا راسته امين حضور است و در كنار گرمي بساط فروش لوازم خانگي، بساط  فروش لوازم گرمايشي زمستان هم حسابي داغ است.يكي از فروشندگان يك مغازه لوازم گرمايشي كه خودش را  اقباليان معرفي مي‌كند درباره اخبار منتشر شده در خصوص سرمای پيش رو و داشتن زمستان سخت به گزارشگر كيهان مي‌گويد: «راستش براي خود ما هم كمي عجيب بود كه مردم در همين زمان كوتاه، با شنيدن اين خبرهاي ضد و نقيض با اين سرعت دست به كار شدند. فروش ما ظرف همين چند روز تقريبا به اندازه كل پاييز سال گذشته شده بود. اكثرا يا رادياتور‌ها را تعويض مي‌كنند يا وسيله‌هايي مثل بخاري گازي و بخاري‌هاي برقي را بزرگ‌تر مي كنند. وقتي هم كه دليلش را مي‌پرسيم همه مي‌گويند كه اگر قرار باشد زمستان سختي در راه باشد نبايد اين طور خريد‌ها را به لحظات آخر موكول كرد و بهتر است كه هر چه زودتر فضاي خانه‌ها را براي گرم شدن در برابر اين زمستان آماده كنند.»
اين فروشنده در ادامه مي‌افزايد : «شايد اصلا به قول شما همه اين حرف‌ها شايعه باشد و حتي چه بسا زمستان امسال از زمان مشابه نسبت به سال قبل گرم‌تر هم شود اما به نظر من و بيشتر همكاران ما در اين صنف، وقتي يك خبري آن هم به اين مهمي منتشر مي‌شود ، براي بيشتر مردم ديگر فرقي نمي‌كند كه چقدر آن خبر صحت دارد. بلكه بيشتر به دنبال اين هستند كه اعضاي خانواده يا بچه‌هاي كوچكشان را در برابر اين سرما محافظت كنند. خب اين موضوع وقتي براي صنف ما تبعات دارد قطعا براي اصناف ديگر هم مشكل‌ساز مي‌شود. مثلا خيلي‌ها كه منصفانه به ماجرا نگاه نمي‌كنند، ممكن است قيمت بعضي از وسايل گرمايشي را يكباره افزايش بدهند كه خب اين كار عده بيشتري را براي خريدهاي بعدي به زحمت مي‌اندازد.»
اول تحقيق بعد تصميم
اما به راستي و جداي از بحث سرماي بي‌سابقه امسال كه ظاهرا شايعه‌اي هم بيش نبوده است، اينكه عموم مردم تشويق شوند تا به صرف شنيدن اخبار مختلف بسنده نكنند و خودشان هم كمي در خصوص موثق بودن اخبار گوناگون تحقيق كنند آن هم در اين شرايط  كنوني كه در هجمه شديد شبكه‌هاي اجتماعي مختلف قرارگرفته‌ايم بسيار ارزشمند است. خوشبختانه در شرايط حاضر و با دسترسي به اينترنت و فضاي مجازي گسترده بسياري از شهروندان قبل از تصميم گرفتن درباره اخبار مختلفي كه از گوشه و كنار شنيده مي‌شود،  به دنبال صحت و سقم آن هستند .يكي ديگر از شهروندان خانم 56 ساله‌اي است كه درباره تاثير اين خبر در روند زندگي‌اش به گزارشگر كيهان مي‌گويد: «من دو پسر دانشجو در شهرستان دارم. يكي زنجان و ديگري اروميه.  بعد از اينكه اين خبر را شنيدم نه تنها تحت تاثير آن قرار گرفتم بلكه بسيار ناراحت و نگران شدم. چون به نظرم  آمد كه اگر واقعا اين‌طور باشد اين دو فرزندم زمستان سختي را در اين شهرستان‌ها سپري خواهندكرد. حتي خيلي دوندگي كردم تا شرايط انتقالي و مهمان شدن اين دو ترم تحصيلي را ايجاد كنم. اما بعد از اينكه به پيشنهاد فرزندانم كمي درباره اين اخبار تحقيق كردم متوجه شدم اصلا چنين چيزي نيست و در واقع نه تنها هيچ زمستان سختي پيش رو نداريم بلكه حتي ممكن است امسال از سال‌هاي قبل هم گرمتر باشد، همان‌طور كه خود مدير پيش‌بيني سازمان هواشناسي چندين بار در تلويزيون اعلام كرد كه با وجود گمانه‌زني‌هايي كه درباره پديده ال‌نينو وجود دارد ، بر اساس مدل‌های اقلیمی، دمای زمستان امسال در ایران به طور میانگین حدود 1 تا 1/5 درجه گرم‌تر از شرایط نرمال است. يعني اصلا هيچ جاي نگراني وجود نداشته وما بي‌دليل  قبل از اينكه اخبار موثق پيدا كنيم به تكاپو افتاده بوديم. در كل به نظر من خيلي مهم است كه شهروندان بتوانند اخبار مختلفي كه از رسانه‌هاي متعدد را مي‌شنوند اول تجزيه و تحليل كنند و بعد اگر با وجود همه اطلاعاتي كه به دست آورده‌اند به خودشان ثابت شده كه خبر صحيح بوده،  دست به كار شوند. البته جا دارد از شما به عنوان خبرنگار يك رسانه هم درخواست كنم كه واقعا تلاش كنيد تا به كل اين فرهنگ انتشار اخبار غير موثق از ريشه برچيده شود چون واقعا تبعات غير قابل جبراني به خانواده ها وارد مي‌كند.»
زمستان سرد با هزاران فرسنگ فاصله
همان طور كه گفته شد تقريبا نيمه مهر ماه امسال بود كه وزارت نيرو اعلام كرد امسال زمستان به دليل وقوع پديده موسوم به «ال‌نينو» زمستان سختي خواهد بود اما بلا فاصله  بعداز اعلام اين خبر،  مسئولان سازمان هواشناسی کشور در یک پیش‌بینی کاملا متفاوت گفتند كه در فصل سرمای امسال نه ‌تنها از سرما خبری نخواهد بود بلکه دمای هوا دست‌کم تا پایان پاییز به صورت میانگین بین نیم تا یک درجه گرم‌تر از میانگین سالانه هم خواهد بود. از طرف ديگر جداي از تمام اين گمانه‌زني‌ها ظرف همين مدت كوتاه شاهد بارش هاي نسبتا قابل توجه در مناطق مختلف كشور بوديم .تمام اين پيش‌بيني‌ها و اتفاقات كمي روال معمول براي حدس زدن اينكه به راستي ماجراي اصلي اين پديده ناشناخته چيست را دشوار مي كند. اما در اين بين نبايد فراموش كرد كه در هر صورت و چه پيش‌بيني‌ها صحيح باشد و چه شايعه، آمادگي لازم و مجهز شدن در مقابل هر نوع بحران احتمالي لازم و ضروري است و نبايد صرفا آن را به وقوع حوادث مختلف موكول كرد.
احمد وظيفه، مدير پيش‌بيني و هشدار سريع سازمان هواشناسي كشور است. او  معتقد است تا كنون بارها درباره اين پديده و اينكه به لحاظ علمي و مسافت منطقه‌اي نمي‌توان ال‌نينو را به تغييرات اقليمي كشور،  مرتبط دانست،  اظهار نظر شده است،  در گفت‌وگو با گزارشگر كيهان مي‌گويد : «ال‌نينو يك پديده بزرگ مقياس است كه تا چند هزار كيلومتر در طول اقيانوس را تحت تاثير قرار مي دهد. هر چه قدر از خط استوا بالاتر برويم اثرات اين پديده كاهش مي‌يابد .در واقع بايد ديد ال‌نينو بيش از هر چيز ديگر چه تغييرات و تاثيراتي در اقليم و رژيم دمايي مي‌تواند ايجاد كند. چون كشور ما به صورت مستقيم نمي‌تواند تحت تاثير اثرات دمايي ال نينو قرار بگيرد و به طور مشخص ال نينو منطقه اقيانوس آرام و مناطق ديگر را تحت تاثير قرار مي‌دهد. هر چند در اين خصوص كه تاثير ال‌نينو در ايران چه مي‌تواند باشد مطالعاتي صورت گرفته ولي هنوز جاي كار و پژوهش‌هاي زيادي در اين خصوص باقي است، همان طور كه گفته شد با فيلتر كردن ساير عوامل مي‌توان گفت ال‌نينو اثر هميشگي و مثبت در بخش‌هاي جنوبي كشور ما دارد. مثلا همبستگي اين پديده الان 1/6 است كه اگر بشود 1 مي‌توان گفت همبستگي صد در صد قابل انتظار است. به لحاظ تاثيرات دمايي ما هم در ال‌نينو و هم در لانينو دچار تغييرات سرد و گرم دمايي در منطقه خودمان مي‌شويم.»
وظيفه در ادامه تصريح مي كند: «مثلا با نگاهي به سال‌هاي قبل مي‌بينيم كه ما در سال‌هاي 41،51، 61  و 86  افت قابل ملاحظه دما را داشتيم .حتي در بيشتر روزها دما در اين سال‌ها در فصل سرما به زير صفر مي رسيد. مثلا در سال 86 كمترين دماي ما در تهران به منفي 14 رسيد در حالي كه در سال قبل كمترين دماي ميانگين منفي 15 درجه بود. مثلا در سال 86 دما به قدري كاهش يافت كه درخت‌هاي 50 ساله انار خراسان خشك شدند و شاهد برف سنگيني در مناطق شمال و غرب كشور بوديم. حدود يك ماه دما بسيار پايين بود و حتي به زير صفر رسيد.خب حال با تمام اين توضيحات بايد به اين سوال اصلي پاسخ دهيم كه آيا واقعا انتظار ما از ال‌نينوي فعلي چنين شرايطي و تكرار افت دماي بي‌سابقه است؟ بايد بگوييم كه پيش‌بيني‌هاي ما نشان مي‌دهد كه امسال دما براي پاييز و زمستان فراتر از حد نرمال پيش‌بيني شده است، مطابق گزارش‌ها بارش‌ها در پاييز امسال بيش از حد نرمال خواهد بود. مثلا اگر بارش پاييز به‌طور ميانگين 80 ميليمتر است مي‌توانيم امسال انتظار بارش 110 ميليمتري را داشته باشيم.همواره تمام اين اطلاعات به روز مي‌شود و ما هميشه براي يك هفته آينده پيش‌بيني‌ها را روي سايت سازمان هواشناسي مي‌گذاريم و تمام سامانه‌هايي را كه روي فركانس قرار مي‌گيرد را مي‌توانيم به خوبي تا حدودي پيش‌بيني كنيم.»