نگاهی به کلاس‌های تابستانی کودکان و نوجوانان و چالش‌های پیش رو(بخش پایانی)

انتخاب با بچه‌ها نظارت با شما(گزارش روز)

کد خبر: ۵۱۹۹۵

تاریخ: ۱۷ مرداد ۱۳۹۴ - ۲۱:۱۶

گالیا توانگر
ما دهه شصتی‌ها تابستون‌ها با بالش یه خونه می‌ساختیم، یه ذره آب و نونم برمی داشتیم می‌ریختیم تو ظرف‌های پلاستیکی اسباب بازی وساعت‌ها خودمون رو تو خونه بالشتی حبس می‌کردیم.الان نسل فعلی به کمتر از استخر، پاركور، ليزرتگ، تبلت، ایکس باکس، پلی استیشن مدل بالا راضي نمیشن!اصلا يه چيزهايي كه ما اسمشون رو هم بلد نيستيم!
خدایا!نسل ماچقدر حنا دختری
در مزرعه می‌دید!
سال‌ها پيش وقتي دوران درس و مدرسه را سپري مي‌کرديم، تمام هوش و حواس‌مان به تابستان و تعطيلات بود اما تابستان که مي‌آمد، پدر و مادر به ما اخطار مي‌دادند که قرار نيست اين سه ماه را عاطل و باطل بگذرانيم و آخرش ناچار در کلاس‌هاي تقويتي و متفرقه ثبت‌نام مي‌کرديم. اما اين روزها والدين، حتي بيش از گذشته، نگران اوقات فراغت فرزندان خود هستند و گاهي با همسايه و اقوام هم در همين زمينه رقابت نيز مي‌کنند. شما جزو کدام گروه از والدين هستيد: دوست داريد فرزندتان به کلاس تابستاني برود و او در برابر خواست شما مقاومت مي‏کند يا برعکس، مي‏خواهيد به عهده خودش بگذاريد تا ميان «در خانه ماندن» و «کلاس رفتن»، يکي را انتخاب کند؟ در هر دو صورت، بايد مزايا و معايب اين روش‌‌ها را بدانيد تا بتوانيد درست تصميم بگيريد.
انتخاب نوع گذراندن اوقات فراغت را
به بچه‌ها بدهیم
بچه‌ها را در تعطيلات تابستان به کلاس‌هاي متفرقه بفرستيم يا در خانه نگه داريم؟ دکتر محمد ولي سهامي، فوق‌تخصص روان‌پزشکي کودکان و عضو هيئت علمي دانشگاه علوم پزشکي تهران در پاسخ به این سوال می‌گوید:«اين روزها پدر و مادرها بنابه دلايل مختلف سعي دارند به اجبار فرزندشان را به کلاس‏هاي تابستاني بفرستند، اما اين بزرگ‌ترين اشتباه خانواده‌ها است، چرا که دانش‌آموز بايد در اثر احساس نياز خودش به اين کلاس‏ها برود. البته شرکت در کلاس‏هاي تابستاني اگر همراه با فشار رواني خانواده باشد، تاثير ‌نامطلوبي هم به‌جا مي‏گذارد. خانواده مي‏تواند با جملاتي مانندبهتر نيست براي اوقات فراغت‌ خود برنامه‌ريزي کني؟و به حالت پيشنهاد فرزندش را به اين کار ترغيب کند.در واقع خانواده بايد نقش راهنمايي و هدايت را ايفا کند، نه تصميم‌گيري. از طرف ديگر بايد در نظر بگيريم که بچه‏ها در طول سال تحصيلي فشارهاي رواني زيادي را بابت انجام تکاليف مدرسه، امتحانات و رعايت نظم و مقررات مدرسه متحمل مي‏شوند و فشار مضاعف بر آنها واقعا روا نيست،چرا که تحقيقات بسياري نشان مي‌دهد بچه‌هايي که هر روز صبح زود از خواب بيدار مي‌شوند و آرزوي يک ساعت خواب صبح در روزهاي تابستان را دارند، بيشتر از ساير بچه‌ها افسرده مي‌شوند و موفقيت کمتري هم به دست مي‌آورند.»
یعنی بچه‌ها را به حال خود رها کنیم؟ وی پاسخ می‌دهد: «اگر از جنبه منفي کلاس‏هاي تابستاني تحميلي بگذريم، شرکت بچه‏ها در اين کلاس‏ها مزاياي غيرقابل انکاري دارد. بعضي بچه‏ها ترجيح مي‏دهند که تمام تعطيلات را در خانه و پاي تلويزيون و کامپيوتر بگذرانند که اين موجب بي‌تحرکي، انزواي اجتماعي، کسالت و درون‌گرايي مي‏شود، اما همين که بچه بداند هفته‏اي دو روز براي مثال، بايد 9 صبح به کلاس شنا برود، الزام به تحرک و فعاليت را احساس مي‏کند. شرکت در کلاس‏هاي تابستاني مي‏تواند موجب تقويت اعتماد به نفس و بهبود روابط اجتماعي کودکان شود. از طرف ديگر انتخاب کلاس‏ها اگر درست انجام شود، مي‏تواند موجب رشد استعدادها و جهت‌دهي مثبت به توانايي‏هاي دانش‌آموزان شود.»
از استعداد یابی تا برنامه‌ریزی با کمترین هزینه
این روانشناس در باب اینکه چطور بفهمیم استعداد فرزندمان در چه زمینه‌ای است تا او را در کلاس مربوط به همان شاخه ثبت نام کنیم؟ می‌گوید: «کلاس‏هاي تابستاني بسيار متنوع‏اند؛ مانند کلاس‏هاي ورزشي، هنري و ‌آموزشي.اينکه دانش‌آموز دوست دارد در چه رشته‏اي فعاليت کند، مهم‏ترين نکته است اما روان‌شناسان معمولا کلاس‏هاي‌آموزشي و کلاسيک مانند زبان را براي تابستان توصيه نمي‏کنند، به ويژه براي بچه‌‌هايي که فشارهاي درسي و انضباطي را تجربه کرده باشند و براي بچه‏هاي دبستاني اين قبيل کلاس‏ها توصيه نمي‏شود. اين دانش‌آموزان در تابستان نيازمند بازسازي رواني هستند، نه کلاس‏هاي سنگين‌آموزشي که مسئوليت‏هاي ديگري را به آنها تحميل مي‏کند. ما براي اين بچه‏ها کلاس‌‌هاي مفرح و شاد مانند شنا را توصيه مي‏کنيم. البته نوع کلاس بايد با توجه به شرايط رواني، سني و تفاوت‏هاي فردي وعلايق دانش‌آموزان انتخاب شود. از طرفي بسياري از تست‌هاي روان‌شناسي حتي در سنين پايين نيز موجب بروز استعدادهاي کودک مي‌شود و والدين مي‌توانند بفهمند که فرزندشان چه توانايي و استعدادي دارد. در عين حال، برخي والدين تمام ساعت‏هاي روز فرزندشان را با انواع کلاس‏هاي تابستاني پر مي‏کنند،اما اين کلاس‏ها موجب کاهش بازدهي آنها مي‏شوند و حس خشم و انتقام‌جويي را در بچه ايجاد مي‏کنند. بهترين حالت اين است که بچه‏هاي مقطع دبستان را در يک کلاس ورزشي يا هنري ثبت‌نام کنيم و دانش‌آموزان مقاطع راهنمايي و دبيرستان را در حداقل دو کلاس. به دانش‌آموزاني که نزديک کنکور هستند و در طي تابستان کلاس‌‌هاي‏ کنکور را تجربه مي‏کنند، توصيه مي‏شود براي آرام‌سازي رواني، در يک کلاس تفريحي و ورزشي شرکت کنند.»
دکتر ولی سهامی درباره برنامه‌ریزی برای فراغت بچه‌ها در خانواده‌های کم بضاعت می‌گوید: «فراغت لزوما يک پديده گران‌قيمت نيست. اين نيست که مثلا فرزندمان را در فلان کلاس با کلي هزینه ثبت‌نام کنيم. کارهاي خيلي ارزان و ساده‌اي هم مي‌شود انجام داد. مثلا ساخت يک کلکسيون کبريت، ساختن و جمع‌آوري مجموعه تمبر، انجام بازي‌هاي خانوادگي، چيدن پازل‌هاي هزار تکه‌اي، اسم و فاميل، منچ و... متاسفانه ما فرزندان‌مان را براي اين عادت‌هاي زيبا تربيت نکرده‌ايم و اين کوتاهي از طرف خانواده از يک طرف و کوتاهي از طرف جامعه از طرف ديگر مشکلات زيادي را به وجود خواهد آورد. البته در اين شرايط زندگي آپارتمان‌نشيني چندان هم بد نيست که با ساير همسايه‌ها برنامه‌ريزي کنيم و براي عصرهاي تابستاني برنامه‌هاي خانوادگي ترتيب دهيم؛ مثلا دور هم جمع شويم، شام بخوريم، بازي‌هاي گروهي مانند وسطي، طناب‌کشي و... انجام دهيم و در کنار يکديگر اوقات خوشي را سپري کنيم.»
چطور ذهن فرزندمان را در فراغت
خلاق نگه داریم؟
همه ما زمانی کودک بوده ایم، و همه حس روز آخر مدرسه را دوست داشتیم. بالاخره آن زمان استراحتی که لیاقتش را داشتیم به‌دست می‌آوردیم و دوست داشتیم بیرون برویم و با دوستانمان بازی کنیم یا تمام روز روی مبل بنشینیم و کارتون تماشا کنیم. امروزه والدین موقع برنامه‌ریزی برای اوقات فراغت فرزندانشان به این مهم توجه خاص دارند که با اینکه دوست داریم به کودکان خود استراحت تابستانی آسانی بدهیم، نباید آماده نگه‌داشتن آنها از نظر ذهنی در طول تابستان را فراموش کنیم. با این کار کودک زمانی که به مدرسه برمی گردد دیگر احساس گیجی و گمشدگی نمی‌کند. مطالعات نشان داده جوانانی که در طول تابستان درگیر فعالیت‌های آموزشی نمی‌شوند، وقتی دوباره به مدرسه بازمی گردند احساس نا آشنایی با فضای آموزشی پیدا می‌کنند. برای فعال نگه‌داشتن ذهن فرزندانمان در این تابستان چه کاری می‌توانیم انجام دهیم؟با برنامه ریختن برای تابستان فرزند خود نه تنها انتقالش از تعطیلات به مدرسه آسان می‌شود،بلکه ذهنش هر روز برای فعالیت آماده است. ساعت مشخص برای بیدار شدن، وعده‌های غذایی در طول روز، و زمان خواب همه در فعال نگاه داشتن ذهن فرزندتان طبق برنامه نقش ایفا می‌کنند.
سیما حکمتیان مدیر یک مدرسه در باب اهمیت اردوهای تابستانی برای فعال نگه داشتن ذهن نوجوانان می‌گوید:«کودکان و نو جوانان با شرکت دراردو می‌توانند نقشی مثبت ایفا کنند، و همچنین این فرصت را پیدا می‌کنند تا یاد بگیرند چگونه با دیگران کار کنند، تصمیم بگیرند، مسئولیت بر عهده بگیرند، قابلیت‌های خلاقانه خود را وسعت دهند، و با شرکت در کارهای اردو احساس استقلال کنند. اردوهای تابستانی انواع مختلفی دارند، اردوهای ورزشی، اردوهای هنری و خلاقانه، اردوهای مذهبی، و بسیاری انواع دیگر.»
وی به اهمیت ساختن کاردستی در اوقات فراغت تابستانی اشاره کرده و می‌گوید: «ساختن لذت بخش است و اجازه می‌دهد ذهن فرزندمان فعال بماند، این کار نه تنها باعث می‌شود کودک ایده‌های خود را بکاود، بلکه باعث تقویت مهارت خلاقانه او می‌شود. همچنین او در پایان چیزی دارد که از ساخت آن به خود افتخار می‌کند.این را هم فراموش نکنید که این فعالیت‌ها آنها را در روز‌های خیلی گرم در خانه مشغول نگه می‌دارد.»
این فرهنگی دو فعالیت کتابخوانی و آشپزی در کنار مادر را به عنوان دو فعالیت مثبت در ایام فراغت تابستانی معرفی کرده و می‌گوید: « مطالعه مهارتی فوق العاده است تا با آن فرزند خود را از نظر ذهنی فعال نگه دارید. با این حال گاهی کودک فکر می‌کند مطالعه کاری دشوار است، چگونه به او برای این کار انگیزه دهیم؟ می‌توانید چالش کتاب خوانی برای او ایجاد کنید؛مثلا بین او و دوستانش کتابی معرفی کنید و برای هر کدام که زودتر کتاب را تمام کرد جایزه‌ای در نظر بگیرید. حتی برخی از کتابخانه‌ها نیز این نوع مسابقات را برگزار می‌کنند تا کودکان و نوجوانان به کتاب خواندن تشویق شوند. راستی اگر شما نیز صاحب چنین مکان‌هایی هستید می‌توانید از این ایده استفاده کنید.»
وی در تکمیل صحبت هایش می‌گوید: «از فرزند خود بخواهید در تدارک یک وعده غذایی یا میان وعده خوشمزه کمکتان کند. با آموزش مهارت‌های ساده آشپزی به کودکان نه تنها به آنها آموزش آماده کردن غذا می‌دهید،بلکه تحقیقات نشان داده مهارت ریاضی کودکان نیز تقویت می‌شود. اندازه گیری تعداد فنجان و قاشق غذا خوری از موادی که در طول آشپزی به آنها نیاز دارید،می تواند به کودک کمک کند که یادبگیرد چگونه از پس محاسبات ساده بر بیاید.»
هنر را در برنامه فراغت بگنجانیم
کلاس پنجم که تمام شد برای پر کردن اوقات فراغت اسمم را در یک کلاس نقاشی نوشتم و یک روز درمیان سه ساعتی مداد طراحی به دست داشتم و یک عالمه مواد رنگی. تابستان سال بعد اما به خاطر دختر خاله‌ام که عاشق گرافیک بود رفتیم کمی گرافیک یاد گرفتیم که متاسفانه با آغاز سال تحصیلی و سنگین شدن درس‌ها، آن را هم رها کردم. سال بعدی گریزی زدم به دنیای خوشنویسی و کمی با این هنر هم آشنا شدم دوباره در ایام مدرسه کاملا گذاشتمش کنار و در تابستان بعدی برای پیگیری آن مجبور بودم از اول شروع کنم چرا که همه اصول را یادم رفته بود. خلاصه تابستان‌ها یکی پس از دیگری سپری شد و من تقریبا هر سال یک کلاس هنری جدید را تجربه کردم، ولی مدام از این شاخه به آن شاخه و حاصل اینکه حالا در هیچ کدام مهارت ندارم. قصه این روزها خیلی آشنا است.
فاطمه گودرزی مادر دو دانش آموز ضمن ورق زدن دفتر خاطرات ذهنی اش و بیان مطالب بالا با نگاهی مقایسه‌ای بین آنچه در گذشته بوده و آنچه که امروزه در باب کلاس‌های تابستانی در جریان است، می گوید: «کلاس‌های تابستانی که هر سال پر می‌شود از بچه‌هایی که فقط برای فرار از بیکاری به آن روی می‌آورند و بعد دوباره با آغاز سال تحصیلی به راحتی رهایش می‌کنند. دور و برمان را که نگاه می‌کنیم می‌بینیم خیلی کم می‌شود بچه‌هایی را دید که چند سال پی یک رشته هنری را گرفته باشند و حالا به جایگاهی مطلوب رسیده باشند. متاسفانه بیشتر بایدهای خانواده‌ها محدود می‌شود به کلاس زبان که البته به جاست و نباید از آن غافل شد، اما هنر را هم اگر به درستی و در یک مسیر روشن و مشخص سپری شود، می‌تواند فرصتی طلایی برای رشد کردن در عرصه هنر را فراهم آورد.خیلی سخت نیست با برنامه‌ریزی دقیق می‌توان موفق‌تر بود، امتحانش کنیم.»