نقش عوامل فرهنگی در هویت اجتماعی(پرسش و پاسخ)

کد خبر: ۵۱۷۶۱

تاریخ: ۱۴ مرداد ۱۳۹۴ - ۱۷:۳۵

پرسش:
عوامل فرهنگی چه نقش و تاثیری در شکل‌گیری و قوام هویت اجتماعی انسان دارد؟
پاسخ:
در بخش نخست پاسخ به این سوال که چه عوامل و مولفه‌هایی در شکل‌گیری هویت اجتماعی دخالت دارد؟ با تاکید بر اینکه مقوله هویت اجتماعی در واقع همان هویت انسانی فارغ از رنگ، خون، نژاد است که بر اساس پنج مولفه اساسی شکل‌ می‌گیرد، به عوامل جغرافیایی و اقلیمی، عوامل سیاسی و تاریخی و عوامل اقتصادی و معیشتی اشاره کردیم. اینک در بخش پایانی دنباله مطلب را پی می‌گیریم.
د) عوامل فرهنگی
عوامل فرهنگی، عوامل هستند که از گذر زندگی مشترک اجتماعی و تحت تاثیر نوع روابط انسانی حاکم بر جوامع و متاثر از همه عوامل اقلیمی، سیاسی، تاریخی و اقتصادی، ایجاد می‌شوند. این تاثیرات در صورت تداوم تاریخی، زمینه‌های پیدایش نوعی خاص از جهان‌بینی، اعتقادات، زبان مشترک، هنر و سنن و آداب و آیین‌های اجتماعی منحصر به فرد را فراهم می‌آورند.
این عوامل، به دلیل اینکه در زمانی نسبتا طولانی ایجاد می‌شوند، به همان نسبت ماندگارتر و مستحکم‌تر از عوامل دیگر هستند و بخش اصلی از هویت اجتماعی انسان را شکل می‌دهند.
عوامل فرهنگی به مرور زمان تغییر شکل می‌دهند و ممکن است تضعیف و یا تقویت شوند، اما بن‌مایه‌های تاریخی آنها، کمتر دچار تحولات آنی و دوره‌ای می‌شوند.
بسته به اینکه انسان، در هنگام تولد در کدام حوزه فرهنگی قرار گیرد، طبیعتا احساس هویت اجتماعی او دارای مشخصه‌های منحصر به فرد همان حوزه (در آینده) می‌شود. این مشخصه‌ها، با انسان و رشد اجتماعی او، از طرف محیط زندگی، محیط آموزش، محیط کار و مجموعه روابط اجتماعی، به وی، خودآگاه و یا ناخودآگاه، تزریق می‌شوند.
همچنین اراده انسان بالغ، کمتر می‌تواند در این ماندگارهای ریشه‌دار، تغییر ایجاد کند، بلکه حداکثر، می‌تواند سمت و سوی رفتار اجتماعی را تا اندازه‌ای تحت تاثیر قرار دهد. بنابراین هویت فرهنگی امری نیست که به زور بتوان آن را به کسی تحمیل کرد و این هویت در واقع هسته اصلی تشکیل‌دهنده شخصیت اجتماعی انسان است که با اراده و انتخاب انسان شکل می‌گیرد.
هـ) عوامل تربیتی
آخرین عامل تاثیرگذار در شکل‌گیری هویت اجتماعی انسان، عامل تربیتی است. این عامل، خود برگرفته از عواملی همچون، نوع روابط اخلاقی- فرهنگی و رفتاری حاکم بر خانواده، آموزش و پرورش و همچنین جامعه است.
هر یک از این سه حوزه، بخشی از حوزه نفوذ تربیت انسان را شکل می‌دهند، ولی بسته به اینکه هر یک از عوامل نامبرده چقدر گسترده‌تر و عمیق‌تر عمل کنند و انسان مورد نظر را تحت پوشش آموزه‌های خود قرار دهند، تربیت انسانی را می‌توانند در حوزه نفوذ خود قرار دهند. امروزه آموزش و پرورش و مسئولین جامعه به ویژه بخش مربوط به رسانه‌ها سهم عمده‌تری نسبت به عامل خانواده بر عهده گرفته‌اند.