نگاهی به‌توليد عرضه، خواص و تقلب در بازار عسل كشور

به شيريني عسل به تلخي تقلب !(گزارش روز)

گاهي وقت‌ها به بعضي چيزها با تمام پيش‌پا افتادگي و سادگي آن طور كه بايد و آنچنان كه مورد انتظار است پرداخته نمي‌شود. چيزهايي كه بارها و بارها درباره اهميت و ضرورت آنها شنيده ايم و حتي گفته ايم.اما با دنبال كردن ردي از خبرها و حواشي زيادي كه درمورد همان موضوعات تكراري می‌شنويم، ‌به خوبي پيداست كه هنوز موضوعات بي پايان زيادي در مورد آن باقي مانده است.

کد خبر: ۵۰۵۸۶

تاریخ: ۰۲ مرداد ۱۳۹۴ - ۱۹:۱۹

گروه گزارش

عسل،خوراكي لذيذ، دوست داشتني، پر خاصيت و شفا بخش و مطلوب و تقويت كننده و... شايد صدها صفت ديگر كه می‌شود به آن نسبت داد. خوراكي كه هم می‌شود اسمش را دارو گذاشت و هم غذا. اما اين خوراكي دوست داشتني حواشي زيادي هم به دنبال دارد، حواشي كه از قيمت گرفته تا اصالت و تقلبي بودن و كيفيت متفاوت و... مي‌تواند هر كدام بطور مفصل خود سوژه گزارشي باشد. اما نكته مهم در اين بين اهميت و بي جايگزين بودن اين دسترنج زنبور عسل است. به بيان ديگر اينكه عسل شايد جزو معدود مواد خوراكي در دنيا است كه نه تنها بسياري از پزشكان بر مصرف مداوم آن و حذف نشدن از سبد خريد خانوار تاكيد می‌كنند كه حتي به اتفاق معتقدند كه هيچ ماده خوراكي ديگري به عنوان جايگزين در طبيعت موجود نيست. همه اين ويژگي‌ها  يك طرف و شايعاتي كه در خصوص تقلبي بودن برخي عسل‌های موجود در بازار وجود دارد هم از طرف ديگر حساسيت موضوع را دو چندان كرده است.
تصور كنيد عده اي به توصيه پزشك يا براي سلامتي بيشتر همه جا را براي پيدا كردن يك عسل طبيعي و خوب زير و رو می‌كنند و تازه اگر اطميناني پيدا شود و بتوان جايي كه به راستي عسل‌های طبيعي و غير صنعتي عرضه می‌كنند را پيدا كرد، بايد هزينه‌های نجومي را بابت آن پرداخت كرد. هزينه‌هايي كه مخصوصا براي انواع عسل‌های باز و غير بسته‌بندي آن هيچ قيمت مشخص و دقيقي وجود ندارد .
در اين گزارش نگاهي انداختيم به اين بازار تكراري اما پر تب و تاب و البته شفابخش و معجزه گر. اينكه براي پيدا كردن يك عسل خوب بايد به چه نكاتي توجه كرد و شايعات در خصوص استفاده از شكر در عسل و خواص اين ماده غذايي و وضعيت كشور ايران در زمينه توليد و صادرات عسل.
درجه يك اش كم ياب‌تر
هرچند همه به خوبي می‌دانيم كه عسل در طب سنتی چه جایگاه ویژه‌ای دارد اما در کشور ما نه تنها از جنبه‌ درمانی این محصول غافل مانده ايم بلکه در سبد غدایی خانواده‌ها نیز شديدا مورد بی‌مهری قرار گرفته که مصرف‌کنندگان یکی از دلایل عدم مصرف این محصول را تقلبی بودن و نبود عسل با کیفیت در بازار مصرف عنوان می‌کنند و از همه بدتر عسل تقلبي اما با قيمت‌های نجومي.
هر چند آمارها می‌گويد ايران در زمينه توليد عسل در رتبه هشتم جهان قرار دارد اما با اين رتبه هم براي پيدا كردن و خريدن عسل بايد مسافت طولاني را پيمود. مسافتي شايد خيلي طولاني‌تر از عسل هايي كه پشت ويترين فروشگاه‌ها و سوپر ماركت‌های شهر قرار دارند.استان‌های زيادي هستند كه به كار توليد و عرضه عسل پرداخته‌اند استان‌هايي مثل؛ زنجان، ايلام، لرستان، آذربايجان شرقي و غربي و از همه مهم‌تر اردبيل.
اردبيل بي شك يكي از مهم‌ترين بورس‌های فروش عسل در كشور است. البته عسلي به قول خودشان طبيعي و خالص و جمع آوري شده از دامنه‌های پر گل سبلان.اما آنچه كه خيلي از شهروندان و خريداران اين ماده غذايي را كمي نگران می‌كند، اطمينان نداشتن از اصالت عسل‌های موجود در بازار است.اصالتي كه می‌گويند يا اصلا پيدا نمي‌شود و يا اگر پيدا شود هم بايد هزينه بالايي براي آن پرداخت كرد.
اينجا سرعين است. يكي از شهرستان‌های پر‌مسافر استان اردبيل. جايي كه همه ساله خصوصا در اين ايام مسافران زيادي براي استفاده از چشمه‌های آب گرم درماني راهي اينجا می‌شوند و طبيعي است كه چه سوغاتي بهتر از عسل درجه يك و خوش گوار دامنه‌های سبلان البته تمام ماجرا خريد و پيدا كردن يك عسل مرغوب هم به اين شريني نيست و حاشيه‌های زيادي به دنبال دارد.
اين شهر از يك ميدان اصلي و چهار خيابان بزرگ تشكيل شده كه هر كدام به مسيرآب گرم‌های مختلفي راه دارند و البته تا جايي كه چشم كار می‌كند در دو طرف خيابان مغازه‌های بزرگ و كوچك عسل فروشي ديده می‌شود. مغازه‌هايي كه در بيشتر ساعات روز خصوصا شب‌ها، غرق در مشتري‌ها و مسافراني است كه سرگرم خريد عسل آن هم به اندازه‌های قابل توجهي هستند.
چند خانم مسن كه كيسه‌های بزرگي از تلق‌های شيشه‌اي عسل به دست دارند، مقابل يكي از اين مغازه‌ها در حال قيمت گرفتن هستند .از آنها درباره علت خريد اين حجم بالاي عسل و ميزان رضايتشان سوال می‌كنم. يكي ازآنها كه خودش را ندافان معرفي می‌كند، به گزارشگر كيهان می‌گويد: «خب ما سالي دوبار براي درمان به اينجا می‌آييم وچون اين مسافت طولاني را از سمنان تا اينجا می‌آیيم ترجيح می‌دهيم عسل مصرفي سالانه خودمان را هم از اينجا تهيه كنيم .متاسفانه بايد بگويم هر سال وضعيت نسبت به سال قبل بدتر می‌شود. از يك طرف مدام اين دكترها در تلويزيون اعلام می‌كنند كه عسل به هيچ عنوان نبايد از سبد غذايي حذف شود و حتما روزي سه قاشق بايد مصرف شود و از طرف ديگر نه می‌شود در بازار عسل خوب پيدا كرد و نه توان مالي آدم به خريد اين عسل‌های گران آن هم به اندازه‌اي كه همه بچه‌ها و خودمان بتوانيم روزي سه قاشق مصرف كنيم. روزي سه قاشق براي هر نفر تقريبا چيزي حدود، يك كيلو عسل در دو هفته می‌شود كه واقعا مصرف سالانه آن زياد است.از طرف ديگر واقعا عسل خوب كم شده است .ما مشتري هر سال اين فروشگاه هستيم اما هر سال وقتي سراغ عسل پارسال را می‌گيريم واقعا ديگر همان عسل را پيدا نمي كنيم. مثلا من به تازگي كمي  بیماری‌قند خون گرفته‌ام در حالي كه تنها ماده شيريني كه مصرف می‌كنيم همين عسل است و بعد از اينكه آزمايش دادم مشخص شد كه به احتمال قوي بيماري قند من مربوط به همين عسل‌های تقلبي است در حالي كه عسل طبيعي اصلا قند ندارد كه كسي بيماري قند بگيرد.»
او در خصوص قيمت‌ها هم می‌افزايد: «به نظر من قيمت‌ها خيلي دلبخواهي است و واقعا هيچ نظارتي وجود ندارد. يعني مغازه به مغازه قيمت‌ها فرق می‌كند. يك جا عسل چهل گياه را كيلويي 18 هزارتومان می‌دهد، يك جا 35 تومان و يك جا 63 هزار تومان. واقعا نمي‌شود تشخيص داد كه علت اين گراني چيست. همه مغازه دارها هم می‌گويند عسل من بهتر است و عسل فلاني فقط الكي گران است، يك نفر ديگر می‌گويد نه آنهايي كه ارزان هستند آب و شكر است و... خلاصه كه براي امثال ما كه تخصص چنداني براي شناخت عسل درجه يك و ممتاز نداريم واقعا انتخاب عسل از بين اين همه مغازه با اين قيمت‌ها و تنوع، كار خيلي سخت و شانسي است.»
عسل بدون شكر وجود ندارد!
حرف‌های مردم و مشتري‌ها از يك طرف و دلايل به ظاهر منطقي عسل فروشان هم از طرف ديگر تعادل اين معادله را كمي حفظ می‌كند و بايد ديد بالاخره تلخ و شيرين كدام يك بر ديگري می‌چربد.
ويلا دره منطقه‌اي شناخته شده و نام آشنا در چند كيلومتري شهر سرعين است. جايي كه جداي از منظره‌ها و طبيعت و چشم‌انداز بی‌نظيري كه دارد همه ساله عده زيادي را براي خريدن عسل -به قول فروشنده‌های همين منطقه- طبيعي راهي اينجا می‌كند. به سراغ عسل فروش‌های اين منطقه آمديم تا علاوه بر سر در آوردن از قيمت‌ها و كيفيت‌ها ببينيم، حرف هايي كه مردم در خصوص كيفيت و تقلبي بودن بازار برخي از اين محصولات می‌زنند چقدر حقيقت دارد.
آقاي صميمي يكي از فروشنده‌های اين منطقه است. علاوه بر خريد با او گفت‌وگوي كوتاهي در خصوص بازار پر حاشيه اين محصول انجام می‌دهيم.
او در گفت و گو با گزارشگر كيهان می‌گويد: «من بالاي 50 سال است كه از زمان كودكي به كندو داري و توليد عسل مشغول بودم و تا به امروز هم اين كار را ادامه داده‌ام .قيمت عسل معمولا بسته به فصلي كه در آن قرار داريم كمي تغيير می‌كند. آن هم باز بسته به انصاف فروشنده‌ها دارد. مثلا عسل گون يا آويشن كه مخصوص فصل پاييز است گاهي تا كيلويي 50 هزار تومان هم فروخته می‌شود اما اين قيمت عرف اين منطقه كه خودمان توليدكننده عمده هستيم، نيست. يعني به نظر من ديگر خيلي از توليد‌كننده‌ها و مغازه دارها مثل قديم با انصاف نيستند و نگاه می‌كنند ببينند چه فصلي مشتري زيادي است قيمت‌ها را بالا‌تر می‌برند. مثل عيد يا ايام تعطيلات و غيره. اما خب عرف اين منطقه بين كيلويي 15 تا 30 هزار تومان بسته به كيفيت و مرغوبيت عسل است و معمولا عسل بدون موم به دليل كار بيشتر كمي گران‌تر است كه خب اگر همان وزن موم هم كم شود تقريبا به لحاظ وزني و قيمتي هم برابر می‌شود.البته عسل‌های مرغوب ديگري هم وجود دارند كه درصد خلوص بيشتري دارند يا براي منطقه و فصل مناسب‌تري هستند .مثلا ژل رويال كه تركيبي از غذاي ملكه زنبور و عسل است كه قيمت فوق العاده بالايي دارد به دليل خاصيت فراوان .ما اينجا عسل چهل گياه، آويشن، گون و بابونه داريم.براي خيلي‌ها اين سؤال پيش می‌آيد كه مگر زنبور می‌تواند تشخيص دهد از چه گياهي تغذيه می‌كند كه عسل مخصوص همان گل يا گياه را توليد می‌كند؟ اما علت نامگذاري اين عسل‌ها در واقع براي فصل و منطقه‌اي است كه كندو‌ها قرار گرفته‌اند. مثلا دشتي كه بيشتر گون در آن وجود دارد طبيعي است كه عسل گون در آن توليد می‌شود يا مثلا عسل آويشن و...» او درباره بازار داغ ورود بعضي از عسل‌های تقلبي حتي به مغازه‌ها و فروشگاه‌های شناخته شده و قديمي و ضربه‌اي كه اين كار به اعتبار اين فروشگاه‌ها می‌زند نيز می‌گويد: «ببينيد دو موضوع مهم وجود دارد. يكي اينكه خيلي از مشتري‌ها نشانه‌های مختلف را براي اصل نبودن يك عسل مطرح می‌كنند كه اصلا حقيقي نيست.مثلا می‌گويند چون فلان عسلي كه خريديم شكرك زد پس اين عسل طبيعي نيست و صد در صد شكر اضافه دارد. در حالي كه نه تنها اين طور نيست بلكه زدن دانه‌های شكري ريز داخل عسل خودش يكي از نشانه‌های مرغوبيت عسل است، مثلا شما اگر يك شيشه عسل كارخانه‌اي بسته‌بندي و متفرقه خريداري كنيد اگر ده سال هم گوشه اتاق بگذاريد محال است كه شكرك بزند و خود همين موضوع نشان‌دهنده دستكاري شدن تركيب عسل و ساخت آن به صورت صنعتي است. در حالي كه اين عسل‌های باز يا اصطلاحا شانه‌اي كه اينجا فروخته می‌شود اصلا دستكاري شده نيست. ضمن اينكه اصلا هيچ عسلي در دنيا وجود ندارد كه در آن شكر نباشد مگر عسل‌های وحشي كه به صورت طبيعي خود زنبور بين صخره‌ها كندو درست می‌كند كه اگر هم بتوان چنين عسلي را پيدا كرد قطعا قيمتش بالاي كيلويي 100 هزار تومان است.»
عطر و رنگ خبر می‌دهد از سر درون
يكي ديگر از دغدغه‌های هميشگي براي خريد عسل خوب، چگونگي تشخيص عسل مرغوب و راه‌ها و نشانه‌هايي است كه می‌توان يك عسل خوب را شناخت و البته به قيمت خوب خريداري كرد. هرچند راه‌های مختلفي توسط همين فروشنده‌ها و زنبورداران پيشنهاد می‌شود اما همه بر سر يك موضوع واحد متفق القول هستند، حواس چشايي! كريم بيگ‌زاده يكي ديگر از فروشنده‌های اين منطقه است.او درباره علائم و نحوه انتخاب يك عسل با كيفيت به گزارشگر كيهان می‌گويد: «خب هر كسي يك راهي را می‌گويد مثلا كش‌آمدن عسل، شل نبودن، قطع نشدن هنگام كشيدن و نگهداري در يخچال به مدت يك روز و‌... اما راحت‌ترين و در عين حال مطمئن‌ترين راه ممكن، ديدن و بو كردن عسل است. چون بوي عسل طبيعي تنها چيزي است كه تا به امروز با هيچ دستگاه صنعتي و تقلبي نتوانسته‌اند مشابه آن را ايجاد كنند. يعني براي مشتري معمولي كه خيلي هم در اين كار تخصص زيادي ندارد، یک راه بیشتر برای شناسایی عسل وجود ندارد؛ آن هم استفاده از حواس است. یعنی با چشم، شکل ظاهری عسل را ببيند، با بینی بو و با زبان عسل را مزه کرده و اگر مجموعه این عوامل مناسب بود و عسل عطر و طعم گل‌ها را داشت، عسل طبیعی است و ارزش اين را دارد كه حتي به قيمتي كمي بالاتر آن را خريداري كند وگرنه  در غير اين صورت تنها راه دقيق شناسايي عسل طبيعي قرار دادن آن در دستگاه و در شرايط آزمايشگاه است.»
حريم جاده، بازار داغ عسل تقلبي
اما اين روزها كه بازار مسافران به برخي شهرهاي خوش آب و هوا و خنك مثل اردبيل و آذربايجان داغ‌تر شده است، مثل هر سال ماجراي سوءاستفاده از اين مسافران و عرضه عسل‌های تقلبي هم داغ است. شايد به همين دليل بود كه مدتي قبل سید فردین صفوی، رئیس اتحادیه تعاونی کشاورزی زنبورداران استان، گفته بود كه در سال‌های اخیر استقرار عسل فروشان تقلبی که اغلب غیربومی هستند  ضرروزیان  قابل توجهی به عسل اردبیل وارد ساخته است.این در حالی است که استان اردبیل با تولید سالانه شش هزار تن عسل رتبه سوم در کشور را دارا است و کیفیت عسل این استان مورد تائید آزمایشگاه‌های معتبر داخلی و خارجی است.صفوی تاکید كرده بود که عسل فروشان غیربومی به بازار و اعتماد‌سازی محصول تولیدی استان لطمه وارد ساخته‌اند و طی جلسات مشترک با نهادهای متولی تصمیم به ساماندهی این تعداد اخذ شده است. و از جمله مهم‌ترین برنامه‌های این اتحادیه ساماندهی عسل فروشی در حریم جاده‌ها است. دو مکان مابین جاده اردبیل و سه‌راهی سرعین پیش بینی شده است تا عسل فروشانی که عسل سالم و استاندارد عرضه می‌کنند در این مکان استقرار یابند. متاسفانه تبلیغات‌خلاف واقع درحاشیه فروش این محصولات دیده می‌شود. از جمله این تبلیغات فروش عسل ملکه است این در حالی است که وظیفه ملکه تخم‌گذاری است و ملکه تولید عسل نمی‌کند!