راهکار کاهش تندمزاجی در روزه‌داری

کد خبر: ۴۹۰۶۸

تاریخ: ۱۳ تير ۱۳۹۴ - ۱۸:۱۸

احمدرضا دردشتی

روزه‌داری یکی از اعمال و مناسک‌ عبادی مسلمانان و تمامی پیروان شرایع الهی در طول تاریخ ادیان توحیدی است. قرآن می‌فرماید: «اى کسانى که ایمان آورده‌‏اید روزه بر شما واجب شده، همان طور که بر اقوام قبل از شما واجب شده بود، شاید با تقوا شوید».(بقره/آیه‌183). در میان مناسک و رفتارهای دینی، روزه‌داری، تنها عملی است که ماهیتش، جز ترک برخی اعمال نیست؛ یعنی همین که فرد، کارهای خاصی را در محدوده زمانی معین انجام ندهد، روزه‌داری تحقق یافته است.
هر چند از لحاظ معنوی و سلوک جامع دینی، روزه‌داری، ظاهری دارد و باطنی و هر کدام از این دو وجهه، آداب و شرایطی، اما آنچه با افسوس، صورت غالب در سلوک عبادی مسلمانان مورد توجه و عنایت است، همان جنبه ظاهری و ترک خوردن و آشامیدن و لذت جنسی است.
حکمت روزه
از دیدگاه قرآن حکیم، حکمت اصلی و اساسی وجوب روزه برای مؤمنان، ستیز با خواهش‌های مشروع نفسانی، با هدف رسیدن به تقوا و توانمند شدن در نبرد با خواسته‌های نامشروع است، فردی که با اراده و از روی آزادی و اختیار، برای مدت معینی، از انجام کارهای حلال و مشروعی که طبیعت حیوانی او با قوت طالب آن است، صرف نظر می‌کند، آرام آرام از لحاظ روانی و شخصیتی، چنان توانمند می‌شود که خواهد توانست در موقعیت‌های گوناگون، از اعمال و رفتارهای نادرست و نامشروع، خصوصاً گناهان کبیره پرهیز کرده و از ایمان و کرامت خود محافظت کند. در کنار این حکمت اصلی، حکمت‌های فرعی دیگری نیز وجود دارد که برخی جنبه‌ جسمی، برخی جنبه تربیتی و انگیزشی و برخی جنبه اخلاقی دارند. حکمت‌هایی از قبیل، یادآوری تشنگی و گرسنگی قیامت برای دوری از گناه، همدردی با فقیران و تهیدستان و انگیزه برای یاری آنها و...
یکی از فواید و منافع فرعی روزه‌داری که با خودداری از هر گونه خوردن و آشامیدن ارادی به دست می‌آید، پالایش، پاک‌سازی و نوسازی در سیستم متابولیک بدن است که سلامتی اندام‌های بدن، بویژه اندام‌های حیاتی بدن را به دنبال دارد. بدن ما برای سوخت و ساز خود از سه منبع عمده، قندها، چربی‌ها و پروتئین‌ها تغذیه می‌کند و هر کدام از این سه دسته و دیگر مواد لازم، مثل ویتامین‌ها و مواد معدنی، نقش مهم و حیاتی در سلامت و بقای حیات نباتی و حیوانی ما دارند. در طول سال، حجم زیادی از غذاهای متنوع وارد سیستم گوارش می‌شود که بخشی از آن، در طول شبانه روز، پس از عبور از مراحل هضم و جذب، وارد خون شده و توسط سلول‌های بدن به کار گرفته می‌شود. این مواد، یا در چرخه نوسازی سلول‌ها و یا در تولید انرژی برای انجام فعالیت‌های گوناگون بدن به مصرف می‌رسند.
ولی مقداری که بیش از نیاز بدن، وارد سیستم شده باشد، یا به صورت نشاسته حیوانی در کبد و ماهیچه‌ها و یا به صورت چربی، در جاهای مختلف بدن، ذخیره می‌شود. قسمتی از این حجم مواد ذخیره شده برای محافظت از بدن در مواقع گرسنگی لازم و ضروری است اما بخش زیادی از آن، موجب چاقی و زمینه‌ساز انواع بیماری‌هاست. روزه‌داری یکی از شیوه‌هایی است که علاوه بر تصحیح و اصلاح رژیم غذایی، موجب سوختن حجم زیادی از چربی‌هایی است که بدون مصرف در بدن ما ذخیره شده و می‌توانند عامل بیماری گوناگون شوند.
نیاز مغز به مواد قندی
توجه داشته باشید که مهم‌ترین اندام بدن ما مغز است که همه کارکردهای بدنی و روان‌شناختی ما را مدیریت و کنترل می‌کند. مغز که توده به هم فشرده‌ای از چربی است، تنها با مصرف کلوگز، قادر به فعالیت است؛ یعنی غذای اصلی و یگانه مغز، قند ساده است، در هنگام روزه‌داری به‌طور طبیعی قند خون کاهش می‌یابد و کارکردهای مغزی تا اندازه‌ای دچار رکود می‌شود، هر چه طول دوره کاهش قند در خون طولانی‌تر می‌شود، دسترسی مغز به گلوکز کمتر می‌‌شود و ممکن است حالات ناخوشایندی در روان فرد ایجاد شود. این وضعیت، هنگامی که با شرایط و عوامل دیگری همراه شود، شدت بیشتری می‌یابد.
عواملی مانند: عادات غذایی نادرست، استرس‌های محیطی (مانند گرمای طاقت‌فرسا، ترافیک‌های سنگین، ازدحام و شلوغی، سروصداهای زیاد...)، تنش‌های میان فردی و زمینه‌های شخصیتی فرد برای پرخاشگری و عصبانیت. بنابراین عصبانیت، بی‌حوصلگی، تندمزاجی و احیاناً پرخاشگری در افراد روزه‌دار در ساعات پایانی روز امری طبیعی است که باید با تمهید شرایطی از شدت و فراوانی آن کاسته شود. در اینجا به پاره‌ای از راهکارهای لازم برای جلوگیری از این مسئله ناخوشایند اشاره می‌شود:
1.تصحیح عادت‌های غذایی نادرست در طول سال؛ متأسفانه در فرهنگ رفتار غذایی ما ایرانی‌ها، استفاده مفرط از شیرینی‌ها بخصوص شیرینی‌های غیرطبیعی و صنعتی بسیار فراوان است. وقتی در شبانه‌روز حجم زیادی از مواد قندی (خصوصاً قندهای ساده) را وارد بدن می‌کنیم، بدن ما کم کم نه تنها به این مقدار از شیرینی معتاد شده، بلکه روز به روز طالب قند بیشتری می‌‌شود، این رفتار غلط غذایی موجب می‌شود که اگر به خاطر موانعی از جمله روزه‌داری، قند مطلوب بدن کاهش یابد، واکنش‌هایی از قبیل بی‌حالی، بی‌حوصلگی، خستگی، عصبانیت و پرخاشگری بیشتر پدید آید، بنابراین افراد باید عادت‌های غذایی زیانبار و نادرست خود را اصلاح کند تا در هنگام روزه‌داری، دچار عوارض کاهش قند خون نشوند.
2. استفاده از قندهای ترکیبی و طبیعی در هنگام افطار و سحر به جای قندهای ساده و غیرطبیعی. عسل، خرما، نان، برنج، میوه‌ها و مغزها بهترین منابع قندهای ترکیبی‌اند که فرایند جذب و سوختن آنها در بدن با کندی بیشتری صورت گرفته و به تدریج وارد چرخه متابولیک بدن می‌شوند و کمک می‌کنند که بدن و سیستم عصبی با کمبود قند مواجه نشود.
3. دور بودن از عوامل استرس‌زا، مانند: ماندن در ترافیک سنگین، قرار گرفتن در زیر آفتاب، هوای گرم، سروصدای بیش از حد، کار زیاد، ارتباط‌های تنش‌زا و در مقابل، استراحت بیشتر بخصوص در ساعات پایانی روز توصیه می‌شود.
4. توجه به جنبه‌های معنوی و اخلاقی روزه‌داری و برنامه‌ریزی عبادی در طول شبانه‌روز، به آرامش بیشتر فرد کمک می‌کند. وقتی افراد، فارغ از حکمت‌ها و اهداف معنوی نهفته در روزه‌داری، صرفاً به روزه به عنوان ترک اجباری خوردنی‌ها و نوشیدنی‌های مورد علاقه نفس، نگاه می‌کنند، تحمل چنین محرومیت‌هایی سخت‌تر و دشوارتر می‌شود و قرار گرفتن در حالت تعارض میان اجباری که از سوی دین وضع شده و رغبت شدیدی که بدن به خوردن و نوشیدن دارد، فرد را مستعد پرخاشگری و خشونت می‌کند. بنابراین آمادگی فکری، انگیزشی و برنامه‌ریزی رفتاری لازم جهت بهره‌برداری از فرصت معنوی و اخلاقی ماه مبارک رمضان، نه تنها به آرام‌سازی روزه‌دار کمک می‌کند، بلکه در رسیدن به ثبات و ریشه‌دارشدن صفات نیک و خصلت‌های ستوده الهی در شخصیت او مدد می‌رساند.
5.عصبانیت‌ و تحریک‌پذیری برخی از افراد به هنگام روزه‌داری به علت پرخوری آنها به هنگام سحر است که بدن را در طول روز برای جذب آب،‌ فعال و تشنگی را تشدید می‌کند، بنابراین توجه به تنظیم مقدار غذای دریافتی در زمان سحر و افطار و پرهیز از پرخوری لازم است.
6.گاهی برخی از افراد ممکن است در طول روز دچار حالات ناخوشایندی مثل گُر گرفتگی شوند. علت این امر این است که هورمون انسولین و قندخون روزه‌دار کم و تجزیه چربی‌ها بیشتر می‌شود، افرادی که قبل از افطار دچار گُر گرفتگی می‌شوند، باید سوخت و ساز و متابولیسم چربی خود را بررسی کنند؛ شاید یکی از علت‌های این مسأله، نخوردن سحری باشد.
از: فارس