نگاهی به مراسم پر فیض اعتکاف و آثار و برکات آن(بخش نخست)

معتکف کوی دوست در حرم کبریا(گزارش روز)

کد خبر: ۴۳۶۰۲

تاریخ: ۱۳ ارديبهشت ۱۳۹۴ - ۱۸:۵۷

گالیا توانگر

سه روز نورانی برای با خود بودن؛ برای اینکه وسط آسمانخراش‌های زمین و میانه گرفتاری‌های زندگی بشر امروز بال و پری در آوری برای پریدن. اعتکاف می‌تواند درمانی برای دردهای بشر امروز باشد؛درمانی برای سرگشتگی‌ها و اضطراب هایش.
وقتی با مسجد اُنس می‌گیری، درهای عمارت‌های زر و زور را می‌بندی و به مامن امن الهی پناه می‌بری. با همه وجودت حس می‌کنی که قدرتی بالاتر از همه قدرت‌ها تو را در آغوش گرفته و به سمت خویش می‌خواند.انسان تنهای امروز در پی یافتن آغوشی امن است و چه آغوشی امن‌تر از آغوش خداوند متعال. همه چیز را رها کردن و تصمیم گرفتن برای خروج از روزمر‌گی‌ها با این همه مشغله‌ای که این روزها خودمان برای خودمان ایجاد کرده‌ایم، واقعا تصمیم مردانه‌ای است. در شلوغی این روزها بعضی وقت‌ها تا مدت‌ها تصمیم می‌گیریم که به عیادت دوستی برویم و یا لااقل به او تلفنی زده و از احوالش جویا شویم؛ اما متاسفانه  کار امروز به فردا می‌افتد و بعضی وقت‌ها در پس  هفته‌ها حتی از همان تلفن زدن چند دقیقه‌ای هم فاکتور می‌گیریم. بهانه همیشگی ما ترافیک، کار، نداشتن اوقاتی برای خود و نوعی خستگی مزمن است که به تن و روحمان رخنه کرده و ما را اسیر خود ساخته اند.
اگر امسال تصمیم بگیریم که از کار، تبلت، تلفن همراه، خانواده و دنیا ببریم تا قدم در سفری که به سیر و سلوک الی الله شهرت دارد بگذاریم؛ حقیقتا اولین گام‌های خود شناسی و خدا شناسی را محکم برداشته‌ایم.اگر بخواهیم به سفری برویم چطور و تا چه اندازه شور و شوق داریم؟ بدون شک هر جور شده مرخصی می‌گیرید و راهی می‌شوید. مرخصی از خانه،کار و یا دانشگاه. پس بدانید  اعتکاف هم یک سفر منحصر به فرد و زیبایی است. بنابراین  اگر سه روز از همه مشغله‌های دنیا مرخصی بگیرید نه تنها ضرر نکرده اید، بلکه  در مسیر خودسازی سرمایه گذاری هم داشته اید.
آمار معتکفین و استقبال بی‌سابقه از مراسم معنوی اعتکاف
هر ساله بالغ بر 600 هزار نفر از اقشارمختلف جامعه در سراسر کشور برای حضور در مراسم معنوی اعتکاف ثبت نام دارند که بیشتر این افراد از قشر نوجوان و جوان کشورمان هستند.
این آمار هر ساله نیز رشد قابل ملاحظه‌ای داشته است. گفته می‌شود تنها امسال بالغ بر 72 هزار نفر برای شرکت در مراسم معنوی اعتکاف در مسجد گوهر شاد حرم مطهر رضوی ثبت نام داشته اند. از این تعداد افزون بر سه هزار نفر از ثبت نامی‌ها از متقاضیان خارج کشور بوده اند.
حجت‌الاسلام والمسلمین امیر ابراهیم زاده مدیر فرهنگی نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها درخصوص مراسم معنوی اعتکاف در دانشگاه‌های سراسر کشورمی گوید: «سنت حسنه اعتکاف که سنت پیامبر و ائمه (ع)و شیوه بزرگان مکتب است، فرصت مناسب برای جوانان دانشجو و اساتید محترم است تا توشه معنوی با مناجات رب الارباب و تفکر اخذ نموده و مسیر علم و دانش را بهتر و پربارتر طی کنند. لذا طبق سنوات گذشته در ایام البیض (13 ـ 15 رجب) برابر با 12  الی 14 اردیبهشت ماه قریب به 200 مسجد در مساجد دانشگاه‌های کشور میزبان معتکفین هستند. همزمان با اعتکاف دانشجویان، مراسم معنوی اعتکاف اساتید نیز در دانشگاه تربیت مدرس تهران به همت دفتر نهاد این دانشگاه طبق سنوات گذشته برگزار می‌شود.»
مدیر فرهنگی نهاد مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها می‌افزاید: «بسته فرهنگی اعتکاف شامل: میز کتاب و ... به همراه 20 هزار جلد کتاب جهت برگزاری مسابقه کتابخوانی در اختیار مساجد مجری در دانشگاه‌های سراسر کشور قرار خواهد گرفت که با همکاری ستاد جشنواره روشنا معتکفین نمی‌تو‌انند قبل از اعتکاف در مسابقه بزرگ کتابخوانی با محوریت کتاب شکوه امر خدا، تألیف استاد پناهیان شرکت نمایند. پیش بینی می‌کنیم امسال میزبان 50 هزار دانشجو و اساتید در مراسم معنوی اعتکاف دانشگاهیان باشیم.»
بعد از اعتکاف دانشجویان موفقتری خواهیم بود
طوبی رحمانی دانشجو رشته فلسفه اسلامی دانشگاه پیام نور را در کتابخانه دانشگاه محل تحصیلش می‌بینم و برای دقایقی گرم گفت و گویی صمیمانه می‌شویم. وی که در لیست ثبت نامی‌های دانشگاهشان برای برگزاری مراسم اعتکاف قرار گرفته در مورد دلایل  استقبال پر شور دوستانش از این مراسم معنوی به گزارشگر کیهان می‌گوید: «با وجود اینکه در برخی واحد‌ها برای این سه روز درس‌های سختی داریم و حتی  امتحان،اما بچه‌ها با مراجعه به دفتر نهاد پرس و جو کردند که حکم خروج از مسجد برای شرکت در امتحان چیست؟ به ما پاسخ دادند:اگر شرکت در امتحان ضروری ست به قدر نیاز برای حضور در جلسه خارج شدن از مراسم اعتکاف مانعی ندارد،ولی نباید آن‌قدرها طول بکشد که اعتکاف را باطل کند. این‌گونه شد که امسال آمار ثبت نامی‌ها بالا گرفت. حتی تعدادی از بچه‌ها رزرو اسم نوشته اند.تا خدا چه بخواهد و قسمت چه باشد. اگر احیانا یکی از بچه‌ها نتواند در مراسم اعتکاف حضور پیدا کند،بین رزروی‌ها قرعه کشی می‌کنند.»
از این دانشجوی رشته فلسفه دلیل این همه پافشاری بچه‌ها را برای شرکت در این مراسم  معنوی جویا می‌شوم. وی پاسخ می‌دهد: «وقتی به خدا تکیه می‌کنیم و توکلمان را بالا می‌بریم دیگر از فردای خود هراسی نداشته و ذهنمان بیشتر متمرکز مسائل مهم خودسازی و درس هایمان می‌شود از این رو دانشجویان موفقتری  خواهیم  شد.»
وسایل ارتباط با غیرخدا خاموش ‍!
امین جوادیان دانشجوی رشته مدیریت  دانشگاه جامع علمی و کاربردی که او نیز در لیست ثبت نامی‌های معتکفین دانشجویی قرار دارد در مورد دلیل حضور خود به گزارشگر کیهان می‌گوید: «من صرفا برای خودسازی و گرفتن آرامش از محیط مسجد ثبت نام کرده‌ام. مطمئنا این آرامشی که روی فرش مسجد به دست می‌آورم در هیچ خانه غیری به دست نخواهم آورد.»
وی در ادامه با لحنی گله مندانه خطاب به دانشجویانی که در این سه روز به همراه خود کتب غیردینی و وسایل ارتباط جمعی مجازی با خود به حریم مسجد می‌آورند، می گوید: «اگر قرار باشد به همان برنامه همیشگی روزانه خود عمل کنیم و هیچ تغییری در این روند حاصل نشود،پس حقیقت اعتکاف را درک نکرده ایم. اعتکاف برای این است که پیش خود و خدای خود به قصورمان اعتراف کرده و از این به بعد برای خوب بودن تلاش کنیم. وسایل ارتباط جمعی به ویژه از نوعی که برایمان پنجره‌های فضای مجازی را می‌گشایند، ذهنمان را از زوم بر روی اعمالمان دور می‌سازند،ولو در حد چک کردن یک ایمیل و یا چت کردن چند جمله‌ای باشد.به این بهانه که به عزیزانمان اطلاع دهیم حالمان خوب است خود را درگیر چنین ابزاری نکنیم و از میزان معنویت و تاثیر گذاری اعتکاف بر خویشتن خویش نکاهیم. به اطرافیانمان اطمینان دهیم که در حریم امن الهی حالمان از همه روزها بهتر است و جای هیچ نگرانی نیست.»
فرصتی برای محاسبه نفس
اعتکاف فرصت مناسبی است برای بررسی و محاسبه نفس. «حاسَبُوا قَبلَ اَن تُحاسَبوا»؛ به حساب اعمالتان رسیدگی کنید قبل از آنکه، خداوند به آنها رسیدگی کند. جبران کژی‌ها و نواقص با طلب مغفرت و توبه به درگاه خداوند، همان کاری است که لقمان حکیم به فرزندش سفارش می‌کند: «و هنگامی که گناهی از تو سر زد دنبال آن از خدای متعال طلب مغفرت بنما و اظهار پشیمانی‌کن و تصمیم بگیر که هرگز به آن گناه باز نگردی.» اعتکاف از نظر لغوی مصدر باب افتعال از عکف است که به معنی درنگ کردن و ادامه دادن است، در دین اسلام منظور از اعتکاف آن است که شخص به منظور عبادت در مسجد متوقف شود.
کریم الله حسن زاده کارشناس ارشد تعلیم و تربیت اسلامی برایمان می‌گوید: « اعتکاف از نظر زمان محدود به وقت خاص نیست، تنها از آن رو که لازمه اعتکاف، روزه گرفتن است، باید در زمانی اعتکاف شود که شرعاً بتوان روزه گرفت. پس هر گاه روزه گرفتن صحیح باشد، اعتکاف نیز صحیح است، ولی بهترین زمان برای اعتکاف دهه آخر ماه مبارک رمضان، و ایام البیض ماه رجب است. از منظر دیگری هم که به موضوع نگاه کنیم در می‌یابیم که چرا به این دو زمان ذکر شده در بالا برای برگزاری مراسم اعتکاف بیش از همه تاکید داشته اند. اعتکاف در اسلام به معنای گوشه نشینی صرف نیست. اگر بیشتر افراد در یک زمان مشخص در مساجد حضور پیدا کنند؛ اولا اُنس با فضای معنوی مسجد ترویج می‌شود.ثانیا افراد در خانه خدا با هم آشنا شده، دوستی‌ها و مودت‌های محکمی را پایه گذاری می‌کنند. ثالثا نباید فراموش کرد که کفار همواره از حضور مومنین در مساجد و تجمعات اینچنینی بیمناک بوده اند.»
وی در ادامه به بیان توصیه‌ای از مولایمان حضرت علی (ع) به معتکفین می‌پردازد و می‌گوید: «در گفتاری از علی بن ابی طالب(ع) درباره مراقبات اعتکاف آمده است: معتکف باید در طول اعتکاف مسجد را ترک نکند، پیوسته به ذکر خدا و تلاوت قرآن و نماز مشغول باشد، درباره مسائل دنیوی سخن نگوید، شعر نسراید، فحش و سخنان زشت بر زبانش جاری نکند، جدال و خودنمایی نکند و هر اندازه بتواند از سخن گفتن لب فروبندد، بهتر است.»
این کارشناس مسائل مذهبی در باب مستحبات اعتکاف توضیح می‌دهد: «مستحب است در هر یک از ماه رجب و شعبان و رمضان، در شب سیزدهم دو رکعت نماز اقامه شود که درهر رکعت حمد یک مرتبه و یس و تبارَکَ المُلْکُ و توحید خوانده شود و در شب چهاردهم چهار رکعت یعنی دو نماز دو رکعتی به همان کیفیت و در شب پانزدهم شش رکعت به سه سلام به همان کیفیت. از حضرت امام صادق(ع) روایت است که هر کس این اعمال را انجام دهد همه فضایل این سه ماه را دریابد و همه گناهانش غیراز شرک آمرزیده شود.»
برنامه معنوی، بدون افراط و تفریط
به اندازه بحث‌های معرفتی
حجت‌الاسلام حاج‌علی‌اکبری رئیس مرکز رسیدگی به امور مساجد ضمن بیان مطالب بالامعتقد است که اعتکاف فرصتی است برای بازآفرینی شخصیت وحضور جوانان در اعتکاف، مانوری از معنویت است.
وی می‌گوید: «حضور جوانان در اعتکاف، مانوری از معنویت است که در جامعه ما اتفاق می‌افتد و از نشانه‌های سلامت معنوی و عطش نسل جوان ماست که باید خدای متعال را شاکر باشیم. با آغاز ماه رجب، ماه بندگی خدا و فراهم شدن زمینه‌ای برای راز و نیازی خالصانه و عاشقانه با خدای متعال، افراد مختلف اعم از کوچک و بزرگ، مرد و زن، جوان و نوجوان شور و شوق خاصی برای شرکت در مراسم معنوی اعتکاف دارند؛ تا سه روز با خود و خدای خویش خلوت نموده و توشه‌ای برای بهره‌وری بهتر از ماه مبارک رمضان بردارند.»
وی در پاسخ به این سوال که اعتکاف از چه جایگاه و اهمیتی برخوردار است؟ می‌گوید: «‌یکی از جامع‌ترین و زیباترین مراسم عبادی است که از سوی پروردگار متعال تعبیه شده، عبادتی است جامع، هم در آن زمان خوب مداخله دارد، هم مکان، باطن و ملکوت مکان مداخله دارد هم در آن استقرار وجود دارد. فرصت تفکر و اندیشه است. فرصت خودیابی و خویشتن‌یابی و خویشتن‌شناسی هست. فرصت دلدادگی‌های مؤمنانه، اُنس و آشنایی مؤمنان با هم است. رمز و رازهای زیادی دارد. از نظر آیین و آداب، چیزی شبیه حج است. هم دارای فضیلت اقامت در خانه خداست، هم فضیلت «زمانی» دارد، اگرچه واجب نیست اعتکاف‌ در ایام خاصی باشد، اما معمولاً در فرصت‌های بسیار زیبا مانند ماه رجب و ماه مبارک رمضان برگزار می‌شود و از ظرفیت‌های عظیم ملکوتی و معنوی این ماه‌های الهی در آن استفاده می‌شود. واقعاً و بدون هیچ تعارفی باید عرض کرد که احیاء اعتکاف در فضای منور نظام اسلامی و در ایام پرفروغ نهضت اسلامی ما، یک نشانه بزرگ از الطاف الهی است و یک عطیه بزرگ خداوند تبارک و تعالی درباره جامعه ماست.»
آیا نشستن در مسجد و بریدن از خانواده و دوستان نوعی گوشه گیری را در ذهن تداعی نمی‌کند؟  حجت‌الاسلام حاج‌علی‌اکبری رئیس مرکز رسیدگی به امور مساجد پاسخ می‌دهد:«اعتکاف با اینکه طبعش یک جور گوشه‌نشینی است اما به دلیل اینکه باید در مسجد باشد و در محیط مؤمنان باشد،می‌توان گفت از مدل رهبانیت نیست که در برخی از مکاتب درباره آن صحبت می‌شود. اعتکاف گوشه‌نشینی انزوا ‌گزینی نیست، بلکه یک فرصت درنگ و به خود آمدن، فرصت تفکر است و فرصت حضور در جمع مؤمنانه‌ای است که می‌توان از آنها نیرو، نور و الهام گرفت؛ یک نوع مهیا شدن برای جهاد است. در این ایام هم توصیه شده که معتکفین به مصالح اسلام، جامعه اسلامی، نیازهای کلان جامعه اسلامی فکر کنند برای آن دعا کنند و خودشان را برای خدمت‌کردن و پیش بردن کارها مهیا کنند.»
رئیس مرکز رسیدگی به امور مساجد ادامه می‌دهد: «به نظر من یکی از تغذیه‌کنندگان اصلی معنوی جامعه ما جوانان هستند. یک سازمان‌دهی طبیعی از دل‌های آماده و مؤمن شکل می‌گیرد و یک آرایش و مانوری از معنویت است که در جامعه ما اتفاق می‌افتد و از نشانه‌های سلامت معنوی و عطش، نسل جوان ما است که باید خدای متعال را شاکر باشیم. شکرش به این است که اعتکاف باید در مسجد برگزار شود، مساجد دائماً به کیفیت توجه کرده و زمینه را فراهم کنند تا معتکفان که نوعاً‌ نسل جوان و حتی نوجوانان، دخترها و پسرهایی هستند که در خانه خدا اقامت می‌کنند و به دامن لطف خدای متعال و آغوش رحمت الهی پناه آورده‌اند، به شایستگی از این فرصت استفاده کنند و حظ معنوی، فکری و سلوکی داشته باشند؛ فرصتی برای تأمل، درنگ، سکوت و تفکر برای آنها فراهم شود.»
توصیه حجت‌الاسلام حاج علی اکبری این است که برنامه‌های مشترک به اندازه‌ای نباشد که معتکفان از خلوت با خدای خویش باز بمانند.
وی می‌گوید:« یک برنامه معنوی، بدون افراط و تفریط به اندازه بحث‌های معرفتی مد نظر قرار گیرد،اما زیاده‌روی نشود و برنامه‌های مشترک به اندازه‌ای نباشد که معتکفان از تفکر و خلوت با خدای خویش باز بمانند. برنامه‌های جمعی اعم از مناجات‌خوانی، توسل و سخنرانی تا جایی باشد که به اسرار اصلی اعتکاف لطمه‌ای نخورد.»