ملاک‌های ایمان کامل(پرسش و پاسخ)

کد خبر: ۴۲۹۲۷

تاریخ: ۰۵ ارديبهشت ۱۳۹۴ - ۱۹:۴۰

پرسش:
از منظر قرآن چه ملاک‌هایی برای ایمان کامل در ابعاد عقیده، عمل و اخلاق بیان شده است؟
پاسخ:
قرآن کریم در سوره بقره آیه 177 شاخص‌های نیکوکاران و ملاک‌های ایمان کامل افراد را به نحو اجمال بیان کرده و می‌فرماید: «نیکی (تنها) آن نیست که (هنگام نماز) صورت خود را به سوی مشرق و مغرب کنید، بلکه (مظهر) نیکی، کسی است، که به خدا، روز رستاخیز، فرشتگان، کتاب آسمانی و پیامبران ایمان آورده و مال را با وجود علاقه به آن، به بستگان، یتیمان، فقیران، در راه ماندگان، سائلان و بردگان انفاق کند و نماز را بر پا دارد و زکات بپردازد و (نیز کسانی که) وفادار به عهدشان هستند، آن گاه که پیمان می‌بندند و در تنگدستی و سختی و به هنگام کارزار صبر پیشه می‌کنند، آنان راستگویان و از تقوا پیشگانند».
این آیه شریفه به طور صریح و شفاف بیشتر کمالات انسانی را در ابعاد عقیده، عمل و اخلاق بیان می‌کند و دارندگان این کمالات را از ابرار و متقین می‌داند. پیامبر اکرم(ص) می‌فرماید: «هرکس بدین آیه شریفه عمل کند، ایمان خود را کامل ساخته است» (تفسیر صافی، ج 1، ص 161) اینک ملاک‌های مطرح شده در این آیه را به نحو اجمال بیان می‌کنیم:
ملاک‌های اعتقادی
باورهای بنیادین و اعتقادی اسلام شامل: ایمان به خدا، قیامت، ملائکه، قرآن و پیامبران است، که براساس آنها ساختار رفتاری و اخلاقی مسلمان شکل گرفته و استوار می‌گردد. به بیان دیگر، رفتار و اخلاق مسلمان، ریشه در زمینه‌های ایمانی او دارد، یعنی مسلمان به سبب ایمان به خدا و روز قیامت آنچه را که دوست دارد، انفاق می‌کند. او با انفاق مال، دوستی خدا را به دست می‌آورد و چون به حرکت به هم پیوسته پیامبران معتقد است و خود را در راه آنان می‌داند، مانند ایشان برعهد خود استوار می‌ماند و در میدان‌های دشوار زندگی، صبر و مقاومت می‌ورزد.
انفاق
از نشانه‌های کمال ایمان مؤمن و نیکوکار واقعی بخشیدن مالی است که آن را دوست می‌دارد: «اتی‌المال علی حبه» نه بخشش مالی که بدان رغبت ندارد. قرآن در جای دیگر می‌فرماید! هرگز به کمال نیکی نمی‌رسید، مگر آنکه از آنچه دوست دارید، انفاق کنید: «لن تنالوا البرحتی تنفقوا مما تحبون» (آل عمران- 92) طبیعی است که در هزینه‌ها و انفاق، باید اولویت‌ها در نظر گرفته شود و در این راه، خانواده و خویشان و بستگان بر همه مقدمند، سپس یتیمان و دیگران.
وفای به عهد
وفای به عهد، زیربنای روابط اجتماعی است، این صنعت، یعنی پایمردی در به سر بردن پیمان، از ویژگی‌های ایمان کامل و نیکان و ابرار است. «خلف وعده» نشانه نفاق شمرده می‌شود (بحارالانوار، ج 73، ص 206)
خداوند در قرآن کریم سوره اسراء آیه 34 می‌فرماید: اوفوا بالعهد، ان العهد کالا مسئولاً» به عهد خود وفا کنید که از عهد سؤال می‌شود.
آری بی‌توجهی به وعده و به اصطلاح زیر قول خود زدن، نشانه حقیر و غیرقابل اعتماد و اطمینان بودن شخصیت انسانی است، پیمان شکن نه برای خود ارزش قائل است و نه برای دیگران. هیچ گاه نمی‌توان به یاری او به ویژه در سختیها و روز تنهایی امیدوار بود، و قول و وعده‌هایش دل بست، به همین دلیل، عاقل در دوستی او احساس آرامش نمی‌کند.
صبر و مقاومت
از دیگر اوصاف کمالی ایمان ابرار و نیکوکاران «صبر» است. ابرار، در فقر و تنگدستی در سختی و مشقت، و در گرماگرم جنگ و کارزار، هرگز از میدان به در نمی‌روند و خود را نمی‌بازند. کسانی ایمان و تقوای کامل دارند که صفات مزبور را داشته باشند. «ایمان» و «تقوا» با ادعا درست نمی‌شود و یک بعدی هم نیست. تقوا ابعاد گوناگون اعتقادی، عملی، اخلاقی، فردی، اجتماعی، مادی و معنوی دارد. بنابراین در پیشامدها و  رویدادهای سخت است که می‌توان متقی را از غیر متقی باز شناخت، یعنی آن گاه که وفای به عهد، صبر و استقامت او در همه میدان‌های عمل آزموده شده باشد.
صدق و راستی
صدق در بیان قرآن و روایات، معنایی گسترده و فراگیر دارد و آن مطابق بودن ظاهر با باطن، در عقاید و در اخلاق و رفتار است. راستان و راستگویان براساس آیه مزبور کسانی هستند که در صحنه آزمون‌های گوناگون، سرفراز باشند و در واقع صداقت آنان با جلوه‌های مختلف از وجودشان ظاهر شده باشد، و نیز کردار آنان با گفتارشان مطابق باشد.