شیوه های نوین رسانه های بیگانه و چگونگی مقابله با آن (بخش نخست)

مخاطب در محاصره شارلاتانیزم رسانه ای غرب (گزارش روز)

کد خبر: ۴۲۳۹۶

تاریخ: ۳۰ فروردين ۱۳۹۴ - ۲۰:۲۳

گروه گزارش

رسانه، در تعریفی کلی، شامل هر ابزاری است که وسیله‌ای برای ارتباط و انتقال مفاهیم باشد اما آن چه از رسانه در ذهن عموم و در این گزارش مدنظر است شامل مطبوعات، رادیو، تلویزیون و خبرگزاری‌ها و مواردی از این دست است.
این رسانه‌ها از ابتدای اختراع تا کنون همواره یکی از ابزارهای اثرگذار در جوامع بشری بوده‌است. البته میزان این اثرگذاری به تناسب این که آن رسانه تا چه حد هوشمندانه، آگاهانه و با برنامه عمل کرده، متفاوت بوده‌است.
طبیعی است رسانه‌های غربی به دلیل قدمت بیشتر در این عرصه، جلوتر از  سایر رسانه‌ها بوده اند.
در این گزارش برآنیم تا تکنیک‌ها و تاکتیک‌هایی که این رسانه‌ها هوشمندانه در جذب و القای افکار به مخاطب برای نیل به اهداف خود به‌کار می‌برند، مورد بحث و بررسی قرار دهیم، و اینکه چگونه یک رسانه می تواند اعتماد عمومی را جلب کند.
امروزه، دولت‌ها و قدرت‌ها با پی بردن به قدرت رسانه، سعی در مدیریت افکار عمومی برای پیشبرد اهدافشان در دنیا هستند و بازی‌های رسانه‌ای محلی برای پیشبرد اهداف سیاسی و استراتژیک قدرت‌ها شده است. از این رو، ترفندها و تاکتیک‌های نظامی دیروز، امروز در قالب تاکتیک‌های رسانه‌ای در آمده است تا تقابل قدرت‌ها در جنگ رسانه‌ای کم‌هزینه‌تر و هوشمندانه‌تر ادامه پیدا کند. بر این اساس، شناسایی این ترفندها و تاکتیک‌ها برای بقای هر ملت و حکومتی امری ضروری است. به ‌ویژه برای دولت و ملتی که قدرت‌های جهانی آشکارا در برابر او قد علم کرده و با او دشمنی می‌کنند.
امروزه تقابل رسانه‌های غربی با جمهوری اسلامی ایران بیش از پیش نمایان شده و در یک جنگی تمام عیار رسانه ای با دنیای استکبار هستیم، بنابراین ضروری است تا این ترفندها و تکنیک‌ها واکاوی و راهکارهای مناسب در برابر آن اتخاذ شود،همراه ما در این گزارش باشید.
تاکتیک‌ها و تکنیک‌های رسانه‌های غربی
عباس اصلانی، مدیر اداره کل بین‌الملل خبرگزاری تسنیم درباره شیوه‌‌ها و تکنیک‌‌های رسانه‌‌های غربی در القای خواسته‌هایشان به مخاطب، می‌گوید: «این رسانه‌‌ها در بحران‌‌ها با ایجاد هراس در مخاطب، قدرت تعقل و تفکر وی را در تجزیه و تحلیل حادثه کاهش می‌دهند و در کنار این وضعیت، آنچه را که می‌خواهند به عنوان حقیقت به مخاطب می‌نمایانند.»
وی تکنیک دیگر این رسانه‌ها را در شانتاژ خبری، ترور شخصیتی افراد یا جریان‌‌های منتقد، مستقل یا مخالف معرفی و تصریح می‌کند: «در این شیوه، یک نکته منفی از زندگی آن فرد را که ممکن است صحت هم داشته باشد، بیان و برجسته می‌کنند به‌طوری‌که نگاه مخاطبین را نسبت به او مخدوش می‌کنند.»
اعتمادسازی برنامه ریزی شده
همچنین اصلانی با اشاره به تکنیک ایجاد ابهام و سردرگمی در مخاطب با دادن اطلاعات متفاوت و گاهی متناقض در رسانه‌‌های غربی، خاطرنشان می‌کند: «رسانه‌‌های غربی برای ایجاد اعتماد در مخاطب سرمایه‌گذاری و برنامه‌ریزی‌‌های دراز مدتی دارند؛ آنان در دراز مدت  درباره موضوعات غیر حیاتی و غیر مهم یکی به نعل و یکی به میخ می‌زنند و گاهی نیز خبری غیر مهم به نفع ایران منتشر می‌کنند تا مخاطب فکر کند رسانه‌هایی هستند که حتی اگر به ضررشان باشد، دروغ نمی‌گویند و با این کار اعتماد مخاطب را جلب می‌کنند.»
وی می‌افزاید: «این رسانه‌ها در شرایط حیاتی و بحرانی به این اعتماد نیاز دارند و آن را برای همین شرایط خاص اندوخته و سرمایه گذاری می‌کنند. در چنین شرایطی، با توجه به اعتمادی که از پیش جلب شده بود، مخاطبان دروغ هایشان را بهتر باور می‌کنند و تکنیک دیگر این است که دروغ هر چه بزرگتر قابل باورتر است. »
راست‌نمایی، تقابل و پیشینه نویسی
شهناز هاشمی دکترای علوم ارتباطات و استاد دانشگاه است. او درباره تاکتیک رسانه‌ای غرب با اشاره به دو اصل بسیار مهم درستی و سرعت خبر در خبررسانی درباره تکنیک‌های رسانه‌های غربی می‌گوید: «گاهی اوقات ممکن است رسانه‌‌های خبری غربی خبر را درست نگویند اما با استفاده از تکنیک‌‌های خبری آن را در ظاهر درست و خود را بی طرف نشان می‌دهند.»
هاشمی می‌افزاید: «یکی دیگر از تکنیک‌‌های این رسانه‌ها تکنیک تقابل است. یک رسانه اگرچه گرایشی خاص به یک نگاه دارد اما باید دیدگاه‌‌های منفی و مثبت را با هم بگوید. رسانه‌‌های غربی این کار را می‌کنند اما دیدگاه مقابل خود را کمرنگ و در خفا و غیر مستقیم مطرح می‌کنند.»
این استاد دانشگاه درباره تکنیک پیشینه‌نویسی این رسانه‌ها توضیح می‌دهد: «یکی دیگر از  تکنیک‌های اطلاع‌رسانی این رسانه‌ها، تکنیک بک‌گراند به معنی پیشینه‌نویسی است. پیشینه نویسی به فرآیندهای گذشته و این‌که بتوانید خبرهای گذشته را طوری چینش کنید که بتوانید به مقصود مورد نظر برسید، بر می‌گردد. »
جذب مخاطب و رسانه‌های داخلی
اعتماد مخاطب به یک رسانه، عنصر ارزشمندی برای آن است. در واقع، رسانه‌ای که مخاطب جدی ندارد، به پایان عمر خود نزدیک شده است. بدیهی است جلب اعتماد مخاطب مولفه مهمی برای حفظ آن است. امروزه یکی از مهم‌ترین بخش‌های رسانه معطوف به چگونگی ایجاد اعتماد در مخاطب برای اثرپذیری از رسانه و حفظ او برای ادامه ارتباط با رسانه است.
مدیر اداره کل بین‌الملل خبرگزاری تسنیم درباره شیوه‌های جلب اعتماد مخاطب به رسانه چنین بیان می‌کند: «جمع‌آوری اعتماد یک فرآیند زمان‌بر و وابسته به عوامل مختلف است و امکان دارد تحقق آن خیلی طول بکشد و البته از دست دادن آن نیز خیلی زمان زیادی نمی‌خواهد.»
بهره‌گیری از تکنیک‌ها و انعکاس
نظرات مختلف
خانم دکتر هاشمی با تأکید بر لزوم استفاده از تکنیک‌های مدرن برای جلب اعتماد عمومی ابراز می‎‌دارد: «این تکنیک‌‌های رسانه‌ای لزوما منفی نیست بلکه برخی از اصول ارتباطات مدرن، اصولی کلی است که در هر رسانه باید اجرا شود. مثلاً رسانه‌ها باید سعی کنند واقعیت را به مخاطب بگویند و به هنگام رخداد وقایع بهتر است صداها و نظر چهره‌‌های مختلف را منعکس کنند و قضاوت را بر عهده مخاطب بگذارند. وقتی مخاطب می‌بینند هر دو نظر موافق و مخالف مطرح می‌شود به این قضاوت می‌رسد که این رسانه بی‌طرف است.»
سرعت، دقت و صحت
برخی معتقدند داشتن سرعت بالای مخابره خبر یکی از عوامل جذب و اعتماد مخاطب است.
حسن شمشادی خبرنگار واحد مرکزی خبر در سوریه و لبنان و از پیشکسوتان گزارشگری در شرایط جنگ و بحران درباره نقش سرعت انتقال خبر در راضی نگه‌داشتن مخاطب اظهار می‌کند: «در عصر کنونی که مردم در سراسر جهان در پی دست یافتن به خبر به سریع‌ترین شکل ممکن هستند، طبیعتا سرعت در انتقال خبر حرف اول و اساسی را در اطلاع‌رسانی می‌زند و همه در تلاش برای کسب و انتشار اولین خبر هستند‌. »
وی می‌افزاید: «انتظار مردم از رسانه‌ها، علاوه بر سرعت در انتقال اخبار، دقیق بودن خبرها نیز هست به این معنا که اگر خبری سریع منتقل شود و در نهایت مشخص شود که این خبر از اساس نادرست بوده یا به آن شکل که انتشار یافته نبوده، این مساله به حیثیت آن رسانه اعم از دیداری یا شنیداری یا مکتوب به‌شدت لطمه می‌زند.»
مریم ملک‌پور، دکترای آینده پژوهی و گوینده و کارشناس خبر در صداوسیمای جمهوری اسلامی نیز این نظر را تأیید می‌کند و در نگاهی موشکافانه‌تر معتقد است: «سرعت یک امر کمی و نسبی است و اگرچه قطعاً یکی از مهم ترین پارامترها در جذب مخاطب است ولیکن صحت به عنوان یک امر کیفی از سرعت مهم‌تر است و صحت میسر نمی‌شود مگر با دقت؛ صحت زاییده دقت است و این سه مهم همزمان با هم می‌‌تواند ایجاد اعتماد و جذابیت و جلب مخاطب کند. »
این کارشناس حوزه رسانه درباره جایگاه سرعت در انتقال خبر می‌گوید: «وقتی رسانه‌ها دسترسی یکسانی به اخبار داشته باشند، مولفه سرعت در انتقال خبر، مولفه مهمی است اما مواردی هستند که در رسانه‌های خارجی مورد اقبال عمومی قرار گرفتند و مردم ما را تغذیه کرده‌اند در حالی که هیچ خبرنگاری در کشور ما ندارند؛ این رسانه‌ها احتمالاً صحت یا دقت بیشتری دارند و یا از همه مهم تر نیاز مخاطب را بهتر درک کرده اند. »
توجه به نیاز مخاطب
خانم دکتر ملک پور با بیان این که ما نیاز مخاطبانمان را یا خوب نمی دانیم و یا می‌‌دانیم اما با سیاستگذاری‌های اشتباه به خوبی به آن پاسخ نمی‌دهیم، با نفی وجود رسانه بی‌طرف در دنیا خاطرنشان می‌کند: «ما در عصر حاضر مطلقاً نمی توانیم خبر را کتمان کنیم و تنها می‌‌توانیم بر چگونگی تنظیم آن خبر نظارت و دخالت کنیم و این با برجسته کردن، چقدر از آن خبر گفتن و چگونه گفتن آن خبر محقق می‌‌شود. »
وی ادامه می‌دهد: «امروز با گسترش شبکه‌های اجتماعی و دنیای مجازی ما به روزی خواهیم رسید که خبرنگاران مستقل خواهیم داشت و دیگر نمی توانیم خبر را مخفی یا جانبدارانه تفسیر کنیم و نمی شود خبر را نگوییم بلکه باید همه را بگوییم اما تکنیک‌ها و تاکتیک‌های خبری آن را بدانیم.»