صبر جمیل (پرسش و پاسخ)

کد خبر: ۴۰۸۸۲

تاریخ: ۱۵ فروردين ۱۳۹۴ - ۱۹:۳۱

پرسش:
صبر جمیلی که در قرآن به آن سفارش شده، چه صبری است و چه ویژگی‌هایی دارد؟
پاسخ:
شکیبایى در برابر حوادث سخت و طوفان‌هاى سنگین نشانه شخصیت و وسعت روح آدمى است، آن چنان وسعتى که حوادث بزرگ را در خود جاى مى‌دهد و لرزان نمى‌گردد. یک نسیم ملایم مى‌تواند آب استخر کوچکى را به حرکت درآورد، اما اقیانوس‌هاى بزرگ همچون اقیانوس آرام، بزرگترین طوفان‌ها را هم در خود مى‌پذیرند، و آرامش آنها بر هم نمى‌خورد. گاه انسان ظاهرا شکیبایى مى‌کند ولى چهره این شکیبایى را با گفتن سخنان زننده که نشانه ناسپاسى و عدم تحمل حادثه‌هاست زشت و بدنما مى‌سازد. اما افراد باایمان و قوى‌الاراده و پرظرفیت کسانى هستند که در این گونه حوادث هرگز پیمانه صبرشان لبریز نمى‌گردد، و سخنى که نشان‌دهنده ناسپاسى و کفران و بى‌تابى و جزع باشد بر زبان جارى نمى‌سازند، صبر آنها صبر زیبا و صبر جمیل است.
صبر جمیل؛ شکیبایى در برابر حوادث سخت و آزمایش‌های سنگینی است که نشانه شخصیت و وسعت روح آدمى است. صبر جمیل صبری است که در آن پيمانه صبر لبريز نشود و در برابر مصيبت‌ها سخني كه نشان‌دهنده كفر، ناسپاسي و بي‌تابي و نارضايتي از مقدّرات الهي باشد، بر زبان جاري نكند. در تاريخ اسلام، كم نبودند افرادي كه يعقوب‌وار در سخت‌ترين لحظات و بلاها، حمد و سپاس حق گفتند. «صبر جمیل» به معناى «شکیبایى زیبا» است، و آن صبر و استقامتى است که برای خدا صورت گیرد و تداوم داشته باشد؛ یأس و ناامیدى به آن راه نیابد؛ و توأم با بی‌تابى، شکوه و آه و ناله نگردد.صبر جمیل صبری است که توام با ناسپاسی خداوند نباشد. بنده‌ای که صبر جميل پيشه کرده در مصیبت و بلا خدا را متهم به ظلم نمی‌کند بلکه در حالی بسر می‌برد که باور دارد از خدا جز خیر به او نمی‌رسد. کسی که صبر جمیل دارد ممکن است از مردم به خدا شکوه کند و با خدا درد دل کند و از خدا یاری بخواهد همان‌گونه که حضرت یعقوب(ع) با خدا راز و نیاز می‌کرد؛ اما هرگز نه از خدا شکایت دارد و نه خود را پیش خلق خوار می‌کند. می‌داند که همه چیز و هر گشایشی در دست خداست و دیگران بدون خواست خدا نمی‌توانند کاری برای او بکنند. کسی که صبر جمیل دارد از رحمت و لطف خدا مایوس نمی‌شود و یقین دارد که در این مشکل هم لطف خدا وجود دارد و خدا او را به حال خود رها نکرده است، خیری در کار است و عاقبت کارش اگر عمری باشد، به گشایش منجر می‌شود و اگر  در دنیا گشایش در کار صلاح نباشد که صورت گیرد، خداوند حتما در آخرت، بسیار بیشتر و بهتر از آنچه را که در دنیا از آن محروم شده است، به او عطا خواهد کرد.
صبر و بردباری از اوصاف برجسته پیام‌آوران الهی است که در بهره‌مندی آنان از ولایت و رسالت تأثیرگذار بوده است. صبر جمیل؛ صبرى است که پیامبران الهی در برابر اذیت و آزار مخالفان و مشرکان می‌دیدند؛ مشرکان و مخالفان آنان را ساحر و دروغ‌گو می‌خواندند؛ بشارت‌های آنان را تکذیب می‌کردند، اما آنان  لب به شکوه باز نمی‌کردند.
در آیه «وَجَآؤُوا عَلَى قَمِیصِهِ بِدَمٍ كَذِبٍ قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنفُسُكُمْ أَمْرًا فَصَبْرٌ جَمِیلٌ وَاللّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ» «(برادران یوسف) پیراهن او را با خونى دروغین(نزد پدر)آوردند، (حضرت یعقوب‏ خطاب به فرزندانش) گفت: هوس‏هاى نفسانى شما، این كار را در نظرتان زینت داده، من‏ صبر جمیل مى‏كنم و از خداوند در برابر آنچه شما مى‏گویید، یارى مى‏طلبم»،  از صبر «حضرت یعقوب‏» كه اسطوره‏اى در صبر و شكیبایى است، سخن به میان آمده است. او به فراق فرزند دلبندش حضرت یوسف(ع) كه سخت مورد علاقه‏اش بود گرفتار شد. سالیان دراز با چشمانى اشكبار صبر كرد تا سرانجام دیده‏اش نابینا شد، اما هرگز سخنى بر خلاف رضاى حق بر زبان نراند و پیوسته‏ شاكر و صابر بود، به تعبیر خودش‏ «صبر جمیل‏» داشت، پیامبر اكرم(ص) نیز در برابر این سؤال كه صبر جمیل ‏چیست؟ فرمودند: «هو الذى لاشكوى معه، صبرى است كه شكایتى در آن نباشد» (تفسیر قرطبى،ج 5،ص 338).آری صبر جمیل آن است كه شكایت نزد خلق در آن نباشد، و از آن ‏جمیل‏تر اینكه عرض حال خود به خالق كند و با این عرض حال و پناه آوردن به او، حق عبودیت را انجام دهد. وقتى‌كه فرزندان حضرت یعقوب(ع) بر آن حضرت خرده گرفتند، و گفتند: این قدر یاد یوسف مكن، حضرت فرمودند «قَالَ إِنَّمَا أَشْكُو بَثِّی وَحُزْنِی إِلَى اللّهِ وَأَعْلَمُ مِنَ اللّهِ مَا لاَ تَعْلَمُونَ» «من غم و اندوهم را تنها به خدا مى‏گویم، نه به دیگران و از خدا چیزهایى مى‏دانم كه شما نمى‏دانید» (یوسف ـ 86). خداوند در آیه پنجم سوره مبارکه معارج به پیامبر اکرم(ص) می‌فرماید: «فاصبر صبرا جمیلا» «بنابراین صبری جمیل پیشه کن» (معارج ـ 5).
امام باقر(ع) در پاسخ این سؤال که صبر جمیل چیست؟ فرمودند: «صبر لیس فیه شکوی الی الناس، صبری است که در آن شکایت به مردم وجود نداشته باشد. (اصول کافی،ج 2، ص 93).