نگاهی به وضعیت بازار میوه شب عید (بخش نخست)

عرضه میوه‌‌های رنگارنگ در ۳۰۰ نقطه تهران (گزارش روز)

کد خبر: ۴۰۲۱۴

تاریخ: ۲۳ اسفند ۱۳۹۳ - ۱۹:۳۴

حسن آقایی

لبخند بهارانه روزهای آخرین فصل سال ۹۳ نمادی از تکاپویی خوش‌آهنگ بازار فروش و خرید انواع آنچه خانواده‌ها موردنیاز برای گذران عید نوروز ۹۴ دارند است.
در گرماگرم چنین حال و هوایی گزینه این سری گزارش روز محوریت چند و چون وضعیت نحوه و تنظیم صدها هزار تن میوه و عرضه و تعیین قیمت‌ها و نیز چطور بودن سبد محصولات مصرف‌کنندگان می‌باشد و سرآغاز آن مروری برگفتار و برنامه‌ریزی‌های مسئولان اجرایی و هم‌چنین اتحادیه‌های صنفی، باغدار، کشاورز، کارشناسان عمده‌فروش، صادر و واردکننده محصولات کشاورزی خواهد بود.
پیشخوانی وضعیت تنظیم بازار
میوه شب عید
ورود روزانه ۷۰۰ هزار تن پرتقال به تهران، عرضه سیب و پرتقال در ۳۰۰ نقطه تهران  و حدود ۲۰۰ نقطه در شهرستان‌ها، بسته میوه مصرف شب عید امسال است که شامل سیب،‌پرتقال، کیوی و نارنگی، (۸۰ درصد سبد میوه شب عید) می‌شود.  تامین ذخیره‌سازی استان تهران نیز در یک سردخانه با ظرفیت ۸۰ هزار تن و چند سردخانه در غرب و شرق تهران صورت می‌گیرد قیمت‌گذاری هم توسط کارگروه تنظیم بازار و وزارت جهاد کشاورزی انجام می‌شود.
اما تعیین قیمت میوه و کنترل نرخ‌ها برعهده سازمان شهرداری‌ها و سازمان بازرسی و نظارت است.
یک باغدار می‌گوید: تا قبل از دی ماه قیمت هر کیلو ذخیره‌سازی میوه ۱۸۰۰ تومان بود، حالا تا ۲۶۰۰ تومان بالا رفته است.
به گفته این باغدار، پرتقال از هر کیلو ۳۵۰۰ تا ۳۰۰۰ تومان با ۵ درصد حق‌العمل‌کاری به فروش می‌رسد و سیب سرخ و سفید به اندازه کافی موجود است و هیچ‌گونه کمبودی در این زمینه نداریم.
سیب و پرتقال شب عید از ۲۲ اسفند در میادین میوه و تره‌بار و مراکز عرضه مستقیم تا ۲۸ اسفند توزیع خواهد شد.
عصرگاه شنبه ۹ اسفند ماه جاری مدیر عامل سازمان مرکزی تعاون روستایی کشور در پی دیدار خبرنگاران از سردخانه جنوب تهران با ظرفیت ۸۰ هزار تن در شهرک صنعتی شمس‌آباد پیرامون پرسش چگونگی وضعیت ذخیره‌سازی، قیمت‌گذاری، تنظیم بازار و نظارت بر عرضه میوه‌جات مصرف شب عید توضیحاتی می‌دهد.
«حسین صفایی» با این بیان که هم‌اکنون بسته میوه شب عید شامل پرتقال سیب، کیوی و نارنگی تأمین است و در حال حمل این میوه‌ها به سردخانه‌های استان تهران است، می‌افزاید: «قیمت‌گذاری این محصولات توسط کارگروه تنظیم بازار انجام می‌شود که وزارت جهاد کشاورزی یکی از اعضای این کارگروه به شمار می‌رود. وی همچنین ضمن آن که می‌گوید سیب و پرتقال بیشترین میوه شب عید را تشکیل می‌دهند اضافه می‌کند: «سیب و پرتقال ۸۵ درصد وزن سبد میوه مصرفی مردم در شب عید را به خود اختصاص می‌دهد و میوه‌هایی نظیر نارنگی و کیوی در سبد میوه مصرفی شب عید مردم قرار دارند که این نیز به میزان کافی تأمین و توزیع خواهد شد.»
ادامه سخنان وی حاکی از آن است که تا اواخر بهمن ماه سیب و پرتقال مورد نیاز کشور در استان‌ها خریداری و در همان مبادی نگهداری شده بود که از روزهای پایانی بهمن ماه تاکنون این میوه‌ها به سردخانه‌های نزدیک منتقل و توسط مباشران توزیع می‌شود.
«صفایی» ادامه می‌دهد: «تهران با ۱۸ تا ۲۰ درصد مصرف میوه پرمصرف‌ترین شهر کشور است، به همین نسبت نیز سردخانه‌های مورد نظر برای نگهداری سیب و پرتقال شب عید تدارک دیده شده است. در حال حاضر یک سردخانه در جنوب تهران با ظرفیت ۸۰ هزار تن و دو سردخانه در غرب تهران  و تعدادی سردخانه در شرق تهران تأمین کننده پرتقال و سیب شب عید استان تهران هستند که این موضوع از لحاظ امکان دسترسی شبکه توزیع و نزدیکی سردخانه‌ها به تهران از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.»
ایران تولیدکننده ۴درصد پرتقال دنیا
وی در بخش دیگر مصاحبه با این گفت که تاکنون پرتقال تامسون و پرتقال والنسیای جنوب ویژه کرمان خریداری شده که در کوتاه‌ترین زمان به سردخانه‌های تهران منتقل می‌یابند، در خصوص نرخ‌ها چنین اظهار می‌کند: «با تعیین قیمت میوه شب عید، کنترل قیمت‌ها بر عهده سازمان شهرداری‌ها و سازمان بازرسی و نظارت کشور خواهد بود.»
ادامه سخنان رئیس هیئت مدیره و مدیرعامل سازمان تعاون روستایی تاکید بر آن است که ایران تولیدکننده چهار درصد پرتقال دنیا است با جمعیتی کمتر از یک درصد، این مهم گویای آن است که نیازی به واردات پرتقال نیست و تنها در برخی میوه‌های گرمسیری که تولید کمی داریم واردات انجام خواهد شد.»
وی درباره زمان فروش میوه شب عید می‌گوید: «سیب و پرتقال شب عید از ۲۲ اسفند ماه سال جاری در میادین میوه و تره‌بار و مراکز عرضه مستقیم توزیع تا ۲۸ اسفند ماه ادامه خواهد داشت.»
ورود روزانه ۷۰۰ هزار تن پرتقال به تهران
در ادامه این نشست خبری، «سیدمحمد موسوی» رئیس جهاد کشاورزی استان تهران، درباره توزیع پرتقال شب عید در ۳۰۰ نقطه تهران، چگونگی تامین میوه دیگر شهرستان‌ها، ورود روزانه ۷۰۰ هزار تن پرتقال به تهران، زمان قیمت‌گذاری مناسب میوه مصرف شب عید توضیحاتی می‌دهد:
به گفته وی پرتقال و سیب شب عید در ۳۰۰ نقطه تهران شامل میادین میوه و تره‌بار و ۱۵۰ مغازه صنفی عرضه می‌شود.  این مراکز صنفی مورد ارزیابی سازمان تعاونی میوه و سبزی تهران قرار گرفته و در همین جهت برای عرضه مناسب میوه شب عید از آن‌ها استفاده خواهد شد.
وی در ادامه پیرامون چطور بودن تامین میوه سایر شهرستان‌های کشور می‌گوید میوه شب شهرستان‌ها نیز بر اساس میزان جمعیت بین ۵ تا ۲۰ نقطه با همکاری فرمانداری‌ها، جهاد کشاورزی استان‌ها و مدیریت سازمان تعاون روستایی توزیع خواهد شد. هم‌چنین برای ارايه خدمات بهتر به مردم در مجموع ۵۰۰ نقطه استان تهران از جمله میادین میوه و تره‌بار  و صنوف همکاری خواهند کرد.»
وی در بخش دیگر اظهارات خود با اشاره به این که روزنامه ۷۰۰ هزار تن پرتقال وارد تهران می‌شود، می‌افزاید: «هم‌اکنون نزدیک ۳ هزار تن پرتقال و ۱۵۰۰ تن سیب به استان تهران حمل شده است. پیش‌بینی می‌شود میزان پرتقال حمل و ذخیره شده به استان تهران به بیش از ۵ تا ۷ هزار تن برسد که نسبت به سال گذشته ۲ تا ۲/۵ برابر افزایش یافته است. سال گذشته ۱۵۰۰ تن پرتقال به استان تهران وارد و عرضه شده بود.»
رئیس جهاد کشاورزی استان تهران سپس پیرامون نرخ‌گذاری میوه پرتقال و سیب می‌گوید: روز دوشنبه (۱۱ اسفندماه)  قیمت‌گذاری میوه شب عید در ستاد تنظیم بازار تعیین می‌شود که به طور حتم با قیمت‌گذاری مناسب این ستاد این محصولات با نرخ مناسب در دسترس مردم قرار خواهد گرفت . زمان پایان عرضه میوه شب عید نیز در ستاد تنظیم بازار تعیین و پیش‌بینی می‌شود و عرضه میوه شب عید طبق روال گذشته صورت گیرد.»
طی سال‌ها دو معضل با اهمیت روند سالم‌سازی جریان تولیدات میوه یکی واسطه‌گری و دیگری پیش خرید و انبار کردن میوه توسط برخی افراد با هدف ایجاد مقطعی کمبود کاذب در بازار بوده است. این دو مورد سبب چند دست‌گردی محصولات و بالا بردن نرخ‌ها می‌شد که سنگینی این سوء‌استفاده‌ها متوجه مصرف‌کنندگان می‌شد اما امسال آن گونه برخی از عمده‌فروشان و هم‌چنین مدیریت تامین و تنظیم بازار عرضه در صحبت‌شان اظهار کرده‌اند، دست دلالان و افرادی شخصی که مبادرت به انبار کردن میوه به انتظار فرا رسیدن اوج بازار داغ شب عید و گران‌فروشی می‌نشستند کوتاه شده است در حالی که بر طبق گفته‌های مسئولان ذی‌ربط بازار میوه شب عید از هر جهت در آرامش می‌باشد.
علت گرانی پرتقال؛ ۷۰۰ هزار تن
ذخیره شخصی
مدیرکل دفتر میوه‌های گرمسیری و نیمه‌گرمسیری وزارت جهاد کشاورزی گفته است علت گرانی پرتقال را ذخیره کردن حدود ۷۰۰ هزار تن در انبارهای شخصی برخی افراد عنوان کرده است. «حسن‌پور» به «ایسنا» گفته سازمان مرکزی تعاون روستایی براساس مصوبه وزارت جهاد کشاورزی در شهریورماه سال جاری موظف به خرید حدود ۴۵ هزار تن پرتقال و ذخیره‌سازی این محصول برای تنظیم بازار شب عید شده است که اگر وضعیت به همین منوال ادامه پیدا کند، ممکن است در زمان زودتری پرتقال ذخیره سازی شده به بازار تزریق شود چرا که وزارت جهاد کشاورزی از قیمت‌های کاذبی که در بازار این محصول به وجود آمده رضایت ندارد و معتقد است نباید به مردم اجحاف کرد.
گزارشگر روزنامه کیهان پیشتر در نشست خبری خبرنگاران ۹۳/۱۲/۹ در شهرک صنعتی شمس‌آباد در جنوب شهر، مورد ذخیره سازی حدود ۷۰۰ هزار تن پرتقال را مطرح می‌کند که باعث شگفتی مصاحبه‌شونده‌ها می‌شود!
نگاهی به نرخ میوه‌جات
نرخ میوه‌‌ها در میدان بارفروشان: سیب هر کیلو ۱۵۰۰-۲۵۰۰، پرتقال تامسون شمال ۲۰۰۰-۳۰۰۰-۳۵۰۰، نارنگی بندری ۶۰۰۰-۸۰۰۰، نارنگی شیرازی ۳۵۰۰-۵۰۰۰، پاکستانی وارداتی غیرمجاز ۴۰۰۰ و موز ۴۰۰۰-۴۸۰۰-۵۰۰۰ تومان.
نرخ میوه‌‌ها در خرده‌فروشی‌ها: موز هر کیلو ۶۰۰۰-۶۵۰۰، نارنگی ۳۵۰۰، سیب زرد و قرمز ۳۵۰۰، پرتقال تامسون ۳۵۰۰، پرتقال توسرخ ۵۰۰۰، کیوی ۳۰۰۰، توت فرنگی ۱۰/۰۰۰، سیب زرد ۴۹۰۰، سیب قرمز ۳۹۸۰، پرتقال توسرخ ۷۰۰۰، پرتقال تامسون ۴۵۰۰، نارنگی ۴۹۰۰ و خیار ۲۰۰۰ تومان عرضه می‌شود. این قیمت‌ها در چند نقطه تهران و در دهه اول اسفند ماه امسال است. در این میان قیمت میوه موز است که ناپایدار بوده که بیشترین جهش را داشته است.
دیدگاه‌های میوه‌فروشان
درباره میوه شب عید
نظر چند فروشنده در نقاط مختلف شهر را در خصوص کمیت و وضعیت بازار عرضه و تقاضای مصرف شب عید جویا می‌شوم.
«افجه‌ای» می‌گوید: «در طول امسال همه نوع میوه بوده و عرضه می‌شود در حالی که سرمای شدید و برف زیاد زمستان سال پیش در شمال کشور بسیاری از محصولات باغی را از بین برد که طبعاً روی میزان تولید و قیمت اثرگذاشت.
حالا برای مصرف فوق‌العاده میوه‌‌های شب عید با پیش‌بینی و ذخیره‌سازی کافی مسئولان کشاورزی در انبار جایی برای کمبود نخواهد بود و نیاز هم به واردات جایگزینی نیست که آن به صرفه کشاورز نخواهد بود. از وی می‌پرسم نظارت چه نقشی بر قیمت‌ها دارد؟ می‌گوید: «نظارت باشد به نفع مصرف کنندگان است ضمن آن که بر روند صحیح کار تأثیر می‌گذارد. سؤال دیگر مربوط به نرخ‌های فعلی که بعضاً نسبت به سال پیش، مقداری بالا است. او این جواب را می‌دهد: «برخی به علت سرقفلی و یا کرایه مغازه مخصوصاً در نقاط بالای شهر، مخارج مختلف سرویس‌دهی داخل محل کسب، مالیات، درجه محصول، ضایعات و حمل میوه از میدان است که ممکن است مقداری تفاوت قیمت باشد.»
«به عنوان کسی که حدود ۳۵ سال در شغل میوه‌فروشی کار کرده می‌گویم دولت امسال برنامه‌ریزی مناسب‌تری درباره تأمین میوه شب عید نسبت به چند سال پیش و با ملاحظه به نابودی بخش عظیمی از مرکبات شمال کشور در اثر سرما و برف سنگین سال گذشته، دارد.»
«رضا کاشانی» در ادامه می‌افزاید: «شاهد بودیم سال‌ها در حالی که انواع میوه تولید داخل داشتیم اما از طرف دیگر همه نوع میوه وارد می‌شد. جدای از آن که تولیدمان روی دست کشاورز و به نرخ ارزان می‌ماند که تحت تأثیر واردات قرار می‌گرفت، و نیز موجب بی‌نظمی و نظارت در بازار عرضه و مصرف می‌شد. امسال همزمان با مصرف شب عید اقدام مسئولان مربوط در ساماندهی و نظام‌مندی کارشناسی شده می‌تواند چند خاصیت داشته باشد. اول، اثر روانی و آرامش برای مصرف کنندگان، بعد تنظیم قیمت و نظارت است که در مجموع و طبعاً بایست رفع اجحاف نسبت به هزینه مردم نیز باشد. از طرف دیگر انتظار می‌رود فرصت و جایی برای عده‌ای سودجو و واسطه‌ها نباشد.»
نرخ‌های روی میوه‌‌های مغازه را می‌خوانم. غیر از قیمت خیار که کمترین است، بقیه بالای ۳ هزار تا ۶  و یک مورد ۷ هزار تومان است.
مغازه‌دار و کارگرانش پشت ترازو سرگرم راه‌اندازی مشتریان هستند. فرصت مناسب نیست که با مغازه‌دار اندکی درباره وضعیت تنظیم بازار شب عید، تأثیر ذخیره‌سازی و نرخ‌ها گفت‌وگو کنیم. کمی در گوشه مغازه نه چندان بزرگ می‌ایستم... خلوت می‌شود. از «فرجی» فروشنده می‌پرسم ارزیابی‌اش در مورد عرضه و تقاضای میوه‌های نوروز امسال چیست؟ با لبخندی می‌گوید: «شلوغ‌ترین زمان فروش و خرید همان شب عید است. بعد تا چند هفته خبری نیست.» سؤال دیگرم درباره ذخیره‌سازی و تنظیم بازار شب عید است. او دو مشتری تازه وارد را نیز راه می‌اندازد. سپس جواب می‌دهد: «اگر ذخیره‌سازی برای میلیون‌ها نفر مردم در تهران انجام نشود معلوم نیست نرخ‌ها به کجا می‌انجامد به خصوص زمانی باشد که برخی از افراد هزاران تن میوه حالا چه پرتقال، نارنگی و سیب و غیره در انبارها نگهداشته و منتظر اوج مصرف میوه‌جات بوده باشند.»
می‌پرسم وارد بازار مصرف شدن هزاران تن پرتقال، سیب و برخی دیگر میوه‌ها باعث خواهد شد این نرخ‌های آزاد، کاهش داده شود؟ جوابش این است: «هر زمان و هر قدر میوه در بازار فراوان باشد و مصرف هم متعادل باشد، انتظار است اگر نرخ‌ها نسبت به قبل کم نشوند لااقل ثابت بمانند چون اصل، میزان تولید و عرضه است که قیمت‌ها را تنظیم می‌کند. این شامل هر نوع کالای دیگر هم می‌شود. با توجه به این موارد به طور کلی معتقدم سیستم نظارت بر قیمت‌ها و میزان تولیدات بهتر شود مگر آن که کلاً شیوه رقابتی در انجام داد و ستدها برقرار باشد.»