گفت‌وگو با آیت‌الله محمدباقر تحریری درباره جایگاه خونخواهی در معارف اسلامی

خونخواهی، ادامه راه امامت است

کد خبر: ۳۳۳۹۲۲

تاریخ: ۱۹ تير ۱۴۰۵ - ۲۱:۲۱

خونخواهی در اندیشه اسلامی، صرفاً یک واکنش عاطفی یا یک مطالبه سیاسی نیست، بلکه ریشه در منظومه‌ای از آموزه‌های اعتقادی، فقهی و اجتماعی دارد که از حفظ کیان دین تا مقابله با سلطه دشمنان را در بر می‌گیرد. از این منظر، خونخواهی، امتداد همان مسئولیتی است که اسلام برای صیانت از حق، مقابله با ظلم و جلوگیری از حاکمیت دشمنان بر جامعه اسلامی برعهده مؤمنان قرار داده است.
آیت‌الله محمدباقر تحریری، تولیت معظم حوزه علمیه مروی تهران، در گفت‌وگو با خبرنگار ما، با تبیین جایگاه خونخواهی در معارف اسلامی، بر ضرورت تبعیت از ولایت، شناخت اهداف دشمن و حفظ انسجام امت اسلامی تأکید کرد.
خونخواهی؛ تجلی یکی از قوانین بازدارنده الهی در حیات اجتماعی
آیت‌الله محمدباقر تحریری با تبیین مفهوم خونخواهی در منظومه معارف اسلامی اظهار کرد: «اگر کسی به حیثیت فردی تعرض کند یا قتلی صورت بگیرد، در نظام حقوقی اسلام، قوانین بازدارنده‌ای همچون دیه و قصاص پیش‌بینی شده است. جهاد نیز یکی از قوانین بازدارنده الهی است؛ قوانینی که البته اصل آن‌ها در همه جوامع و ملیت‌ها وجود دارد، اما ما معتقدیم این قوانین باید از ناحیه ذات اقدس الهی صادر شود و دیگران حق قانون‌گذاری برای ما را ندارند.»
وی افزود: «این مسائل، اموری فطری هستند و نشان می‌دهند که قوانین شرع، مطابق با فطرت انسانی وضع شده‌اند؛ موضوعی که متأسفانه نسبت به آن غفلت‌های فراوانی صورت گرفته است.»
تولیت حوزه علمیه مروی تهران با تأکید بر جهانی و ابدی بودن دین اسلام تصریح کرد: «اسلام، دینی ابدی و فراگیر است و این حقیقت باید در جامعه محقق شود. نخستین مرحله تحقق این هدف نیز جهاد تبیین است؛ همان مسیری که پیامبر اکرم(ص) دنبال می‌کردند و باید در دل مردم نفوذ و جایگاه خود را پیدا کند.»
خونخواهی در متن معارف دینی و جایگاه امامت
آیت‌الله تحریری با اشاره به جایگاه خونخواهی در آموزه‌های دینی اظهار داشت: «تمام این امور در متن دین مورد تأکید قرار گرفته‌اند؛ گاهی در آیات قرآن کریم و گاهی در متون زیارتی. به عنوان نمونه، در زیارت عاشورا، بخش عمده‌ای از توجه، معطوف به جایگاه امامت است؛ جایگاهی که مورد بی‌اعتمادی قرار گرفت و باید در رأس فعالیت‌های مسلمانان قرار داشته باشد.»
وی ادامه داد: «در قرآن کریم، آیاتی در حوزه جهاد و مقابله با دشمنان وجود دارد؛ از جهاد با مشرکان مکه گرفته تا جهاد با عموم مشرکان و مقابله با کفار. این احکام، اختصاص به زمان خاصی ندارند، بلکه با رعایت شرایط و اقتضائات خود، در همه زمان‌ها جاری هستند.»
این فقیه و مفسر برجسته، که از محضر اساتید بزرگی همچون مرحوم آیت‌الله محمدتقی بهجت، آیت‌الله میرزا جواد تبریزی، آیت‌الله وحید خراسانی و آیت‌الله جوادی آملی بهره برده است، تأکید کرد: «مقابله با دشمن و برائت از دشمنان دین، در اصل خود وابسته به زمان و مکان خاص یا تشکیل حکومت نیست، بلکه وظیفه‌ای است که هر مؤمنی باید نسبت به دشمنان دین به آن عمل کند.»
وی افزود: «نباید اجازه دهیم دشمنان، زمام امور مسلمانان را به دست بگیرند. از همین رو، در آیات متعددی از ولایت کفار، یهود و نصاری نهی شده است.»
عاشورا؛ الگوی مبارزه با جریان سلطه و طاغوت
تولیت حوزه علمیه مروی تهران با اشاره به نهضت عاشورا تصریح کرد: «در واقعه کربلا، طاغوت در برابر امام قرار گرفت و نخستین وظیفه‌ای که بر عهده امام قرار داشت، مقابله با این جریان بود و هیچ عذری برای عدم تبعیت از امام وجود نداشت. از همین رو، امام حسین(ع) از آغاز حرکت خود تا پایان، همواره بر تبیین این مسئله تأکید داشت تا هیچ ابهامی برای مردم باقی نماند.» وی خاطرنشان کرد: «بنابراین، مسئله خونخواهی برای همه مسلمانان، از مسائل اساسی و بنیادین است. به همین دلیل است که یکی از مهم‌ترین تعابیر درباره حضرت سیدالشهدا(ع)، تعبیر «السلام علیک یا ثارالله» است.»
آیت‌الله تحریری ادامه داد: «در برابر امام حسین(ع)، یک جریان فکری شکل گرفت که معاویه در تقویت آن نقش اساسی داشت. همان‌گونه که معاویه جریان فکری جنگ جمل و جنگ صفین را تقویت کرد، امام حسین(ع) نیز از همان ابتدا در برابر این جریان ایستاد و به دنبال براندازی این طاغوت بود.»
وی تأکید کرد: «در متن دین، قوانین گوناگون بازدارنده‌ای وجود دارد که در اشکال مختلف ظهور و بروز پیدا کرده‌اند و شکل اجتماعی آن، همان جهادِ قتالی است. از مهم‌ترین شرایط تحقق این مسئله نیز وجود رهبری و تبعیت از دستورات رهبری است.»
تبعیت از ولایت؛ محور تحقق خونخواهی
آیت‌الله تحریری با تأکید بر جایگاه ولایت در تحقق اهداف اسلامی اظهار کرد: «ما باید در همه عرصه‌های اجتماعی، با این بینش حرکت کنیم که تبعیت کامل از رهبری، محور اصلی حرکت ما باشد. اگر این امر به‌طور کامل محقق شود، قطعاً به پیروزی‌های مورد نظر دست خواهیم یافت؛ همان‌گونه که حضرت امام خمینی(ره) فرمودند: «پشتیبان ولایت فقیه باشید تا به مملکت شما آسیبی نرسد.»»
مذاکره و خونخواهی؛ دوگانه‌ای غیرواقعی
وی با اشاره به برخی دوگانه‌سازی‌های رسانه‌ای میان مذاکره و خونخواهی، اظهار داشت: «خونخواهی هیچ منافاتی با مذاکره ندارد. در حقیقت، مذاکره نیز نوعی تبیین است و واقعیت مذاکره، تبیین جایگاه و موقعیت ماست. این مسئله باید هم برای مردم ما و هم برای افکار عمومی جهان روشن شود که ما از چه جایگاهی برخوردار هستیم و این جایگاه، چرا به مسئله خونخواهی گره خورده است.»
تولیت حوزه علمیه مروی تهران تأکید کرد: «در واقع، یکی از ابعاد و جلوه‌های خونخواهی، در درون همین فرآیند تبیین و مذاکره نهفته است.»
غفلت از اهداف دشمن، بزرگ‌ترین خطر انحراف در مسیر خونخواهی
آیت‌الله تحریری در پایان، مهم‌ترین خطر انحراف از مسیر خونخواهی را ناآگاهی نسبت به اهداف دشمن و حتی اهداف خودی دانست و گفت: «اگر ما اهداف دشمن را نشناسیم و نسبت به اهداف خود نیز شناخت و آگاهی نداشته باشیم، به‌طور طبیعی در مسیر دچار انحراف خواهیم شد.» وی افزود: «رهبر شهید بارها تأکید کردند که دشمنان، اساساً با اصل اسلام مسئله دارند و هدف آن‌ها، از بین بردن اسلام است. در واقع، تلاش آن‌ها معطوف به بلعیدن موجودیت و هویت این کشور است و بهانه‌های مختلفی را نیز برای دستیابی به این هدف مطرح می‌کنند؛ همان‌گونه که در برخی کشورهای به ظاهر اسلامی، توانسته‌اند زمام امور را در اختیار بگیرند.»