پشت پرده فروش دلار ارزان در بازار؛ از تأمین مالی قاچاق سوخت تا پولشویی

کد خبر: ۳۳۰۰۹۶

تاریخ: ۰۱ ارديبهشت ۱۴۰۵ - ۲۱:۱۵

موضوع جدید این روزهای بازار ارز اختلاف قیمت دلار در بازار آزاد با تسویه از طریق تراول‌های ۵۰۰ هزار تومانی و یک میلیون تومانی نسبت به تسویه بانکی و الکترونیکی است که ریشه در قاچاق سوخت، فشار به بازار ارز و پولشویی دارد.
به گزارش خبرگزاری تسنیم، بازار غیررسمی ارز این روزها آرام به‌نظر می‌رسد، اما زیر این ظاهر بی‌صدا، جریان‌هایی شکل گرفته است که فعالان بازار از آن با عنوان «یک نقشه بی‌صدا اما هدفمند» یاد می‌کنند؛ نقشه‌ای که هم به جمع‌آوری ایران‌چک‌های درشت گره خورده است و هم به محدود کردن ورود ارز واقعی به کشور. در هفته‌های اخیر، تماس‌ها و گزارش‌های مردمی بار دیگر از افزایش معاملات مشکوک حکایت دارد؛ معامله‌هایی که با یک پیشنهاد وسوسه‌کننده شروع می‌شود: «دلار ارزان‌تر از نرخ روز». خریدار تصور می‌کند تا چند هزار تومان پایین‌تر بخرد، اما پشت این لبخندهای دوستانه، ماجرای پیچیده‌تری خوابیده است.
بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد گروه‌هایی در بازار ارز فعالیت می‌کنند که در ظاهر دلار را ارزان‌تر می‌فروشند، اما شرط اصلی‌شان یک چیز است: پرداخت نقدی و ترجیحاً با ایران‌چک‌های 500 هزار و یک میلیون تومانیِ نو.
لایه پنهان ماجرا جایی است که برخی کارشناسان درباره آن هشدار می‌دهند؛ روایت‌هایی وجود دارد که این گروه‌ها در مناطق مرزی نیز نقش‌آفرینی می‌کنند؛ واردکننده‌ای که باید با دلار تسویه کند، در نهایت با ریال تسویه می‌شود، یعنی ارزی که قرار بود وارد کشور شود، عملاً وارد نمی‌شود، این سازوکار باعث می‌شود نیاز واقعی بازار به ارز بیشتر شود و از دل همین وضعیت، کمبود و بحران شکل بگیرد.
به‌زبان ساده‌تر عده‌ای تلاش می‌کنند با محدود نگه‌داشتن ورود ارز و هدایت معاملات به‌سمت تسویه ریالی، فشار روی بازار داخلی بیشتر شود. نتیجه چنین روندی می‌تواند همان چیزی باشد که کارشناسان سال‌ها درباره‌اش هشدار داده‌اند، تشدید التهاب ارزی در داخل کشور.
کنار این ماجرا، خطر دیگری هم خودش را نشان داده است؛ دلارهای تقلبی. گزارش‌ها نشان می‌دهد برخی از همین معامله‌های خیابانی در نهایت به تحویل بسته‌هایی از اسکناس جعلی ختم شده است؛ اتفاقی که در الیگودرز به‌طورکامل خودش را نشان داد. پلیس در عملیاتی، حدود 225 هزار یورو و 50 هزار دلار تقلبی کشف کرد و ابزارهایی پیدا شد که نشان می‌داد این کار نه مقطعی، بلکه کاملاً برنامه‌ریزی‌شده بوده است. ترکیب این دو جریان
- جمع‌آوری بی‌سروصدای ایران‌چک‌ها و پخش اسکناس‌های تقلبی - تصویر نگران‌کننده‌ای از یک شبکه زیرزمینی ارائه می‌دهد؛ شبکه‌ای که هم از نقدینگی مردم تغذیه می‌کند و هم با دستکاری مسیر ورود ارز، می‌تواند بازار را تحت فشار قرار دهد. کارشناسان می‌گویند؛ چنین شرایطی بیش از هر زمان دیگری نیازمند دقت مردم و رصد نهادهای امنیتی است. پیشنهاد «دلار ارزان‌تر» شاید در ظاهر یک فرصت باشد، اما در عمل بارها ثابت شده نقطه شروع ضررهای بزرگ است، کوچک‌ترین بی‌احتیاطی می‌تواند پس‌انداز یک خانواده را به چند برگ کاغذ بی‌ارزش تبدیل کند؛ کاغذهایی که تنها ظاهرشان فریبنده است.
بازار ارز این روزها آب آرامی است که جریان‌های عمیق زیر آن حرکت می‌کند؛ جریانی که اگر جدی گرفته نشود، می‌تواند به موجی تبدیل شود که خیلی‌ها را با خود ببرد.
تراول‌ها به هرات می‌روند
خبرگزاری فارس هم با بیان روایتی از اتفاقات کف بازار ارز گزارش داد: از یکی از فروشندگان دلیل این خرید و فروش عجیب را پرسیدیم. پاسخش کوتاه بود: «ما تراول‌ها را به هرات می‌فرستیم. آنجا استفاده دارد.» اما چه استفاده‌ای؟ نگفت. موضوع را که بیشتر پیگیری کردیم تصویر جالب‌تری نمایان شد. این تراول‌ها ظاهراً راهی افغانستان و پاکستان می‌شوند تا تسویه سوخت قاچاق را انجام دهند.
در شرایطی که ایران درگیر جنگ است و بنزین، گازوئیل و نفت حکم طلا پیدا کرده‌اند، قاچاقچیان سوخت پرکارتر شده‌اند و برای کم کردن ریسک و فرار از شفافیت، نیز نیاز به تراول دارند. قاچاق سوخت هم آن‌قدر سود دارد که قاچاقچی تراول بخرد آن هم با دلار پایین‌تر که به صورت سنتی ایرانی‌ها خریدار دلار از هرات هستند و معاملات زیادی با آن دارند.
علاج واقعه؛ برخورد با قاچاق
اما واقعیت آن است که جمع‌آوری تراول از سطح کشور برای تسویه سوخت قاچاق یک کشور دیگر، در شرایطی که بانک مرکزی این پول را برای گردش عادی بین مردم روانه بازار کرده است، مصداق روشن ضربه زدن به نظام پولی و مالی کشور است. تراول‌هایی که قرار بود کار مردم را در شرایط غیرقابل پیش‌بینی جنگ آسان کنند حالا به ابزاری برای آسانی کار قاچاقچیان و خرید و فروش سوخت قاچاق تبدیل شده است. برای سودجویان فرقی نمی‌کند چه شرایطی بر کشور حاکم است. جنگ یا تحریم‌ یا گرانی، هیچ کدام جلوی سود آنها را نمی‌گیرد. هر روز که جنگ طولانی‌تر می‌شود، قیمت سوخت بالاتر می‌رود و حاشیه سود قاچاقچیان بیشتر می‌شود. این موضوع حالا هم به سیستم پولی کشور ضربه می‌زند و هم منابع انرژی حیاتی را از چرخه داخلی خارج می‌کند؛ بنابراین کلید ضربه به این چرخه این است که با قاچاق از مبدا ایران با جدیت بیشتری برخورد شود. اگر سوختی برای قاچاق نباشد تراولی هم برای قاچاق آن نیاز نیست. در حال حاضر مسئله قاچاق سوخت است که به بازار پول و ارز کشور هم سرایت کرده است و برای برخورد با آن باید از ریشه شروع کرد.