چرایی عدم تصریح به حکومت جهانی امام زمان(عج) در قرآن(شبهه ها و پاسخ ها)

کد خبر: ۳۲۸۶۵۱

تاریخ: ۰۸ اسفند ۱۴۰۴ - ۱۹:۴۹

پرسش: حکومت جهانی حضرت مهدی(عج) و عدالت و امنیت در سطح جهانی، مسئله‌ بسیار مهمی است، اما چرا در قرآن کریم به این موضوع تصریح نشده است؟ در این زمینه، از کدام آیات قرآن می‌توان استفاده کرد و این مسئله را تبیین کرد؟
پاسخ: قرآن کریم، منبع اصلی معارف اسلامی و حجت قاطع در پرسش‌های دینی است و بر اساس آیات قرآن کریم، تبیین و تفسیر قرآن بر عهده پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله)می‌باشد: «ما بر تو قرآن را نازل کردیم تا برای مردم آنچه به‌سوی آن‌ها نازل‌شده است را تبیین کنی.»(1)
لذا سیره پیامبر در کنار قرآن کریم، منبع اصیل و مهمی برای معارف اسلامی است و مسائلی که پاسخ آن در سیره آن حضرت یافت شود، همانند آن است که از قرآن استخراج شود؛ زیرا وظیفه و مسئولیت روشنگری و بیان مقصود آیات قرآن به پیامبر واگذار شده است.
ایشان نیز طبق صریح «حدیث ثقلین»، اهل‌بیت و عترت خود را به‌عنوان منبع مطمئن احکام و معارف اسلامى معرفى کرده است، در این مورد امام صادق‌(ع) می‌فرماید: «کِتابَ اللَّهِ فِیهِ نَبَأُ ما قَبْلِکُمْ وَ خَبَرُ ما بَعْدِکُمْ وَ فَصْلُ ما بَیْنَکُمْ وَ نَحْنُ نَعْلَمُهُ»؛ (2)
در کتاب خدا اخبار پیشینیان و خبرهاى آینده و آنچه سبب مى‌شود که اختلاف را میان شما حل کند، وجود دارد و ما همه آنها را مى‌‏دانیم.
بر همین اساس، حصر منبع شریعت فقط بر قرآن و نظریه قرآن بسندگی با این هدف که احتیاجی به حدیث پیامبر و اهل‌بیت نیست، شیوه‌ای ناقص و انحرافی است و با مفاد صریح آیات قرآن ناسازگاری دارد.
چرایی عدم تصریح به برخی موضوعات
در قرآن کریم
این پرسش که چرا در قرآن کریم به موضوع حکومت جهانی حضرت مهدی(عج) و عدالت و امنیت در سطح جهانی تصریح نشده است، شبیه پرسشی است که از امام صادق‌(ع)درباره چرایی عدم تصریح به نام امام علی(ع) در قرآن پرسیده شده است. امام صادق‌(ع)در پاسخ به پرسش یاد شده، نکته کلیدی در این زمینه را بیان می‌کند که توجه به آن نکته می‌تواند به‌عنوان الگوی مناسب در روش‌شناسی پاسخگویی به این نوع پرسش‌ها ‌باشد.
ابو بصیر می‌گوید: از امام صادق‌(ع)درباره آیه شریفه (اَطیعوا اللّهَ وَ اَطیعوا الرَّسُولَ واُولى الاْمرِ منکم)؛ (3) پرسش کردم. آن حضرت فرمود: این آیه در حقّ على بن ابی‌طالب و حسن و حسین‌(ع) نازل شده است.
به ایشان عرض کردم: مردم می‌گویند: پس چرا از على و اهل‌بیت او در کتاب خداوند عزوجل نامى به میان نیامده است؟ حضرت فرمود: به آنها بگویید: وقتى براى پیامبر آیه نماز نازل شد، خدا در آن سه رکعت و چهار رکعت را نام نبرد تا آنکه رسول خدا آن را شرح داد. آیه زکات نازل شد، خدا نام نبرد که باید از چهل درهم یک درهم داد تا رسول خدا آن را شرح داد؛ و آیه حج نازل شد و نفرمود به مردم که هفت دور طواف کنید تا آنکه پیامبر آن را براى مردم توضیح داد. آیه  (أَطِیعُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُم)ْ؛ (4)
درباره على و حسن و حسین‌(ع)نازل شد و رسول خدا (ص) درباره على‌(ع)فرمود: «هر که من مولا و آقاى اویم، على مولا و آقاى او است؛ و فرمود من به شما وصیت مى‏کنم درباره کتاب خدا و خاندانم؛ زیرا من از خداى عزوجل خواسته‏ام میانشان جدایى نیفکند تا آنها را کنار حوض به من رساند. خدا این خواسته مرا برآورد. (5)
نکته اساسی و کلیدی که از این سخن امام صادق‌(ع) به دست می‌آید این است که در مراجعه به قرآن نباید از این نکته غفلت داشت که قرآن در طرح بسیاری از مطالب، به‌صورت کلی از آنها یاد کرده و از ورود به جزئیات صرف‌نظر کرده است و مرجعیت این دسته از مسائل، سنت پیامبر و سیره اهل‌بیت است؛ بنابراین، موضوع حکومت جهانی حضرت مهدی(عج) و عدالت و امنیت در سطح جهانی، ازجمله مسائلی است که در سنت پیامبر و اهل‌بیت مورد تأکید واقع‌شده است.
دلالت آیات قرآن بر حکومت جهانی امام زمان
دو دسته از آیات قرآن بر حکومت جهانی امام زمان (عج) دلالت دارند که می‌توان با دقت در مدلول این آیات و تبیین و تحلیل مفاد آن در راستای اثبات وجود حضرت ولی‌عصر عجل الله تعالی فرجه الشریف و نیز ظهور و حکومت جهانی و عدل‌گستر آن‌ حضرت استناد کرد:
الف) آیاتی که بیانگر وجود حجت الهی در میان مردم و ضرورت تداوم آن است؛
ب) آیاتی که بشارت به حکومت صالحان و وعده تحقق حکومت مؤمنان بر کره زمین می‌دهد.
ضرورت حجت الهی در زمین از منظر قرآن
برخی آیات قرآن کریم بر وجود حجت الهی در زمین تصریح دارد؛ (إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِکُلِّ قَوْمٍ‌هاد)؛ (6)همانا تو (پیامبر) بیم دهنده‌ای و برای هر امتی راهنما و هدایتگری است.
تعبیر  لِکُلِّ قَوْمٍ‌هاد ؛ اطلاق و عمومیت دارد و بیانگر این نکته است که وجود و حضور رهبران آسمانی در جوامع بشری دائمی است. چنان‌که در طول تاریخ زندگی انسان، هیچ‌گاه زمین از حجت خدا خالی نبوده است و همواره خداوند متعال برای هر امتی فردی مناسب را برگزیده تا انسان‌ها را راهنمایی کند، این مطلب در حدیثی از امام باقر(ع) چنین بیان‌شده است که در هر زمانی، امامی از خاندان ما وجود دارد که مردم را به آنچه رسول خدا آورده است رهنمون شود. (7)
بشارت قرآن به حکومت صالحان
آیات متعددی از قرآن کریم، بشارت به حکومت صالحان و مؤمنان بر روی زمین می‌دهد؛ یعنی خداوند متعال وعده می‌دهد که بندگان صالح به قدرت می‌رسند و امنیت را در جهان گسترش داده و ارزش‌های دینی را در سراسر جهان فراگیر می‌کنند. این آیات در احادیث اهل‌بیت‌(ع) به وجود و ظهور حضرت مهدی(عج) تفسیر و تطبیق شده است. در این‌جا به ذکر چند نمونه از این آیات اشاره می‌شود و برای تفصیل آن می‌توان به کتاب‌های تفسیری و یا تک‌نگاری‌های موضوعی در این زمینه
مراجعه کرد.
1.«ما مى‏خواهیم بر مستضعفان زمین منّت نهیم و آنان را پیشوایان و وارثان روى زمین قرار دهیم!» (8)
2. «خداوند به کسانى از شما که ایمان آورده و کارهاى شایسته انجام داده‏اند وعده مى‏دهد که قطعاً آنان را حکمران روى زمین خواهد کرد، همان‌گونه که به پیشینیان آنها خلافت روى زمین را بخشید و دین و آیینى را که براى آنان پسندیده، پابرجا و ریشه‏دار خواهد ساخت و ترسشان را به امنیت و آرامش مبدّل مى‏کند، آنچنان‌که تنها مرا مى‌پرستند و چیزى را شریک من نخواهند ساخت؛ و کسانى که پس از آن کافر شوند، آنها فاسقانند. (9)
3. «و حقّا که ما در هر کتاب آسمانى پس از لوح محفوظ و در زبور (داود) پس از ذکر (تورات موسى) و در قرآن پس از آن کتاب‏ها، نوشتیم و مقرّر کردیم که همانا (ملکیت و حاکمیت و استفاده تام از برکات) این زمین را بندگان صالح و شایسته من به ارث خواهند برد. (از دست غاصبان و ائمّه جور به امامان عدل و خلفاى آنها منتقل خواهد شد.» (10)
نتیجه:
1. سنت پیامبر (ص) و سیره اهل‌بیت‌(ع)در کنار قرآن کریم، به‌عنوان دو منبع اصلی معارف اسلامی است، لذا قرآن بسندگی در منبع شریعت، شیوه‌ای ناقص و انحرافی است و با مفاد صریح آیات قرآن ناسازگار است.
2. مرجعیت معرفتی کتاب و سنت (قرآن و حدیث) ایجاب می‌کند که فرآیند پاسخ‌یابی پرسش‌های دینی، از دو منبع رصد شود و بر همین اساس، برخی مسائل ازجمله موضوع حکومت جهانی حضرت مهدی‌، در سنت پیامبر و اهل‌بیت مورد تصریح واقع ‌شده است.
3. دو دسته از آیات قرآن بر حکومت جهانی امام زمان دلالت دارند؛ الف) آیاتی که بیانگر وجود حجت الهی در میان مردم و ضرورت تداوم آن است؛ ب) آیاتی که بشارت به حکومت صالحان و وعده تحقق حکومت مؤمنان بر کره زمین می‌دهد.
4. آیات متعددی بر حضرت مهدی و حکومت جهانی آن حضرت تفسیر و تطبیق شده است، در این زمینه می‌توان به آیات: 105 انبیاء، 5 قصص، 55 نور و... اشاره کرد.
پی‌نوشت‌ها:
1. نحل، آیه 44.
2. صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات‌، قم، چاپ: دوم، 1404 ق. ج 1، ص 196؛ کلینى، محمد بن یعقوب، الکافی (ط- الإسلامیه)- تهران، چاپ: چهارم، 1407 ق. ج‏1؛ ص 61 و....
3 و 4. نساء، آیه 59.
5. کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی (ط- الإسلامیه)، تهران، چاپ: چهارم، 1407 ق، ج‏1، صص 286- 287.
6. رعد، آیه 7.
7. عَنْ بُرَیْدٍ الْعِجْلِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ‌(ع) فِی قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ- إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِکُلِ‏ قَوْمٍ‏‌هادٍ؟فَقَالَ: رَسُولُ اللَّهِ الْمُنْذِرُ وَ لِکُلِّ زَمَانٍ مِنَّا هَادٍ یَهْدِیهِمْ إِلَى مَا جَاءَ بِهِ- نَبِیُّ اللَّهِ (ص) ثُمَّ الْهُدَاهُ مِنْ بَعْدِهِ عَلِیٌّ ثُمَّ الْأَوْصِیَاءُ وَاحِدٌ بَعْدَ وَاحِدٍ. (کلینى، محمد بن یعقوب، الکافی (ط- الإسلامیه)- تهران، چاپ: چهارم، 1407 ق، ج‏1، ص 191).
8. قصص، آیه 5.
9. نور، آیه 55.
10. انبیاء، آیه 105.
حسن بشارتی راد